به گزارش مسیر اقتصاد نفت ایران پس از هفت سال دوباره به هند رسیده است؛ رخدادی که در بازار انرژی آسیا اهمیت زیادی دارد. دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد دو نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت ایران به بنادر هند رسیدهاند. نفتکش Felicity با پرچم ایران به بندر سیکا در غرب هند رسیده و نفتکش Jaya با پرچم کوراسائو نیز در بندر اودیشا در شرق این کشور پهلو گرفته است. هر نفتکش VLCC حدود ۲ میلیون بشکه نفت حمل میکند و همین بهخوبی نشان میدهد که بازگشت نفت ایران به هند، از همان ابتدا در مقیاس قابل توجهی انجام شده است.
اهمیت این رخداد از آن جهت بیشتر میشود که هند از ماه مه ۲۰۱۹ دیگر محمولهای از نفت ایران دریافت نکرده بود. از آن زمان، دهلینو تحت فشار آمریکا خرید نفت از ایران را متوقف کرده بود. اکنون، برای نخستین بار در هفت سال گذشته، این مسیر دوباره باز شده و نفت ایران بار دیگر به یکی از بزرگترین بازارهای مصرف آسیا رسیده است.
معافیت موقت آمریکا، مسیر بازگشت را باز کرد
ازسرگیری این صادرات در چارچوب معافیت موقتی انجام شده که آمریکا ماه گذشته صادر کرده است. پالایشگران هندی با استفاده از این معافیت دوباره خرید نفت از تهران را آغاز کردهاند. البته این معافیت دائمی نیست و قرار است در ۱۹ آوریل به پایان برسد. به همین دلیل، بازگشت نفت ایران به هند در شرایطی رخ داده که هنوز از نظر سیاسی و حقوقی در وضعیت کاملا باثباتی قرار ندارد.
با این حال، همین بازه کوتاه هم بهخوبی نشان داده که در شرایط فشار بازار، نفت ایران همچنان میتواند برای خریداران آسیایی جذاب و ضروری باشد. وقتی بزرگترین واردکنندگان نفت در منطقه با کمبود عرضه و نگرانی از امنیت انرژی مواجه میشوند، حتی معافیتهای محدود هم بهسرعت به معاملات واقعی و جابهجایی محمولهها منجر میشود.
پالایشگران بزرگ هند دوباره به سراغ نفت ایران رفتند
بازگشت نفت ایران به هند فقط در حد ورود دو نفتکش باقی نمانده و نامهای مهمی از صنعت پالایش این کشور در آن دیده میشود. شرکت Indian Oil Corp، بزرگترین پالایشگر هند، نفت ایران بارگیریشده روی نفتکش Jaya را خریداری کرده است. این موضوع نشان میدهد که بازگشت نفت ایران فقط به خریداران حاشیهای محدود نشده، بلکه به سطح شرکتهای اصلی پالایش هند هم رسیده است.
همزمان، به Reliance Industries نیز اجازه داده شده نفت ایران را از چند نفتکش مختلف خریداری کند. این شرکت، اپراتور بزرگترین مجتمع پالایشی جهان است و به همین دلیل، ورود آن به خرید نفت ایران اهمیت زیادی دارد. محمولههای مورد نظر شامل نفت ایران بارگیریشده روی نفتکش Kaviz با پرچم کومور، Lenore با پرچم کوراسائو و نفتکشهای Felicity و Hedy با پرچم ایران هستند. نکته مهم این است که همه این نفتکشها بیش از ۲۰ سال عمر دارند و همچنان تحت تحریم آمریکا قرار دارند. همین مسئله نشان میدهد شرایط کمبود عرضه در بازار بهقدری جدی شده که خریداران بزرگ حاضر شدهاند دوباره به چنین مسیرهایی رجوع کنند.
