به گزارش مسیر اقتصاد افتتاحیه سیزدهمین همایش سالانه اقتصاد مقاومتی یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵ با موضوع «نظم نوین جهانی؛ بازآفرینی قدرت ایران ۲» برگزار شد. در این رویداد مهدی میرزایی، رئیس اندیشکده حکمرانی شریف با اشاره به موضوع «نظم نوین جهانی و بازآفرینی قدرت ایران» گفت: میخواهم از زاویهای متفاوتتر به نقش اندیشکدهها در این مسئله بپردازم و بحث را در دو بخش جمعبندی کنم؛ نخست اینکه در جهان در حال تغییر امروز، اندیشکدهها و نخبگان چه نقشی میتوانند داشته باشند و دوم اینکه این نقش چگونه میتواند به کاهش تهدیدها و پیشرفت ایران کمک کند.
وی افزود: در شرایطی که تحولات جهان با سرعت زیادی پیش میرود، رقابت کشورها در حال تغییر است، بازیگران اثرگذار جدیدی وارد عرصه بینالمللی میشوند و پیشبینی آینده دشوارتر شده، شناخت مواضع رسمی کشورها لازم است، اما کافی نیست.
بسیاری از ایدههای سیاستی ابتدا در محافل نخبگانی شکل میگیرند
میرزایی ادامه داد: باید علاوه بر مواضع رسمی دولتها، اتفاقاتی را که در محافل نخبگانی، رسانهای، نهادهای تخصصی و میان فعالان اقتصادی رخ میدهد نیز دید؛ زیرا بسیاری از ایدههایی که بعداً در سیاست تبلور پیدا میکند، از همین فضاها آغاز میشود.
وی افزود: در چنین شرایطی نقش اندیشکدهها نیز تغییر میکند. انتظار سنتی از یک اندیشکده این است که درباره مسئلهای پژوهش کند، آن را تحلیل کند و در نهایت یک پیشنهاد سیاستی ارائه دهد. این وظیفه همچنان پابرجاست، اما در حوزه بینالملل اندیشکدهها میتوانند نقش مستقیمتری داشته باشند و به نوعی «عاملیت و کارگزاری» برسند.
ساختارهای رسمی با سرعت تحولات فاصله دارند
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف گفت: در نظم جدید، سطح عدم قطعیت بسیار بالاست و سیالیت و پویایی زیادی در جریان است. دستگاههای رسمی و ساختارهای اداری و دیوانسالارانه، چه در ایران و چه در سایر کشورها، به دلیل محدودیتهای سازمانی، کندی و فضای کارمندی، معمولاً نمیتوانند همپای سرعت تحولات حرکت کنند.
وی افزود: در نتیجه، میان سرعت فرایندهای رسمی و شتاب تغییرات جهانی فاصله ایجاد میشود و اندیشکدهها به دلیل انعطافی که دارند، میتوانند در این فاصله نقشآفرین باشند.
«دیپلماسی نخبگانی»؛ نقش مستقیمتر اندیشکدهها
میرزایی گفت: در اندیشکده حکمرانی شریف این نقش را با عنوان «دیپلماسی نخبگانی» دنبال میکنیم.
وی افزود: دیپلماسی نخبگانی از نظر ما یعنی استفاده از ظرفیت افراد و نهادهایی که سه ویژگی دارند؛ نخست اینکه اعتبار حرفهای دارند، دوم اینکه با همتایان خود در دیگر کشورها ارتباط دارند و سوم اینکه میتوانند در گفتوگوهای بینالمللی نقشآفرینی کنند.
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف تاکید کرد: نقطه اتکای دیپلماسی نخبگانی، اعتبار تخصصی و ارتباطات حرفهای افراد و نهادهاست.
وی ادامه داد: این نوع دیپلماسی به دیپلماسی عمومی، فعالیت رسانهای و دیپلماسی Track II نزدیک است، اما هیچکدام از اینها نیست و ویژگی متمایز آن همان اعتبار تخصصی و ارتباط حرفهای نخبگان و نهادهاست.
