به گزارش مسیر اقتصاد نمونههای زیادی از داراییهای راهبردی آسیبدیده در اقیانوس هند مشاهده میشود؛ بندرگاهها، بنادر و زیرساختهای لجستیکی در کشورهای کوچک که به تنهایی قادر به حفظ آنها نیستند. در چنین شرایطی، خرید اکثریت سهام بزرگترین کشتیسازی تجاری سریلانکا توسط یک شرکت دولتی هندی توجهها را به تغییر احتمالی راهبرد دهلینو در محیط دریایی پیرامونی خود جلب کرده است؛ تغییری که برخی آن را با الگوی حضور پیشین چین در سریلانکا قیاس میکنند.
اقدامی راهبردی در قلب «کلمبو»
ماه گذشته شرکت کشتیسازی «مازاگون داک» یکی از اصلیترین مجموعههای دولتی هند در حوزه دفاعی و مسئول ساخت و تعمیر ناوهای جنگی این کشور، ۵۱ درصد از سهام شرکت «کلمبو داکیارد» را در اختیار گرفت. این شرکت بزرگترین مرکز کشتیسازی تجاری سریلانکا است و در بندر کلمبو واقع در یکی از پرترددترین مسیرهای شرق به غرب جهان قرار دارد.
ارزش این معامله ۲۶.۸ میلیون دلار اعلام شده و از آن بهعنوان نخستین خرید بینالمللی یک شرکت کشتیسازی هندی(چه در بخش دولتی و چه خصوصی) یاد میشود. این موضوع نشان میدهد محاسبات راهبردی هند در حوزه دریایی نسبت به گذشته تغییر یافته است.
«کلمبو داکیارد» یک پروژهی درحال توسعه یا تازهتاسیس نیست، بلکه مجموعهای فعال با ۵۲ سال سابقه است که چهار حوض خشک ثابت[۱] و توان پذیرش کشتیهایی تا ظرفیت ۱۲۵ هزار تن را دارد و به مشتریانی در آسیا، غرب آسیا و آفریقا خدمات میدهد(این مجموعه سالانه به بیش از ۲۰۰ شناور خدمات ارائه میکند). همچنین در نوامبر ۲۰۲۵ و پیش از نهایی شدن معامله، بزرگترین قرارداد کشتیسازی تاریخ خود را به ارزش ۱۵۰ میلیون دلار با یک شرکت فرانسوی[۲] برای ساخت دو «کشتی پیشرفته کابلگذار[۳]» منعقد کرد.
اهمیت موقعیت جغرافیایی این شرکت کشتیسازی نیز قابل توجه است. بیش از یکسوم محمولههای فلهای و دوسوم از محمولههای نفتی جهان از اقیانوس هند عبور میکنند. اکنون «مازاگون داک» کنترل زیرساخت این کشتیسازی را در همین تقاطع حیاتی در دست دارد و همزمان، «شرکت لایروبی هند[۴]» نیز تفاهمنامهای با «کلمبو داکیارد» برای خدمات حوض خشک و تعمیر کشتیها امضا کرده است.
تفاوت این قرارداد با تجربه «بندر هامبانتوتا[۵]»
اهمیت این معامله زمانی برجسته میشود که در بستر تجربه بندر هامبانتوتا دیده شود. در میانه دهه ۲۰۰۰، دولت راجاپاکسا[۶] در سریلانکا برای توسعه بندر آبعمیق هامبانتوتا از هند و آمریکا درخواست تامین مالی کرد، اما هر دو کشور به دلیل وجود تردید درخصوص توجیهپذیری مالی پروژه این درخواست را رد کردند.
در ادامه چین وارد عمل شد و بیش از یک میلیارد دلار وام ساختوساز برای این بندر اختصاص داد؛ بیش از ۳۰۰ میلیون دلار در فاز نخست و ۸۰۸ میلیون دلار در فاز دوم. با این حال بندر ساختهشده با مدیریت سریلانکا از نظر تجاری موفق نبود و در نهایت، دولت سریلانکا که از بازپرداخت بدهی خارجی خود ناتوان شده بود، در سال ۲۰۱۷ با «شرکت بندرگاهی چین[۷]» قرارداد اجاره و امتیاز ۹۹ سالهای به ارزش ۱.۱۲ میلیارد دلار امضا کرد و ۷۰ درصد از سهام بندر ۱.۴ میلیارد دلاری و نیز حقوق بهرهبرداری آن را واگذار کرد.
در مقابل، خرید «کلمبو داکیارد» از سوی هند بیشتر مشابه یک تملک تجاری توصیف شده است. شرکت کشتیسازی ژاپنی «اونومیچی[۸]» که از سال ۱۹۹۳ سهامدار عمده این مجموعه بود، در دسامبر ۲۰۲۴ به دلیل فشارهای مالی و پس از آنکه کلمبو داکیارد در سال ۲۰۲۳ زیان ۳۸.۳ میلیون دلاری ثبت کرده بود، از این سرمایهگذاری خارج شد. در چنین شرایطی و با توجه به اینکه دولت سریلانکا نیز ۴۹ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارد، کلمبو رسما از دهلینو درخواست کرده تا سرمایهگذاران هندی را به بررسی و احیای این دارایی تشویق کند.