کمبود نفت فیزیکی در آسیا، جایگاه نفت ایران را تغییر داده است
این تحول را باید در متن بحران بزرگتر بازار انرژی فهمید. مسئله فقط این نیست که هند دوباره از ایران نفت خریده؛ مسئله این است که کمبود نفت فیزیکی در آسیا بهقدری جدی شده که خریداران بزرگ، دوباره نفت ایران را بهعنوان یک گزینه واقعی برای تأمین امنیت انرژی خود میبینند. در چنین شرایطی، نفت ایران دیگر فقط یک نفت تحریمی با تخفیف نیست؛ به یک منبع قابل اتکا در دوره کمبود عرضه تبدیل شده است.
برای هند، که سومین واردکننده و مصرفکننده بزرگ نفت جهان است، امنیت انرژی یک مسئله حیاتی است. هر اختلال در بازار خلیج فارس و هر فشار بر عرضه واقعی نفت، این کشور را به سمت منابعی میبرد که بتوانند بخشی از کمبود را جبران کنند. بازگشت نفت ایران به هند دقیقا در چنین فضایی معنا پیدا میکند. این اتفاق بیشتر از آنکه یک معامله مقطعی باشد، نشانهای از بازتعریف جایگاه ایران در بازار انرژی آسیاست.
این فقط فرصت فروش نفت نیست، فرصت توسعه رابطه اقتصادی است
از منظر ایران، ارزش این تحول فقط در افزایش صادرات نفت خلاصه نمیشود. وضعیت فعلی یک فرصت بزرگتر در اختیار تهران قرار داده است: اینکه نقش خود را در بهبود امنیت انرژی کشورهایی مانند هند به یک اهرم برای توسعه روابط اقتصادی و تجاری تبدیل کند. وقتی کشوری در شرایط بحران انرژی به تأمینکنندهای مهم برای یک اقتصاد بزرگ تبدیل میشود، میتواند از این نقش برای گرفتن امتیازهای فراتر از فروش صرف نفت استفاده کند.
این امتیازها میتواند شکلهای متنوعی داشته باشد؛ از گسترش تجارت دوجانبه گرفته تا قراردادهای پایدارتر، همکاریهای اقتصادی گستردهتر، جذب سرمایهگذاری و باز کردن مسیرهای تازه در تعاملات تجاری. در چنین شرایطی، نفت فقط یک کالا نیست؛ ابزار باز کردن درهای یک رابطه اقتصادی عمیقتر است. اگر تهران بتواند این فرصت را درست مدیریت کند، بازگشت نفت به بازار هند میتواند به نقطه شروعی برای توسعه روابط وسیعتر اقتصادی با این کشور تبدیل شود.
فرصتی که باید فراتر از یک معافیت کوتاهمدت دیده شود
نکته مهم این است که نباید این تحول فقط در چارچوب یک معافیت موقت دیده شود. درست است که معافیت فعلی در ۱۹ آوریل منقضی میشود، اما اصل ماجرا از این هم مهمتر است: در دوره کمبود نفت فیزیکی، نفت ایران دوباره توانسته جای خود را در بازار یکی از بزرگترین مصرفکنندگان جهان باز کند. این یعنی ظرفیت بازگشت وجود دارد و اگر شرایط منطقهای و سیاسی اجازه دهد، این مسیر میتواند گستردهتر هم شود.
به همین دلیل، وضعیت فعلی برای ایران یک فرصت استراتژیک است. تهران میتواند از این موقعیت برای تثبیت دوباره خود در بازارهای آسیایی استفاده کند و همزمان، این نقش را به امتیازهایی در حوزه تجارت، سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی تبدیل کند. در دورهای که امنیت انرژی دوباره به اولویت اصلی کشورهای آسیایی تبدیل شده، ایران میتواند از موقعیت خود بهعنوان یک تأمینکننده مهم، فراتر از بازار نفت و در جهت گسترش تعاملات اقتصادی بهره بگیرد.
منبع: رویترز
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
