به گزارش مسیر اقتصاد روزنامه گاردین در گزارشی به بررسی پیامدهای جنگ اخیر در ایران بر بازار جهانی انرژی و روند گذار به انرژیهای تجدیدپذیر پرداخته است. این گزارش با استناد به دیدگاه کارشناسان و دادههای بازار انرژی نشان میدهد که اگرچه بحران جاری میتواند انگیزه کشورها برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی را افزایش دهد، اما همزمان اختلالات اقتصادی و ژئوپلیتیکی ناشی از جنگ ممکن است توسعه زیرساختهای انرژی پاک را نیز کند کند.
انرژیهای تجدیدپذیر بهعنوان سپر اقتصادی در برابر شوکهای نفتی
با تشدید تنشها و حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، مسیرهای انتقال انرژی از تنگه هرمز با اختلال مواجه شده است؛ مسیری که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند. همزمان حملات به تأسیسات سوختهای فسیلی در منطقه نیز شوکهای بیشتری به بازار انرژی وارد کرده است. در چنین شرایطی، برخی کارشناسان معتقد هستند توسعه انرژیهای تجدیدپذیر میتواند بهعنوان یک سپر اقتصادی در برابر نوسانات شدید بازار نفت و گاز عمل کند.
به گفته یان روزنو، استاد انرژی در دانشگاه آکسفورد، برق تولیدشده از منابعی مانند باد و خورشید پس از احداث نیروگاهها عملاً در برابر نوسانات قیمت سوختهای فسیلی مصون است، زیرا سوخت موردنیاز این منابع رایگان است. همین ویژگی باعث شده است کشورهایی که سهم بیشتری از انرژی پاک در سبد انرژی خود دارند، در برابر بحران فعلی آسیبپذیری کمتری نشان دهند.
برای نمونه، در هفتههای اخیر قیمت برق در کشورهایی مانند اسپانیا و پرتغال که سهم بالایی از انرژیهای تجدیدپذیر دارند کاهش یافته است. در پاکستان نیز طی پنج سال گذشته نصب گسترده پنلهای خورشیدی خانگی رشد قابل توجهی داشته و بسیاری از خانوارها و کسبوکارها به این نتیجه رسیدهاند که استفاده از سیستمهای خورشیدی همراه با باتری ارزانتر از برق وارداتی از شبکه است.
گسترش خودروهای برقی نیز در برخی کشورها به کاهش وابستگی به بنزین کمک کرده است. در چین بیش از نیمی از خودروهای جدید فروختهشده برقی هستند و در نپال نیز این سهم به حدود ۷۰ درصد رسیده است؛ موضوعی که تا حدی اقتصاد این کشورها را در برابر افزایش قیمت سوختهای فسیلی مقاومتر کرده است.
اختلال در زنجیره تأمین؛ چالش جدید توسعه انرژی پاک
با وجود این مزایا، جنگ و بیثباتی ژئوپلیتیکی میتواند در کوتاهمدت روند توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را با موانع جدیدی روبهرو کند. یکی از مهمترین این چالشها اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه موردنیاز برای ساخت تجهیزات انرژی پاک است.
تنگه هرمز یکی از مسیرهای مهم حملونقل فلزاتی مانند آلومینیوم محسوب میشود که در تولید پنلهای خورشیدی کاربرد گستردهای دارد. منطقه خاورمیانه حدود ۹ درصد تولید جهانی آلومینیوم را در اختیار دارد و برخی تولیدکنندگان این فلز در پی گسترش درگیریها ناچار شدهاند فعالیت خود را کاهش دهند یا متوقف کنند.
علاوه بر این، افزایش تورم و بیثباتی اقتصادی ناشی از جنگ میتواند هزینه سرمایهگذاری در پروژههای انرژی تجدیدپذیر را افزایش دهد. این پروژهها معمولاً به سرمایهگذاری اولیه قابل توجهی برای احداث نیروگاه، تجهیزات و زیرساخت نیاز دارند و افزایش نرخ بهره یا هزینه مواد اولیه میتواند اجرای آنها را دشوارتر کند.
