به گزارش مسیر اقتصاد درحالیکه مردم کنیا در شرق آفریقا با هزینههای سرسامآور سوخت ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران دست و پنجه نرم میکنند، مقامات آنها در راستای میزبانی از اجلاس آفریقا-فرانسه به دنبال ارتقاء جادهها و زیرساختهای کشور هستند. این نشست سطح بالا، برای نخستین بار از زمان تأسیس آن در سال ۱۹۷۳ در یک کشور آفریقایی غیرفرانسوی و انگلیسی زبان برگزار میشود.
برآمدن دولتهای ضداستعماری در غرب آفریقا
این اجلاس پس از توافقنامه همکاری دفاعی جدید و بحثبرانگیز فرانسه و کنیا و ورود ۸۰۰ سرباز فرانسوی به شهر بندری مومباسا در کنیا جهت رزمایش مشترک برگزار میشود. همچنین، این تحولات نشاندهنده تغییر بزرگ در سیاست خارجی فرانسه نسبت به آفریقا است که در درجه نخست با خروج تحقیرآمیز فرانسه از غرب آفریقا و ساحل در سالهای اخیر شکل گرفته است. از سال ۲۰۲۰، موجی از کودتاهای نظامی در مالی، بورکینافاسو و نیجر، حاکمان جدیدی را به قدرت رساند که با انگیزههای ضد استعماری و محکومیت دخالت ارتش فرانسه در منطقه، خواستار خروج نیروهای فرانسوی از قلمرو خود شدند. سپس سنگال، چاد و ساحل عاج نیز از این روند پیروی و درخواستهای مشابهی را مطرح کردند.
اصرار برای حاکمیت مستقل، کاهش نفوذ غرب در منطقه را تسریع کرد. در سال ۲۰۲۴، دولت نیجر توافق نظامی با ایالات متحده را لغو کرد و منجر به خروج نیروهای آمریکایی شد. این امر شکست بزرگی برای ایالات متحده بود که تقریباً ۲۸۰ میلیون دلار در پایگاه هوایی در نزدیکی شهر «آگادز» سرمایهگذاری کرد که برای عملیات ضد تروریسم ایالات متحده در ساحل ضروری بود.
افزایش اهمیت راهبردی کنیا برای ناتو
برخلاف بسیاری از رهبران غرب آفریقا، دولت کنیا مدتهاست که به عنوان شریک امنیتی کشورهای اروپایی-آمریکایی، به ویژه از زمان آغاز به اصطلاح «جنگ علیه تروریسم» است. این کشور از جمله دریافتکنندگان کمکهای امنیتی ایالات متحده در این قاره بوده و میزبان نیروهای بریتانیایی و آمریکایی در خاک خود است. جیبوتی نیز همچنان میزبان بزرگترین حضور نیروهای آفریکام در آفریقا است، کنیا میزبان چهار پایگاه آمریکایی در مومباسا و خلیج ماندا است که دومی به عنوان سکوی پرتاب حملات پهپادی ایالات متحده در سومالی و یمن عمل میکند.
اخیراً، کنیا رهبری عملیات پلیس چندملیتی تحت حمایت ایالات متحده در هائیتی را بر عهده داشت و به عملیات نگهبان رفاه، تلاش دولت بایدن برای جلوگیری از حمله حوثیهای یمن به کشتیها در دریای سرخ، پیوست. از نشانههای اهمیت راهبردی کنیا برای ایالات متحده و ناتو، تعیین آن به عنوان «متحد اصلی غیرناتو» از سوی جو بایدن در جریان سفر رسمی رئیس جمهور کنیا، ویلیام روتو، در ماه مه ۲۰۲۴ بود.
روابط دیپلماتیک دوجانبه در دولت ترامپ نیز همچنان قوی است. وزارت امور خارجه این کشور اخیراً بیش از ۷۰ میلیون دلار برای توسعه باند فرودگاه پایگاه هوایی ماندا اختصاص داده است. همچنین، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، محکوم کردن حملات ایران به کشورهای خلیج فارس و کمکهای قابل توجه به صلح و امنیت در هائیتی، از کنیا تشکر کرد. از همین روی، جای تعجب نیست که چرا کنیا در کانون توجهات امانوئل مکرون قرار داده است. وی حتی روتو را به اجلاس گروه ۷ در فرانسه در ماه ژوئن دعوت کرده است، اما حضور سیریل رامافوسا، رئیس جمهور آفریقای جنوبی، را از شرکت در این اجلاس منع کرده است.
