مسیر اقتصاد/ صنعت طیور کشور با تولید سالانه ۲.۶ میلیون تن گوشت مرغ و ۱.۳ میلیون تن تخممرغ از ارکان امنیت غذایی کشور بهشمار میرود. در حال حاضر تداوم تولید این محصولات وابسته به واردات ۶.۵ میلیون تن ذرت دانهای است.
از یک سو تغییرات اقلیمی و محدودیت های منابع آبی و از سوی دیگر پر آببر بودن و کشت تابستانه ذرت دانهای اجازه خودکفایی در این محصول را نمیدهد. با وجود این، وابستگی بالا به واردات این محصول نیز ضمن ارز بری فراوان میتواند در شرایط بحران نظیر تنشهای سیاسی و امنیتی کشور را دچار چالش جدی کند.
به منظور کاهش وابستگی به واردات ذرت دانهای می توان با راهبرد توسعه کشت گیاهان اقلیم سازگار که قابلیت مصرف در جیره طیور را دارند، ضریب خودکفایی در این بخش را افزایش داد. از جمله محصولات اقلیم سازگار که میتوان به عنوان جایگزین ذرت دانهای در کشور توسعه پیدا کند محصول سورگوم است.
امکان بازتعریف جیره طیور با استفاده از سورگوم کم تانن
سورگوم از نظر تغذیهای شباهت بالایی به ذرت دارد البته در ارقام قدیمی سورگوم، وجود مقادیر قابل توجهی تانن بهعنوان یک ترکیب ضدتغذیهای، استفاده گسترده از این محصول در جیره طیور را محدود میکرد؛ زیرا تانن با کاهش قابلیت هضم پروتئین و انرژی میتواند عملکرد رشد را تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، در سالهای اخیر و در نتیجه برنامههای اصلاح نژادی هدفمند، ارقام کمتانن یا فاقد تانن معرفی شدهاند که این محدودیت را تا حد زیادی برطرف کرده است. از این رو، در برنامههای جایگزینی ذرت با سورگوم، تاکید بر استفاده از ارقام جدید کمتانن ضروری است تا بدون ایجاد محدودیت تغذیهای، عملکرد تولیدی حفظ شود.
ظرفیت جایگزینی سورگوم در جیره مرغ گوشتی
سورگوم میتواند بهعنوان یک نهاده قابل اتکا در جیره جوجههای گوشتی بهکار گرفته شود و با تنظیم دقیق فرمولاسیون، عملکردی همتراز با جیرههای متکی بر ذرت ارائه دهد. انرژی قابلمتابولیسم سورگوم معمولاً حدود ۱۰۰ کیلوکالری در هر کیلوگرم کمتر از ذرت است، اما این اختلاف با مدیریت سطح انرژی جیره، انتخاب رقم مناسب و استفاده از افزودنیهای بهبوددهنده هضم، قابل جبران است.
از سوی دیگر، سورگوم غالبا پروتئین بیشتری دارد و با تکمیل اسیدهای آمینههای جیره، میتواند کیفیت پروتئینی جیره را تقویت کند. بررسیها نشان میدهد جایگزینی حدود ۵۰ درصد ذرت با سورگوم کمتانن در کل جیره رایج و ایمن است. مقایسه سهم جایگزینی سورگوم کم تاتن با ذرت در جیره مرغ گوشتی در جدول زیر قابل مشاهده است:
ظرفیت جایگزینی کامل سورگوم در جیره مرغ تخمگذار و الزامات مدیریت تغذیهای
در جیره مرغ تخمگذار، سورگوم میتواند بهصورت کامل و پایه اصلی تامین انرژی بهکار گرفته شود. به شرط آنکه مدیریت تغذیهای متناسب با مراحل تولید رعایت شود. در ابتدای دوره رشد، پایش منظم وضعیت جوجهها از نظر رشد اسکلتی و شکلگیری اندامهای ایمنی اهمیت دارد، زیرا کیفیت این مرحله مستقیما به پایداری تولید در ماههای بعد تبدیل میشود.
در دوره پیک تولید نیز تنظیم دقیق انرژی جیره ضروری است تا سطح تولید و یکنواختی گله حفظ شود. برای تثبیت اندازه تخممرغ، باید تأمین اسید لینولئیک در فرمولاسیون جبران گردد؛ چراکه ذرت بهطور طبیعی غنیتر از سورگوم است. از سوی دیگر، در صورت کاهش یا حذف ذرت، ممکن است رنگ زرده و حتی رنگ پرها کاهش یابد؛ بنابراین استفاده هدفمند از افزودنیهای رنگزا، محصولات مخمر یا منابع مکمل موجود در بازار میتواند کیفیت ظاهری را حفظ کند.
بهمنظور ارتقای قابلیت هضم و کاهش اثرات فیتات و کربوهیدراتهای غیرنشاستهای، بهرهگیری از آنزیمهای فیتاز و زایلاناز توصیه میشود. همچنین کنترل سطح انرژی با توجه به فیبر بالاتر سورگوم و تنظیم دقیق پروتئین و اسیدهای آمینه کلیدی مانند متیونین و لیزین در هر مرحله، شرط تحقق جایگزینی موفق است. در نهایت، با انتخاب ارقام کمتانن سورگوم و انجام فرآوری فیزیکی مناسب برای بهبود هضم نشاسته، امکان جایگزینی کامل سورگوم بجای ذرت دانهای بدون افت عملکرد در تولید ممکن است.
نقش سورگوم در کاهش ریسک واردات ذرت دانهای و الزامات موفقیت در جایگزینی
بنابراین جایگزینی سورگوم در جیره طیور، با استفاده از ارقام کمتانن، یک مسیر واقعبینانه برای کاهش ریسک وابستگی به ذرت وارداتی و افزایش تابآوری صنعت طیور در شرایط اقلیمی جدید است.
موفقیت این رویکرد، بیش از هر چیز به سه پیشنیاز شامل تضمین دسترسی به ارقام کمتانن، کنترل کیفی و آزمایشگاهی دانه سورگوم، و اجرای جایگزینی تدریجی، همراه با تنظیم دقیق جیره و افزودنیهای لازم وابسته است.
انتهای پیام/ کشاورزی
