مسیر اقتصاد/ ورود یمن به جنگ در یکی دو روز اخیر به یکی از محورهای اصلی پوشش رسانههای بینالمللی تبدیل شده است. رویترز گزارش داده حوثیها رسماً ورود خود به جنگ را با حمله به اسرائیل اعلام کردهاند و آسوشیتدپرس نیز نوشته این تحول، دامنه بحران را از خلیج فارس و هرمز به دریای سرخ و بابالمندب گسترش داده است. در نتیجه، بازار انرژی اکنون فقط با خطر اختلال در تنگه هرمز مواجه نیست، بلکه باید احتمال ناامن شدن دومین گلوگاه مهم دریایی منطقه را هم در محاسبات خود لحاظ کند.
بابالمندب؛ گلوگاه دوم بحران
اهمیت بابالمندب در این است که این آبراه، دریای سرخ را به خلیج عدن و سپس اقیانوس هند متصل میکند و یکی از مسیرهای کلیدی تجارت و حملونقل انرژی جهان به شمار میرود. آسوشیتدپرس یادآوری کرده که این تنگه حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی را در بر میگیرد و حوثیها پیشتر نیز سابقه حمله به بیش از ۱۰۰ کشتی تجاری را داشتهاند. رویترز هم امروز گزارش داد که با ورود حوثیها به جنگ، درگیری دیگر محدود به هرمز نیست و بابالمندب نیز به نقطهای حساس برای بازار نفت تبدیل شده است. همین سابقه و همین جایگاه جغرافیایی است که باعث شده رسانهها این بار تهدید حوثیها را جدیتر از یک موضعگیری سیاسی صرف ارزیابی کنند.
این مسئله فقط به اصل عبور کشتیها مربوط نیست، بلکه به هزینه، زمان و امنیت کل زنجیره حملونقل جهانی هم گره خورده است. رویترز گزارش داده که بهدلیل ناامنی دریای سرخ و بابالمندب، بسیاری از شرکتهای کشتیرانی از مدتها پیش ناچار شدهاند مسیر خود را از اطراف دماغه امید نیک عبور دهند؛ تغییری که ۱۰ تا ۱۴ روز به زمان سفر اضافه کرده و هزینه سوخت و بیمه را بالا برده است. بنابراین اگر فشار حوثیها دوباره بر بابالمندب تشدید شود، بازار جهانی نهفقط با اختلال در انرژی، بلکه با موج تازهای از افزایش هزینه حملونقل نیز روبهرو خواهد شد.
کمک به فشار ایران از یک جبهه دیگر
از منظر راهبردی، ورود یمن میتواند فشار ایران را از دو جهت تقویت کند. جهت نخست، نظامی و سیاسی است: با گشوده شدن جبههای تازه در جنوب دریای سرخ، طرف مقابل باید بخشی از توان و توجه خود را از خلیج فارس و هرمز به سمت یمن و بابالمندب منتقل کند. جهت دوم، اقتصادی است: در حالی که هرمز همچنان تحت فشار قرار دارد، ناامن شدن بابالمندب میتواند بازار نفت را با این تصور روبهرو کند که بحران فقط به یک گذرگاه محدود نیست و دو شاهراه مهم انرژی همزمان در معرض اخلال قرار گرفتهاند. والاستریت ژورنال امروز نوشت اگر حوثیها بخواهند جریان عبور از دریای سرخ و بابالمندب را مختل کنند، این وضعیت برای عرضه نفت منطقه «فاجعهبار» خواهد بود و همین نگرانی، یکی از دلایل اصلی جهش قیمت نفت در آغاز معاملات روز بوده است.
از همین رو، واکنش بازار هم فقط متوجه وضعیت جاری نیست، بلکه روی سناریوی بدتر قیمتگذاری میشود. والاستریت ژورنال و رویترز هر دو گزارش کردهاند که افزایش قیمت نفت بعد از باز شدن بازارها تا حد زیادی از ترس گسترش جنگ به دریای سرخ و بابالمندب ناشی شده است. این یعنی ورود حوثیها، حتی پیش از آنکه اختلال بزرگی را بهصورت کامل عملیاتی کند، توانسته حق بیمه ژئوپلیتیکی نفت را بالا ببرد و بازار را نسبت به آینده عرضه حساستر کند.
