به گزارش مسیر اقتصاد عربستان سعودی که زمانی کشوری نسبتاً بسته و متکی به درآمدهای نفتی بود، اکنون در حال چرخشی راهبردی به سمت قاره آفریقا است. پادشاهی سعودی برای دههها فقط به صادرات نفت و میزبانی از زائران حج تکیه داشت، اما با روی کار آمدن محمد بن سلمان در سال ۲۰۱۷ میلادی، مسیر عبور از اقتصاد تکمحصولی را آغاز کرد. چشمانداز هرچند بلندپروازانه ۲۰۳۰ ریاض، نمادی از اراده سعودیها برای تنوعبخشی به اقتصاد و گسترش فعالیتهای تجاری در فراسوی مرزهاست. بر این اساس، قاره آفریقا به دلایل مختلف به یکی از اصلیترین مقاصد سرمایهگذاریهای بلندمدت پادشاهی سعودی تبدیل شده است.
۴۱ میلیارد دلار سرمایهگذاری برای اهداف چندوجهی
قاره آفریقا به دلیل نزدیکی جغرافیایی به عربستان و برخورداری از ظرفیتهای برجسته طبیعی، توجه سعودی را به خود جلب کرده است. نخستین نشست سعودی-آفریقا در آبان ۱۴۰۲ برگزار شد. عربستان در این نشست اعلام کرد طی هفت سال آینده بیش از ۲۵ میلیارد دلار در آفریقا سرمایهگذاری خواهد کرد. سال بعد، تعهد عربستان برای سرمایهگذاری در آفریقا به ۴۱ میلیارد دلار در طول یک دهه افزایش یافت.
ریاض با سرمایهگذاری در بخشهای منابع طبیعی، کشاورزی، زیرساخت و بازارهای مصرفی در حال رشد، به دنبال تضمین امنیت غذایی خود و دسترسی به مواد معدنی حیاتی است. ثمره راهبردی این مجموعه فعالیتها، ایجاد چارچوبی پایدار برای حضور مستمر سعودیها در اقتصاد آفریقا خواهد بود.
جیبوتی؛ دروازه دریای سرخ و دغدغههای امنیتی ریاض
سرمایهگذاریهای اولیه ریاض بهطور طبیعی بر شمال آفریقا و شاخ آفریقا متمرکز بوده است. در این میان، کشور کوچک جیبوتی بهعنوان دروازه حملونقل شرق آفریقا از جایگاهی ویژه برخوردار است. احداث شهر لجستیکی سعودی، ساخت پالایشگاه ۱۲.۷ میلیارد دلاری و واگذاری حق بهرهبرداری از برخی بنادر کلیدی این منطقه به شرکتهای عربستانی، گواه اهمیت جیبوتی برای ریاض است.
اشتیاق طرف سعودی به سرمایهگذاری در حوزه زیرساختها، پیوندی روشن با دغدغههای امنیتی دارد. ناامنیهای سالهای اخیر در دریای سرخ و تهدیدهای مداوم علیه تجارت دریایی، اهمیت حضور امنیتی عربستان در این منطقه را افزایش داده است. از این منظر، ریاض حفظ پایگاه نظامی خود در جیبوتی و تثبیت موقعیت خود در کشورهایی مانند سودان، سومالی و اریتره را بخشی از راهبرد امنیت دریایی خود میداند. امنیت تنگهها و بنادر این منطقه، برای آینده اقتصاد غیرنفتی عربستان اهمیت بالایی دارد.
غذا و معدن؛ دو نیاز راهبردی عربستان در آفریقا
محیط بیابانی و خشک عربستان، این کشور را برای تأمین بخش عمده نیازهای غذایی خود به واردات وابسته کرده است. مقامات ریاض به آفریقا بهعنوان سبد غذایی آینده جهان مینگرند. افزایش مالکیت شرکتهای سرمایهگذاری کشاورزی سعودی در هلدینگهای بزرگ تولید مواد غذایی در غرب آفریقا در اواخر سال ۱۴۰۳، نتیجه نگاه ویژه عربستان به کشاورزی آفریقاست.
از سوی دیگر، بخش معدن آفریقا نقشی اساسی در برنامه عربستان برای تبدیل شدن به قطب فرآوری مواد معدنی و تولید باتریهای نوین ایفا میکند. عربستان در پی تصاحب سهام طرحهای معدنی آفریقاست تا خوراک اولیه کارخانههای در حال احداث خود را از هماکنون تضمین کند.
صدور فناوری و انرژیهای پاک
در حالی که اقتصاد سعودی همچنان به نفت متکی است، یکی از برجستهترین نمادهای حضور این کشور در قاره آفریقا، یک توسعهدهنده بزرگ انرژیهای تجدیدپذیر است. شرکت اکوا پاور با اجرای طرحهای کلان خورشیدی و بادی در کشورهای مصر، مراکش و آفریقای جنوبی، به دنبال توسعه انرژیهای پاک در قاره آفریقاست.
انعقاد تفاهمنامه ۵ میلیارد دلاری با بانک توسعه آفریقا در آذر ۱۴۰۴، گام مهمی برای تأمین آب و برق پاک برای میلیونها آفریقایی به شمار میرود. شرکت اکوا متعهد شده یکی از بزرگترین تأسیسات شیرینسازی آب آفریقا را تا سال ۲۰۳۱ در سنگال راهاندازی کند و هماکنون مراحل پایانی آزمایش خط انتقال برق ۳۰۰۰ مگاواتی میان مصر و عربستان را دنبال میکند.
تغییر نگاه پایتختهای آفریقایی به سرمایه خلیج فارس
نگاه رهبران آفریقایی به ریاض در سالهای اخیر دستخوش تغییری مهم شده است. پایتختهای آفریقایی امروزه کشورهای خلیج فارس را منابعی جذاب برای سرمایهگذاری میدانند؛ زیرا در نگاه بسیاری از آنها، سرمایهگذاری عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس در مقایسه با سرمایهگذاران اروپایی، شروط سیاسی کمتری به همراه دارد.
انتخاب رئیس جدید بانک توسعه آفریقا با تکیه بر کارنامه موفق او در جذب سرمایههای عربی، نشاندهنده تمایل روزافزون به همکاری با کشورهای عربی است. هماکنون رقابت نزدیکی میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی در آفریقا جریان دارد، اما کارشناسان معتقدند به دلیل ماهیت زیرساختی و بلندمدت طرحهای معدنی، انرژی و کشاورزی، حضور عربستان در قاره آفریقا یک حرکت زودگذر نیست، بلکه تعهدی راهبردی، ماندگار و رو به گسترش در دهههای آینده خواهد بود.
منبع: آفریکن بیزینس
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
