به گزارش مسیر اقتصاد تولید صنعتی هند پس از سال‌ها عملکرد پایین‌تر از اهداف تعیین‌شده، نشانه‌هایی از رشد سریع‌تر نشان داده است. تولید کارخانه‌ای این کشور در ماه آگوست ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۹ درصد افزایش یافته و صادرات محصولات الکترونیکی نیز رشد ۹۰ درصدی داشته است. با این حال، این پیشرفت در سراسر هند یکسان نبوده و بخش عمده ظرفیت تولید در چند ایالت متمرکز شده است. اکونومیست در گزارشی از تحولات صنعتی هند، تجربه چهار ایالت موفق را بررسی کرده که با جذب سرمایه‌گذاری و شکل‌دهی خوشه‌های صنعتی، سهم قابل توجهی از تولید کشور را به خود اختصاص داده‌اند.
تولید نیمی از ارزش افزوده صنعتی هند در چهار ایالت
در سال ۲۰۱۴، دولت هند برنامه «ساخت هند» را با هدف افزایش سهم بخش تولید کارخانه‌ای به ۲۵ درصد اقتصاد تا سال ۲۰۲۲ آغاز کرد. این برنامه مجموعه‌ای از اقدامات برای بهبود محیط کسب‌وکار، توسعه زیرساخت‌ها و جذب سرمایه‌گذاری صنعتی را شامل می‌شد. با وجود این، سهم تولید کارخانه‌ای از اقتصاد هند در سال ۲۰۲۵ همچنان حدود ۱۶ درصد بود و در مقایسه با یک دهه قبل تغییر چندانی نکرده است.
در مقابل، چهار ایالت گجرات، مهاراشترا، کارناتاکا و تامیل نادو عملکرد متفاوتی داشته‌اند. این ایالت‌ها با حدود یک‌چهارم جمعیت هند، سالانه نزدیک به ۲۴۰ میلیارد دلار ارزش افزوده تولید کارخانه‌ای ایجاد می‌کنند که معادل نیمی از کل کشور است.
هر یک از این مناطق در صنایع مشخصی تخصص پیدا کرده‌اند. گجرات از مراکز اصلی صنایع پتروشیمی، داروسازی و انرژی خورشیدی است. مهاراشترا در صنعت خودروسازی جایگاه مهمی دارد. کارناتاکا میزبان مجموعه‌ای از شرکت‌های هوافضا، صنایع دفاعی و فناوری است و تامیل نادو نیز به یکی از مراکز مهم تولید محصولات صنعتی و الکترونیکی تبدیل شده است.
نقش دولت‌های ایالتی در جذب سرمایه‌گذاری صنعتی
یکی از ویژگی‌های مشترک این چهار ایالت، فعالیت مستقیم نهادهای دولتی برای جذب سرمایه‌گذاری و فراهم‌کردن زیرساخت تولید است.
در گجرات، برگزاری رویداد دوسالانه «گجرات پویا» از سال ۲۰۰۳ به محلی برای ارتباط دولت ایالتی با سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی تبدیل شده است. در مهاراشترا، شرکت توسعه صنعتی ایالت با تملک زمین، احداث شهرک‌های صنعتی و فراهم‌کردن دسترسی به برق و آب، شرایط استقرار کارخانه‌ها را فراهم می‌کند.
در تامیل نادو نیز سازمان جذب سرمایه‌گذاری Guidance Tamil Nadu وظیفه شناسایی مکان مناسب برای طرح‌های تولیدی و تسهیل فرایندهای اداری و صدور مجوز را بر عهده دارد.
این اقدامات نشان می‌دهد که جذب سرمایه‌گذاری صنعتی در ایالت‌های موفق هند با فراهم‌کردن زمین، زیرساخت و خدمات اجرایی همراه بوده است. البته مشکلات اداری و فساد همچنان در برخی مناطق وجود دارد و عملکرد ایالت‌ها از این نظر یکسان نیست.
شرکت‌های بزرگ چگونه شبکه تأمین‌کنندگان داخلی ایجاد کردند؟
عامل دیگر موفقیت قطب‌های صنعتی هند، استقرار شرکت‌های بزرگ پیشرو و شکل‌گیری شبکه تأمین‌کنندگان در اطراف آنها بوده است.