ینبع؛ مسیر جایگزین عربستان در معرض تهدید
یکی از مهمترین پیامدهای این تحول، آسیبپذیر شدن مسیر جایگزین عربستان برای صادرات نفت است. رویترز شش روز پیش گزارش داد که عربستان در واکنش به اختلالات هرمز، صادرات نفت خود را از بندر ینبع در دریای سرخ بهشدت افزایش داده و حجم بارگیری از این بندر را به نزدیک ۴ میلیون بشکه در روز رسانده است. این افزایش از طریق خط لوله شرق ـ غرب عربستان انجام شده؛ مسیری که ریاض برای دور زدن هرمز به آن اتکا کرده است.
اما اگر بابالمندب هم ناامن شود، همین مسیر جایگزین نیز با مشکل روبهرو خواهد شد. رویترز امروز نوشت که در صورت اختلال در صادرات عربستان از ینبع، ریاض ممکن است ناچار شود بیشتر به خط لوله سومد مصر تکیه کند؛ یعنی گزینههای جایگزین عربستان هم محدود و پرهزینهتر خواهند شد. به بیان دیگر، ورود حوثیها میتواند نهفقط یک مسیر تازه برای فشار بر بازار ایجاد کند، بلکه همان راهی را هم که عربستان برای کاهش اثر اختلالات هرمز انتخاب کرده، زیر فشار ببرد. اینجاست که بابالمندب از یک مسئله منطقهای به یک مسئله جهانی برای امنیت انرژی تبدیل میشود.
خطر برای تولید و صادرات عربستان
رسانهها در یکی دو روز اخیر درباره آسیب به تولید نفت عربستان هم هشدار دادهاند، هرچند هنوز این موضوع بیشتر در سطح ریسک و سناریوی محتمل مطرح شده است تا یک رویداد قطعی. همان نقلقولی که والاستریت ژورنال منتشر کرده، تصریح میکند که اگر حوثیها اختلال در دریای سرخ و بابالمندب را تشدید کنند، توقف بیشتر تولید عربستان بسیار محتمل میشود. این گزاره از آن جهت مهم است که ریاض در هفتههای اخیر بخشی از صادرات خود را به ینبع منتقل کرده و هرگونه فشار بر این مسیر، میتواند در نهایت به کاهش ظرفیت صادراتی و حتی لزوم توقف بیشتر تولید منجر شود.
از منظر بازار هم مسئله روشن است: اگر همزمان هرمز و بابالمندب هر دو در وضعیت پرریسک قرار گیرند، دیگر موضوع فقط انتقال نفت ایران یا عربستان نیست، بلکه کل شبکه صادرات انرژی غرب آسیا زیر فشار میرود. رویترز امروز تأکید کرده که نفت برنت در آستانه یک جهش ماهانه کمسابقه قرار گرفته و یکی از دلایل اصلی آن همین گسترش جنگ با ورود حوثیها بوده است. بنابراین بازار جهانی، ورود یمن به جنگ را نه یک تحول حاشیهای، بلکه عاملی برای تشدید نگرانی نسبت به عرضه و حملونقل انرژی ارزیابی کرده است.
آمریکا هم در گذشته نتوانست این گره را باز کند
یکی از نکات مهم در این میان آن است که تهدید بابالمندب موضوع تازهای نیست. حوثیها پیش از این هم نشان دادهاند که توان ایجاد اخلال در این مسیر را دارند و حملات گسترده آنها به کشتیهای تجاری باعث شده بود شرکتهای کشتیرانی مسیر خود را تغییر دهند. همین سابقه باعث شده رسانهها و بازارها این بار نیز تهدید را جدی بگیرند. رویترز و آسوشیتدپرس هر دو یادآوری کردهاند که با وجود حضور نظامی آمریکا و تلاش برای حفاظت از کشتیرانی، ناامنی بابالمندب بهطور کامل از میان نرفته و اکنون با ورود حوثیها به جنگ، دوباره به کانون نگرانی بازگشته است. این خود بهطور غیرمستقیم نشان میدهد که آمریکا در مهار کامل این تهدید در گذشته هم موفق نبوده است.
در مجموع، ورود یمن به جنگ را باید رخدادی فراتر از یک حمله موشکی یا پهپادی علیه اسرائیل دانست. این تحول میتواند هم به فشارهای ایران در میدان کمک کند و هم بازار جهانی انرژی را از مسیر ناامن شدن بابالمندب، تهدید بندر ینبع و محدود شدن گزینههای صادراتی عربستان، وارد مرحله تازهای از بیثباتی کند. از این منظر، یمن فقط به یک جبهه تازه در جنگ تبدیل نشده، بلکه به عاملی برای عمیقتر شدن بحران انرژی در سطح جهان هم بدل شده است.
منابع:
رویترز؛ پیوند اول، پیوند دوم، پیوند سوم
انتهای پیام/ انرژی