دلایل چرخش فرانسه به شرق آفریقا
چرخش فرانسه به شرق آفریقا با هدف فاصلهگرفتن از گذشته استعماری خشونتآمیز آن در ساحل و همچنین برای بازتعریف روابط خود با این قاره صورت میگیرد. با توجه به موقعیت راهبردی کنیا در امتداد اقیانوس هند، محاسبات فرانسه تحت تأثیر نگرانیها در مورد زنجیرههای تأمین جهانی و امنیت دریایی قرار دارد. بنابراین، این چرخش علاوه بر انگیزههای اقتصادی، دلایل دفاعی و امنیتی نیز دارد. براساس برخی گزارشها، فرانسه به مدعوین اجلاس آفریقا و فرانسه در نایروبی؛ معاملات تجاری، سرمایهگذاریها و توافقنامههای مشارکتی جدیدی را پیشنهاد داده است.
براساس اعلام مقامات کنیا، پیمان دفاعی پنجساله فرانسه و کنیا برای «افزایش ظرفیت دفاعی کنیا از طریق دسترسی به آموزش، فناوری و تخصص فرانسه» در امنیت دریایی، تبادل اطلاعات و امدادرسانی در بلایا و… طراحی شده است. به باور کنیا، این پیمان، هماهنگی دوجانبه به ویژه در حوزه حاکمیت دریایی و سیستمهای نظارتی در سراسر اقیانوس هند غربی را بهبود میبخشد و در نتیجه جایگاه کنیا را به عنوان لنگر امنیتی منطقهای تقویت میکند. این توافق به طور خودکار برای پنج سال دیگر قابل تمدید است، یعنی در نهایت یک توافق ۱۰ساله محسوب میشود.
احتمال مقاومت مردمی در برابر نواستعمار پاریس
فرانسویها همانند بریتانیاییها و آمریکاییها، نقش خود را در قالب مشارکت و حمایت بیان میکنند و بدین ترتیب نابرابریهای قدرتی در چارچوب ساختار روابط سیاسی-اقتصادی بین شمال و جنوب جهان را پنهان میکنند. امی نیانگ، دانشمند علوم سیاسی، باور دارد که فرانسه «نه آماده و نه مایل است با مستعمرات سابق آفریقایی خود به طور برابر برخورد کند.» اگرچه کنیا مستعمره سابق فرانسه نیست، اما شرایط توافق پنجساله آن با فرانسه همان ویژگیهای پدرسالارانه توافقات پیشین با کشورهای غرب آفریقا را دارد.
احتمالا، رییسجمهور کنیا در ازای کمکهای امنیتی و به رسمیت شناخته شدن بینالمللی، میزبان فرانسه باشد، اما اقدامات او پرسشهایی را در مورد توافقات نواستعماری برانگیخته است که منافع سیاسی-اقتصادی فرانسه را در اولویت قرار میدهد. در غرب آفریقا، توافقات مشابه مستلزم همکاری با رژیمهای مطیعی بود که دسترسی به منابع راهبردی را تسهیل و مخالفان را حتی با زور مدیریت میکردند. برای نمونه، مسلمانان کنیایی هدف قتلهای فراقضایی و ناپدید شدن توسط پلیس ضد تروریسم تحت حمایت ایالات متحده و بریتانیا قرار گرفتهاند که نشاندهنده اولویت راهحلهای نظامی بر حقوق و نیازهای اجتماعی-اقتصادی مردم بومی است.
از همین روی، قانونگذاران کنیایی نگرانیهایی را در مورد حاکمیت ملی ابراز و خاطرنشان کردهاند که توافق دفاعی، مصونیت از پیگرد قانونی در دادگاههای کنیا را به نیروهای فرانسوی میدهد. جامعه کنیا مدتهاست که از سوء رفتار و آسیبهای زیستمحیطی توسط نیروهای بریتانیایی شکایت دارند. به گفته ایوانز اوگادا، استاد حقوق بینالملل و حقوق بشر، «محافظت از سربازان خارجی در برابر پیگرد قانونی، چالش همیشگی معاهدات ناهموار را برای کنیا و کل آفریقا به ارمغان میآورد. ما ناگزیر شرایطی را میپذیریم که دشوار و به ضرر ما هستند.»
رئیس جمهور کنیا، روتو، تصمیم گرفت از نیروهایی که همتایانش در غرب آفریقا آنها را محکوم و از خاک خود اخراج کردهاند، استقبال کند. این امر، پذیرش فرصتطلبانه دو جانبهگرایی و معاملهگرایی توسط دولت کنیا را به بهای تضعیف گرایش پان-آفریقایی نشان میدهد. اما احتمالا اقدامات روتو بحث و مقاومت مردمی را برانگیزد، زیرا کنیاییها با پیامدهای توافق فرانسه دست و پنجه نرم میکنند. بعید است که این واکنش منفی به همسویی کنیا با فرانسه محدود شود، زیرا به باور بسیاری زمان آن رسیده که کنیاییها حضور نیروهای خارجی را به طور کلی به چالش بکشند.
منبع: اندیشکده کشورداری مسئولانه
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