کارکرد نخست؛ شناخت
میرزایی با تشریح چهار کارکرد دیپلماسی نخبگانی گفت: نخستین کارکرد «شناخت» است. باید بتوانیم با نخبگان و نهادهای دیگر کشورها صحبت کنیم و بفهمیم آنها تحولات جهان را چگونه میبینند، چه نگرانیهایی دارند و به دنبال چه فرصتهایی هستند.
وی افزود: این شناخت کمک میکند تصمیمگیری ما فقط بر اساس برداشتهای رسمی و از پیشتعیینشده نباشد و فهم دقیقتری از فضای فکری و محاسباتی دیگر کشورها پیدا کنیم.
کارکرد دوم؛ روایتسازی
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف ادامه داد: دومین کارکرد «روایتسازی» است. ایران باید بتواند دیدگاه خودش درباره ایران و منطقه را روشن و دقیق بیان کند و این روایت را به شکلی ارائه دهد که برای مخاطب خارجی قابل فهم باشد.
وی تاکید کرد: صرف داشتن یک دیدگاه کافی نیست؛ باید بتوان آن را به زبان و قالبی منتقل کرد که طرف مقابل نیز بتواند آن را بفهمد.
کارکرد سوم؛ شبکهسازی
میرزایی سومین کارکرد را «شبکهسازی» دانست و گفت: ارتباط مستمر با اندیشکدهها و نهادهای همتراز خارجی باعث میشود شناخت دوطرفه عمیقتر شود و امکان پیگیری ایدهها در طول زمان به وجود آید.
وی افزود: این شبکهها زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که تعامل رسمی با محدودیت مواجه شود یا برای پیشبرد یک ایده نیاز به ارتباط مستمر و غیرمقطعی باشد.
کارکرد چهارم؛ مسیرسازی برای انتقال پیام
میرزایی گفت: چهارمین کارکرد «مسیرسازی برای انتقال پیام» است. گاهی اوقات که ارتباطات رسمی دشوار یا محدود میشود، ارتباط با نخبگان و نهادهای تخصصی دیگر کشورها میتواند راهی برای ادامه گفتوگو و فهم بهتر مواضع ایجاد کند.
وی افزود: این مسیرها میتوانند در شرایطی که ارتباط رسمی کند شده یا امکان انتقال مستقیم پیام وجود ندارد، ظرفیت مکمل ایجاد کنند.
بیش از ۵۰ تفاهمنامه با اندیشکدههای بینالمللی
میرزایی در ادامه با اشاره به تجربه اندیشکده حکمرانی شریف گفت: این مجموعه در سالهای اخیر تلاش کرده در مسیر دیپلماسی نخبگانی حرکت کند و چند سال است در حوزه بینالملل فعال است.
وی افزود: در همین چارچوب، گروه بینالملل اندیشکده اخیراً به «مرکز دیپلماسی نخبگانی» تغییر نام داده است.
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف گفت: این مجموعه امروز با بیش از ۵۰ اندیشکده بینالمللی تفاهمنامه و MOU امضا کرده و بیش از ۲۰۰ نشست بینالمللی با نخبگان و نهادهای خارجی برگزار کرده است.
وی ادامه داد: همچنین فکر میکنم اندیشکده حکمرانی شریف از معدود اندیشکدههایی باشد که هر سال برای دستکم حدود ۱۰ کنفرانس و رویداد بینالمللی دعوتنامه دریافت میکند.
بیش از ۸۰ حضور رسانهای بینالمللی از آغاز جنگ ۴۰ روزه
میرزایی افزود: حضور در رسانههای بینالمللی نیز بخش دیگری از فعالیتهای اندیشکده بوده است.
وی گفت: از آغاز جنگ ۴۰ روزه تا امروز، اساتید و پژوهشگران اندیشکده بیش از ۸۰ مصاحبه و حضور رسانهای بینالمللی داشتهاند.
وی ادامه داد: در این گفتوگوها تلاش شده دیدگاههای ایران بهصورت روشن بیان شود و به پرسشهای مخاطبان خارجی پاسخ داده شود.
