به گزارش مسیر اقتصاد با وجود بمباران ایران توسط ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در چهار هفته گذشته، مسیر تجاری شاخهٔ غربی راهگذر شمال–جنوب میان ایران و روسیه همچنان فعال مانده و دچار اختلال جدی نشده است. این مسیر یکی از راههای مهم همکاری و تبادل میان تهران و مسکو به شمار میرود. در این میان، جمهوری آذربایجان با وجود روابط نزدیک با آمریکا و اسرائیل، نقش مهمی در باز ماندن این مسیر ایفا کرده و به ادامه تردد و فعالیت در این راهگذر کمک کرده است.
شاخه غربی راهگذر؛ فراتر از یک مسیر تجاری
بهجز جابهجایی کالاهایی مثل مواد غذایی گفته میشود شاخهٔ غربی راهگذر تجاری شمال–جنوب برای همکاریهای نظامی ایران و روسیه هم استفاده میشود. بنابراین این مسیر فقط یک راه تجاری نیست و میتواند برای انتقال تجهیزات نظامی بین دو کشور نیز به کار برود.
طبق برخی گزارشها، از اواسط سال ۲۰۲۵ روسیه از این مسیر برای فرستادن تجهیزاتی مانند سامانههای پدافند هوایی، رادارها و تجهیزات دیگر به ایران استفاده کرده است. همچنین در اوایل جنگ روسیه و اوکراین گفته میشد که از همین راهگذر برای رساندن پهپادهای ساخت ایران به روسیه استفاده میشد.
وقفه کوتاه در مسیر تجاری ایران و روسیه
الکسی اوورچوک، معاون نخستوزیر روسیه گفته است که شاخهٔ غربی راهگذر شمال–جنوب با وجود بمبارانهای آمریکا و اسرائیل در ایران همچنان به فعالیت عادی خود ادامه میدهد. آمار و دادهها نشان میدهد که رفتوآمد در این مسیر تقریباً بدون مشکل در جریان است.
فقط یک وقفهٔ کوتاه دو روزه در این مسیر ایجاد شده بود و این وقفه به حمله پهپادی ایران (ایران این حمله را برعهده نگرفت) در ۵ مارس به منطقه نخجوانِ جمهوری آذربایجان مربوط بوده است. پس از آن حمله، آذربایجان برای مدت کوتاهی مرز زمینی با ایران را به روی کامیونها بست اما کمی بعد گذرگاههای مرزی دوباره برای رفتوآمد تجاری باز شدند. این مشکل با همراهی دولت آذربایجان در مدت کوتاهی برطرف شد و رانندگان روس توانستند از طریق خاک آذربایجان به کشورشان بازگردند.
سیاست محافظهکارانه آذربایجان در برابر درگیریها
آذربایجان از نظر جغرافیایی در موقعیت حساسی قرار دارد. این کشور از یک طرف با ایران هممرز است و از طرف دیگر در نزدیکی روسیه قرار دارد، دو کشوری که هر دو در معادلات امنیتی و سیاسی منطقه نقش مهمی دارند. به همین دلیل، هرگونه تنش یا درگیری نظامی در اطراف ایران میتواند بهطور غیرمستقیم بر آذربایجان هم تأثیر بگذارد و آن را در موقعیت دشواری قرار دهد.
از سوی دیگر، آذربایجان روابط نزدیکی با اسرائیل و همچنین با ایالات متحده در زمینههای امنیتی، انرژی و همکاریهای نظامی دارد، همین موضوع باعث میشود که تهران نسبت به نقش یا موضع باکو در چنین درگیریهایی حساس باشد. در عین حال، آذربایجان نمیخواهد روابط خود با ایران یا روسیه را هم به خطر بیندازد زیرا این دو کشور همسایه و بازیگران مهم منطقهای هستند.
به همین دلیل، دولت آذربایجان تلاش میکند سیاستی محتاطانه در پیش بگیرد و خود را از درگیریها دور نگه دارد. باکو سعی میکند طوری رفتار کند که هیچکدام از طرفهای درگیر تصور نکنند آذربایجان در این بحران جانب یکی از آنها را گرفته است. این رویکرد به آذربایجان کمک میکند هم روابط منطقهای خود را حفظ کند و هم از کشیده شدن مستقیم به تنشهای نظامی جلوگیری کند.
نیاز به توسعه مسیرهای جایگزین است
با وجود فعال ماندن شاخهٔ غربی راهگذر شمال–جنوب، تکیه بیش از حد بر این مسیر چندان قابل اتکا به نظر نمیرسد. این راهگذر از منطقهای عبور میکند که تحت تأثیر تنشهای ژئوپولیتیکی، رقابت قدرتها و تحولات امنیتی قرار دارد و هرگونه تشدید درگیری یا بحران میتواند به سرعت روند ترانزیت در آن را مختل کند.
به همین دلیل، در کنار استفاده از این مسیر، توسعه و تقویت مسیرهای جایگزین نیز اهمیت زیادی دارد. ایجاد گزینههای متنوع برای حملونقل و ترانزیت میتواند وابستگی به یک مسیر خاص را کاهش دهد و به پایداری بیشتر تجارت و ارتباطات منطقهای کمک کند.
منبع: eurasianet
انتهای پیام/ حمل و نقل
