مسیر اقتصاد/ آمارهای ماهانه جوجهریزی نشان میدهد زنجیره تولید مرغ کشور از زمستان ۱۴۰۴ وارد یک دوره افت جدی شده است. در حالی که جوجهریزی در آذرماه به حدود ۱۷۰ میلیون قطعه رسیده بود، این عدد در اسفند به حدود ۱۰۰ میلیون قطعه کاهش یافت. این یعنی نزدیک به ۷۰ میلیون قطعه افت در فاصله سه ماه؛ کاهشی که معادل حدود ۴۰ درصد سطح جوجهریزی آذرماه است.
افت جوجهریزی در فروردین هم ادامه پیدا کرد و به محدوده کمتر از ۱۰۰ میلیون قطعه رسید. بازگشت نسبی جوجهریزی در اردیبهشت به حدود ۱۲۰ میلیون قطعه، نشانه کاهش فشار است، اما این سطح همچنان نزدیک به ۳۰ درصد پایینتر از نقطه اوج آذرماه قرار دارد.
شوک ارزی؛ نقطه شروع اختلال در زنجیره مرغ
کاهش جوجهریزی را نباید تنها با کمبود فیزیکی نهاده یا تصمیم مقطعی مرغداران توضیح داد. ریشه اصلی این روند، تغییر در نرخ تأمین نهادههای دامی و جهش هزینه خوراک طیور است. در دیماه ۱۴۰۴، پس از حذف یا تغییر مبنای ارز ترجیحی نهادهها، قیمت نهادههای دامی در بازارگاه چند برابر شد. گزارشها در همان زمان از رشد ۳ تا ۴ برابری قیمت نهادهها نسبت به نرخ مصوب خبر دادند.
این سیاست در ظاهر با هدف حل یک مسئله واقعی اجرا شد: دولت برای تأمین ارز ارزانقیمت واردات نهاده با محدودیت روبهرو بود و ادامه تخصیص ارز ۲۸۵۰۰ تومانی هم رانت، کمبود و صف ایجاد کرده بود. اما تصمیم جدید، مسئله را حل نکرد؛ فقط محل بروز آن را تغییر داد. کمبود منابع ارزی از سطح بودجه دولت به سطح تراز مالی مرغداریها منتقل شد. نتیجه این انتقال، افزایش ناگهانی هزینه تولید، کاهش توان خرید نهاده، افت نقدینگی واحدهای تولیدی و در نهایت عقبنشینی مرغداران از جوجهریزی بود.
چرا مرغدار جوجهریزی را کم کرد؟
مرغدار زمانی جوجهریزی میکند که بتواند نهاده را با قیمت قابل پیشبینی تأمین کند، دوره تولید را با سرمایه در گردش موجود به پایان برساند و محصول نهایی را با قیمتی بفروشد که هزینهها را پوشش دهد. جهش قیمت نهادهها این معادله را به هم زد. خوراک، بخش اصلی هزینه تولید مرغ را تشکیل میدهد و در گزارشهای کارشناسی، سهم نهادههای دامی در قیمت تمامشده محصولات پروتئینی مانند مرغ، تخممرغ و شیر حداقل ۷۰ درصد برآورد شده است.
وقتی قیمت ذرت، کنجاله سویا و سایر اقلام خوراک طیور چند برابر میشود، مرغدار با همان سرمایه قبلی نمیتواند ظرفیت گذشته را فعال کند. یک واحد مرغداری که پیشتر برای یک دوره مشخص توان جوجهریزی کامل داشت، پس از جهش قیمت نهاده باید چند برابر سرمایه در گردش فراهم کند. اگر تسهیلات، اعتبار خرید نهاده یا قیمت فروش متناسب با هزینه تولید فراهم نشود، کاهش جوجهریزی به تصمیمی ناگزیر تبدیل میشود.
در همین نقطه، چهار عامل ظاهراً جداگانه به یک ریشه واحد برمیگردند. کاهش عرضه نهاده، زیان مرغدار، کاهش قدرت خرید مصرفکننده و کمبود نقدینگی، همگی کانالهای انتقال شوک ارزی به زنجیره تولید مرغ هستند. نهاده گران شد؛ مرغدار توان خرید کامل نهاده را از دست داد؛ قیمت فروش به اندازه هزینهها تعدیل نشد؛ مصرفکننده هم به دلیل افت قدرت خرید با احتیاط بیشتری خرید کرد. این زنجیره در نهایت به کاهش جوجهریزی منجر شد.
نقش مرغ مادر در افت اخیر چقدر بود؟
آمار جوجهریزی مرغ مادر نشان میدهد در این حلقه نیز افت وجود داشته است؛ عدد جوجهریزی مرغ مادر از حدود یک میلیون و ۱۳۰ هزار قطعه در آذر به حدود ۷۹۹ هزار قطعه در اسفند رسید. در فروردین و اردیبهشت دوباره بخشی از این افت جبران شده و جوجهریزی مرغ مادر به حدود ۹۷۲ هزار و سپس یک میلیون و ۴۰ هزار قطعه رسیده است.
بنابراین افت اخیر جوجهریزی مرغ گوشتی را نمیتوان تنها با کمبود مرغ مادر توضیح داد. اگر مشکل اصلی در ظرفیت پایه تولید بود، باید انتظار میرفت فشار در دورههای بعدی و با تأخیر بیشتری ظاهر شود. اما افت سریع جوجهریزی مرغ گوشتی پس از جهش قیمت نهاده، نشان میدهد عامل اصلی در کوتاهمدت، اختلال اقتصادی در تصمیم مرغدار بوده است؛ نه فروپاشی ظرفیت زیستی تولید جوجه.
بیثباتی جنگی؛ عامل تشدیدکننده، نه علت اصلی
نااطمینانی ناشی از جنگ و نبود افق روشن نیز بر تصمیم تولیدکنندگان اثر گذاشت. مرغداری صنعتی به پیشبینیپذیری نیاز دارد؛ تولیدکننده باید بداند نهاده چه زمانی میرسد، قیمت آن چقدر خواهد بود، بازار فروش چه وضعی دارد و سیاست دولت در قیمتگذاری چگونه پیش میرود. جنگ و نااطمینانی سیاسی این افق را تیرهتر کرد.
با این حال، سهم این عامل در افت جوجهریزی از شوک ارزی کمتر است. اگر نهاده با قیمت قابل تحمل و اعتبار کافی در اختیار مرغدار قرار میگرفت، نااطمینانی سیاسی بهتنهایی نمیتوانست افتی در اندازه ۷۰ میلیون قطعه ایجاد کند. جنگ فضای تصمیمگیری را سختتر کرد، اما فشار اصلی از جهش هزینه تولید وارد شد.
انتهای پیام/ کشاورزی