ارتباطات بینالمللی به خودی خود هدف نیست
میرزایی تاکید کرد: با این حال، این فعالیتها زمانی ارزش پیدا میکند که به مسئله اصلی همایش، یعنی «بازآفرینی قدرت ایران»، متصل شود.
وی افزود: ارتباطات بینالمللی بهخودیخود نمیتواند برای ما هدف مستقلی باشد. باید دید این ارتباطات چگونه به دو پرسش اصلی کمک میکند؛ نخست اینکه دستورکار کشور برای پایان دادن به چرخه جنگ، تهدید و فشار چه باید باشد و دوم اینکه چگونه میتوان حرکت در مسیر پیشرفت را تقویت کرد.
سه دستورکار برای بازآفرینی قدرت ایران
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف گفت: پاسخ به این دو پرسش را میتوان در سه دستورکار خلاصه کرد.
وی ادامه داد: «اول اینکه هزینه تهدید ایران را بالا ببریم، دوم آسیبپذیریهای داخلی را کم کنیم و سوم همکاری با ایران را برای دیگران سودمندتر کنیم.»
دستورکار اول؛ هزینه تهدید ایران را بالا ببریم
میرزایی گفت: دستورکار نخست این است که توان دفاع از کشور و بازدارندگی معتبر حفظ و تقویت شود.
وی افزود: رویاروییهای اخیر نشان داده برای حفظ امنیت باید توان دفاع واقعی داشت. هر طرفی که بخواهد به ایران حمله کند یا درگیری را آغاز کند، باید بداند که باید هزینه آن را نیز بپردازد.
وی تاکید کرد: بازدارندگی دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود.
قدرت ملی فقط در توان دفاعی خلاصه نمیشود
میرزایی ادامه داد: قدرت ملی فقط به توان دفاعی محدود نیست و باید در «تداوم کارکرد نهادها در شرایط بحران» و «همراهی جامعه» نیز تبلور پیدا کند.
وی افزود: جامعه ایران میتواند هم نسبت به مشکلات داخلی منتقد باشد، هم خواهان اصلاح باشد و همزمان در برابر مداخله خارجی از استقلال و تمامیت ارضی کشور دفاع کند.
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف تاکید کرد: این دو با یکدیگر تناقض ندارند و مسئولیت حکمرانی این است که این سرمایه اجتماعی را با شنیدن نقدها، باز کردن مسیر مشارکت و پاسخ دادن به مسائل مردم تقویت کند.
همراهی جامعه بخشی از قدرت ملی است
میرزایی گفت: اگر جامعه نسبت به مسائل داخلی نقد دارد، نباید نتیجه گرفت که در برابر تهدید خارجی همراه کشور نخواهد بود. تجربه نشان داده این دو میتوانند همزمان وجود داشته باشند.
وی افزود: بنابراین بخشی از بازآفرینی قدرت، حفظ همین سرمایه اجتماعی و تقویت رابطه میان جامعه و حکمرانی است.
دستورکار دوم؛ آسیبپذیریهای داخلی را کم کنیم
میرزایی در ادامه گفت: دومین دستورکار، کاهش آسیبپذیریهای داخلی است و امنیت پایدار با پیشرفت اقتصادی پیوند مستقیم دارد.
وی افزود: وقتی تولیدکننده نمیتواند درباره تأمین انرژی برنامهریزی کند، نسبت به دسترسی به مواد اولیه اطمینان ندارد یا مقررات تجارت برای او قابل پیشبینی نیست، آسیبپذیری اقتصاد بیشتر میشود.
وی ادامه داد: همین مسئله درباره خانوار نیز وجود دارد؛ وقتی خانواده نگران قدرت خرید خود است، توان تحمل فشار اقتصادی کاهش پیدا میکند.
فشار خارجی در نقاط ضعف داخلی اثر بیشتری پیدا میکند
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف گفت: وقتی این آسیبپذیریها در داخل وجود داشته باشد، فشار خارجی هم در همان بستر اثر بیشتری پیدا میکند.