برای نمونه، شرکت تاتا موتورز در سال ۲۰۱۰ کارخانه خودروسازی جدیدی در شهر ساناند ایالت گجرات احداث کرد. پس از استقرار این کارخانه، مجموعه‌ای از تولیدکنندگان قطعات خودرو نیز فعالیت خود را در اطراف آن آغاز کردند. به این ترتیب، حضور یک تولیدکننده بزرگ زمینه توسعه کارخانه‌های دیگر و شکل‌گیری یک خوشه صنعتی را فراهم کرد.
این الگو به صنعت الکترونیک نیز گسترش یافته است. اکنون حدود یک‌چهارم گوشی‌های آیفون اپل در هند مونتاژ می‌شوند. بخش عمده این تولید در کارخانه‌های فاکسکان و تاتا الکترونیکس در ایالت‌های کارناتاکا و تامیل نادو انجام می‌شود.
در مراحل اولیه، این کارخانه‌ها بیشتر به مونتاژ قطعات وارداتی وابسته بودند. همین موضوع انتقادهایی را متوجه برنامه مشوق‌های تولید دولت هند کرد که از سال ۲۰۲۰ اجرا شده بود؛ زیرا بخشی از حمایت‌های دولتی عملاً به مونتاژ محصولات با قطعات ساخت چین اختصاص می‌یافت.
با گذشت زمان، تولیدکنندگان قطعات نیز به سرمایه‌گذاری در هند روی آوردند. طبق یک برآورد صنعتی که اکونومیست نقل کرده، ارزش افزوده تولید گوشی هوشمند در این کشور از ۴.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۱۷.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است؛ رشدی نزدیک به چهار برابر.
با این حال، افزایش ارزش افزوده تولید گوشی الزاماً به معنای داخلی‌شدن همه قطعات نیست. وزارت الکترونیک هند سهم ارزش افزوده داخلی در کل صنعت الکترونیک این کشور را در آوریل ۲۰۲۶ حدود ۱۸ تا ۲۰ درصد اعلام کرده است که نشان‌دهنده تداوم وابستگی به زنجیره‌های تأمین خارجی است.
گسترش الگوی توسعه زنجیره تأمین به صنایع جدید
هند اکنون تلاش می‌کند تجربه صنایع خودرو و الکترونیک را در تولید تجهیزات انرژی خورشیدی، باتری و نیمه‌رساناها تکرار کند.
بر اساس داده‌های مؤسسه Ember، واردات پنل خورشیدی آماده از چین از سال ۲۰۲۲ کاهش یافته است. در ابتدا واردات سلول‌ها و ویفرهای خورشیدی افزایش یافت، اما با توسعه ظرفیت تولید داخلی این قطعات نیز روند کاهشی پیدا کرده‌اند.
در صنعت نیمه‌رسانا نیز پنج واحد جدید تولیدی در سال ۲۰۲۶ افتتاح شده که چهار واحد آنها در ایالت‌های صنعتی مورد اشاره قرار دارند. فعالیت این واحدها عمدتاً بر مونتاژ و آزمایش تراشه‌های مورد استفاده در خودروها و لوازم خانگی متمرکز است. دولت هند هم‌زمان به دنبال جذب سرمایه‌گذاری در تولید مواد و تجهیزات مورد نیاز برای ساخت تراشه‌های پیشرفته‌تر است.
با وجود این پیشرفت‌ها، فاصله هند با قطب‌های صنعتی بزرگ همچنان قابل توجه است. چهار ایالت صنعتی این کشور تقریباً به اندازه ترکیه تولید کارخانه‌ای دارند، در حالی که جمعیت آنها چهار برابر ترکیه است. همچنین تولید کارخانه‌ای سرانه آنها حدود یک‌سوم کمتر از ویتنام است.
از سوی دیگر، پیچیدگی نظام مالیاتی و اختلافات حقوقی با شرکت‌های خارجی همچنان مانع مهمی برای توسعه سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود.
تجربه این چهار ایالت نشان می‌دهد که توسعه صنعتی هند در مناطقی پیشرفت بیشتری داشته که جذب سرمایه‌گذاری با تأمین زیرساخت، استقرار بنگاه‌های بزرگ و گسترش تدریجی تولید قطعات داخلی همراه شده است. با این حال، افزایش بهره‌وری و کاهش موانع اداری همچنان برای تبدیل این قطب‌ها به مراکز رقابت‌پذیر جهانی ضروری است.
منابع:
اکونومیست؛ توسعه قطب‌های صنعتی و زنجیره تأمین در هند
وزارت الکترونیک هند؛ ارزش افزوده داخلی و عملکرد مشوق‌های تولید
انتهای پیام/ تولید