شوک انرژی؛ فرصت کوتاهمدت برای سوختهای فسیلی
در حالی که بحران انرژی میتواند انگیزه بلندمدت برای گذار به انرژی پاک ایجاد کند، در کوتاهمدت به نفع سوختهای فسیلی نیز عمل کرده است. حتی زغالسنگ، که آلایندهترین منبع انرژی محسوب میشود، در برخی کشورها بار دیگر مورد استفاده گسترده قرار گرفته است.
بسیاری از کشورهای آسیایی به واردات گاز طبیعی مایع[۱] وابسته هستند و بخش قابل توجهی از این محمولهها از تنگه هرمز عبور میکند. با اختلال در عرضه LNG، کشورهایی مانند هند، تایلند و ویتنام برای جبران کمبود انرژی به افزایش مصرف زغالسنگ روی آوردهاند.
همچنین حملات اخیر به زیرساختهای انرژی، از جمله آسیب دیدن بزرگترین پایانه صادرات LNG قطر، احتمالاً روند کاهش استفاده از زغالسنگ در برخی اقتصادهای بزرگ را معکوس خواهد کرد. کارشناسان معتقد هستند افزایش قیمت نفت و گاز در چنین شرایطی سرمایهگذاری در پروژههای جدید استخراج و اکتشاف سوختهای فسیلی را نیز جذابتر میکند.
در همین راستا، شرکتهای انرژی در حال تسریع برنامههای توسعه زیرساختهای گاز طبیعی مایع هستند. به عنوان مثال، شرکت آمریکایی «ونچر گلوبال[۲]» قرارداد جدیدی برای صادرات LNG به شرکت تجارت انرژی ویتول[۳] امضا کرده و شرکت کانادایی «تیسی انرژی[۴]» نیز اعلام کرده است که بحران ناشی از جنگ احتمال توسعه یک پایانه بزرگ صادرات LNG را افزایش داده است.
کارشناسان هشدار میدهند که چنین روندی میتواند به پدیدهای موسوم به «قفل کربنی[۵]» منجر شود؛ وضعیتی که در آن زیرساختهای جدید سوختهای فسیلی برای دههها در مدار باقی میمانند و گذار به انرژیهای پاک را دشوارتر میکنند.
سیاستگذاری انرژی؛ عامل تعیینکننده مسیر آینده
برخی کارشناسان معتقد هستند سیاستگذاری مناسب میتواند از تبدیل بحران انرژی به مانعی برای گذار سبز جلوگیری کند. یکی از پیشنهادها اصلاح ساختار مالیاتی انرژی است؛ بهگونهای که برق نسبت به گاز و سایر سوختهای فسیلی با مالیات کمتری مواجه شود و مزیت اقتصادی انرژی پاک افزایش یابد.
همچنین پیشنهاد شده است دولتها مالیات بر سودهای غیرمنتظره شرکتهای نفت و گاز را افزایش دهند تا از سودهای ناشی از بحران برای حمایت از توسعه انرژیهای پاک استفاده شود. به باور اقتصاددانان، چنین سیاستی میتواند سیگنال روشنی به سرمایهگذاران ارسال کند که سرمایهگذاری در سوختهای فسیلی در بلندمدت سودآوری کمتری خواهد داشت.
از سوی دیگر، برخی کارشناسان پیشنهاد میکنند دولتها برای تأمین مواد اولیه موردنیاز انرژیهای تجدیدپذیر، از جمله فلزاتی مانند آلومینیوم، سیاستهای حمایتی و یارانهای در نظر بگیرند تا اختلالات بازار مانع توسعه زیرساختهای انرژی پاک نشود.
در مجموع، بسیاری از تحلیلگران بر این باور هستند که بحران کنونی میتواند نقطه عطفی در سیاستگذاری انرژی جهان باشد. به گفته کارشناسان، این نخستین شوک بزرگ نفتی در تاریخ است که در آن جایگزینهای ارزانتر و در دسترستری مانند انرژی خورشیدی، بادی و خودروهای برقی بهطور گسترده وجود دارند و میتوانند مسیر آینده بازار انرژی را تغییر دهند.
پانویس:
[۱] LNG
[۲] Venture Global
[۳] Vitol
[۴] TC Energy
[۵] carbon lock‑in
منبع: گاردین
انتهای پیام/ انرژی