گویا انتخاب و تایید «مازاگون داک» به دلیل سابقهاش در کشتیسازی و توان مالی این شرکت بوده است. همچنین معامله در قالب فرایندی شفاف و مرحلهای ذیل مقررات ادغام و تملک سریلانکا انجام شد، مدیرعامل فعلی در سمت خود باقی ماند و هیچ بدهی حاکمیتی در این معامله دخیل نبود.
دعوت رسمی سریلانکا و نشانههای همگرایی
در رقابت قدرتهای بزرگ در کشورهای کوچک نقش و اراده خود این کشورها گاهاً نادیده گرفته میشود، اما در این مورد سریلانکا بود که از هند دعوت به همکاری کرد. دولت کنونی به رهبری «آنورا کومارا دیسانایاکه[۹]» با شعار عدم تعهد به قدرتهای بزرگ به این جایگاه رسید اما اکنون انتخاب هند برای مدیریت این دارایی قابل توجه است.
در آوریل ۲۰۲۵ نیز هند و سریلانکا نخستین یادداشت تفاهم رسمی همکاری دفاعی خود را امضا کردند. رئیسجمهور سریلانکا بهصورت علنی تاکید کرد که «این کشور اجازه نخواهد داد از قلمرواش به هر شکلی علیه امنیت هند استفاده شود. »
با این حال تضمینی برای آینده این سرمایهگذاری وجود ندارد. شرکت «مازاگون داک» امیدوار است با وجود زیانهای اخیر و روند بازیابی شکننده اقتصاد سریلانکا، در سال مالی جاری ۲۰ درصد رشد درآمد و سود در «کلمبو داکیارد» ایجاد کند. اینکه آیا «مازاگون داک» میتواند این شرکت بحرانزده را به سودآوری بازگرداند هنوز مشخص نیست. همچنین اینکه آیا معامله مذکور نشاندهنده یک تغییر بنیادین در تفکر راهبردی هند برای کسب داراییها در خارج از مرزهایش است یا خیر، پرسشی است که پاسخ آن نیاز به پیگیری مستمر دارد.
ورود هند به سریلانکا الگویی تازه است یا یک استثنا؟
طی این معامله در عمل یک شرکت هندی تحت مالکیت وزارت دفاع با استفاده از سرمایه تجاری و از طریق سازوکار قانونی شفاف، توانسته کنترل زیرساختی دریایی و راهبردی را در کشوری دیگر به درخواست دولت میزبان به دست آورد.
چین بیش از یک میلیارد دلار وام ساختوساز برای احداث بندری در یک مسیر فرعی کشتیرانی هزینه کرد؛ بندری که در ادامه برای بقا نیازمند اجاره ۹۹ ساله به یک شرکت دولتی چینی شد. در سوی دیگر، هند با پرداخت تنها ۲۶.۸ میلیون دلار، سهام کنترلی قطب اصلی حمل و نقل منطقه را به دست آورده است. در گذشته اغلب چین وامدهندهای بود که در زمان عقبنشینی سایرین وارد میدان میشد. اکنون این معامله این تصور را تقویت کرده که هند نیز در حال به دست آوردن اراده و ابزارهای تجاری لازم برای ورود به این فضا است.
در مجموع، خرید اکثریت سهام «کلمبو داکیارد» از سوی هند فراتر از یک معامله تجاری، بلکه بهعنوان نشانهای از تحول احتمالی در رویکرد دهلینو نسبت به زیرساختهای راهبردی دریایی ارزیابی میشود. با این حال، اهمیت واقعی این رویداد وابسته به این است که هند این تجربه را به الگویی پایدار تبدیل کند یا آن را در حد یک استثنا نگه دارد.
پانویس:
[۱] حوض خشک ثابت (Graving Drydock) یک ساختار دائمی و محصور در کنار آب است که برای ساخت، تعمیر، نگهداری و بازرسی بدنه زیرآب کشتیها استفاده میشود.
[۲] France’s Orange Marine
[۳] کشتیهای کابلگذاری، شناورهای تخصصی و پیشرفتهای هستند که برای نصب کابلهای زیردریایی در بستر اقیانوسها و دریاها طراحی و ساخته شدهاند. این کابلها معمولاً شامل کابلهای ارتباطی (فیبر نوری) برای اینترنت و ارتباطات بینقارهای و کابلهای برق برای انتقال نیرو به جزایر یا میادین فراساحلی هستند.
[۴] Dredging Corporation of India
[۵] Hambantota Port
[۶] Rajapaksa
[۷] China Merchants Port Holdings
[۸] Onomichi Dockyard
[۹] Anura Kumara Dissanayake
منبع: دیپلمات
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