وی افزود: هرچه اقتصاد باثباتتر باشد، تولیدکننده توانمندتر باشد و خانوار نگرانی کمتری درباره قدرت خرید داشته باشد، اثر فشار خارجی نیز کاهش پیدا میکند.
میرزایی تاکید کرد: در چنین شرایطی، «قدرت انتخاب مردم و قدرت انتخاب ایران» بیشتر میشود.
دستورکار سوم؛ همکاری با ایران را سودمندتر کنیم
میرزایی سومین دستورکار را «افزایش منفعت همکاری با ایران» دانست و گفت: این مسئله مستقیماً به بحث نظم نوین جهانی بازمیگردد.
وی افزود: تحولات اخیر نشان داده کشورهای مختلف با مجموعهای از نگرانیهای مشترک روبهرو هستند؛ از جمله هزینه بحران، امنیت انرژی، امنیت کشتیرانی و پایداری تجارت.
وی تاکید کرد: ایران باید برای این نگرانیها پیشنهاد داشته باشد.
ایران باید برای مسائل دیگران پاسخ روی میز داشته باشد
میرزایی ادامه داد: ایران نمیتواند فقط انتظار داشته باشد دیگران اهمیت و موقعیت راهبردی کشور را درک کنند؛ باید برای مسائل و نگرانیهای آنها نیز پاسخ و پیشنهاد عملی ارائه کند.
وی افزود: این پیشنهادها باید وارد گفتوگو شود و بهصورت مشخص روی میز قرار گیرد.
موقعیت ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز یک مزیت راهبردی است
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف گفت: موقعیت ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز به کشور اهمیت راهبردی میدهد.
وی افزود: این موقعیت از یک طرف میتواند برای ایران بازدارندگی ایجاد کند، اما از طرف دیگر باید پایهای برای همکاری در حوزههایی مانند امنیت انرژی، حملونقل و تجارت باشد.
میرزایی تاکید کرد: هرچه کشورهای بیشتری در ثبات و رونق ایران منفعت داشته باشند، زمینه همکاری پایدار نیز بیشتر فراهم میشود.
تنگه هرمز فقط محل اعمال فشار نیست
وی ادامه داد: در چنین نگاهی، تنگه هرمز تنها از منظر بازدارندگی و اعمال هزینه دیده نمیشود؛ این موقعیت میتواند مبنایی برای شکلگیری منافع مشترک نیز باشد.
میرزایی گفت: ایران باید بتواند اهمیت جغرافیایی خود را به پیشنهادهایی در حوزه امنیت انرژی، کشتیرانی و تجارت تبدیل کند.
دو واقعیت باید وارد محاسبات دیگران شود
میرزایی در جمعبندی گفت: به بیان سادهتر، دو واقعیت باید در محاسبات دیگر کشورها درباره ایران دیده شود.
وی افزود: نخست اینکه «تهدید ایران هزینه دارد» و دوم اینکه «همکاری با ایران منفعت دارد».
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف تاکید کرد: رسیدن به این وضعیت نیازمند کار مداوم است و ایران باید درباره این مسائل فکر کند و پیشنهادهای عملی روی زمین بیاورد.
اندیشکدهها میتوانند در هر سه دستورکار نقش داشته باشند
میرزایی در پایان گفت: همانطور که در ابتدای بحث اشاره شد، اندیشکدهها میتوانند در این مسیر سهم داشته باشند و از طریق دیپلماسی نخبگانی و چهار کارکرد «شناخت، روایتسازی، شبکهسازی و مسیرسازی» نقشآفرینی کنند.
وی افزود: این ارتباطات زمانی ارزشمند است که به مسائل مشخص کشور و به برنامههای اجرایی متصل شود.
رئیس اندیشکده حکمرانی شریف ابراز امیدواری کرد که همایش اقتصاد مقاومتی فرصتی فراهم کند تا این ایدهها به گفتوگو گذاشته شود و در نهایت به برنامههایی روشن، اجرایی و قابل اجرا برسد.
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
