مسیراقتصاد/ تحقق امنیت غذایی در سطح بین الملل به طور مستقیم وابسته به بازار جهانی کودهای شیمیایی است. در واقع تولید محصولات کشاورزی استراتژیک به خصوص غلات وابسته به تامین کودهای نتیروژنه، فسفاته و پتاسه است و هر گونه اختلال در عرضه این کودهای شیمیایی میتواند به سرعت بر تولید غذا، قیمت محصولات کشاورزی و ثبات اقتصادی کشورها اثر بگذارد.
وابستگی صنعت کودهای شیمیایی به منابع انرژی
بیش از نیمی از کل مصرف کود جهان مربوط به کودهای نیتروژنه است. مهمترین این کودها شامل اوره، آمونیاک و نیترات آمونیوم هستند. ماده پایه برای تولید تمام این کودها آمونیاک است. «آمونیاک» یک گاز بیرنگ تشکیل شده از نیتروژن و هیدروژن با بوی تند است. این ماده تنها ماده پایه پتروشیمی بدون کربن است و عمدتا از گاز طبیعی تولید میشود. در بسیاری از کارخانههای تولید آمونیاک، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد هزینه تولید مربوط به گاز طبیعی است. بنابراین قیمت گاز طبیعی عامل تعیینکننده در هزینه تولید آمونیاک است.
بعد از کودهای نیتروژنه بیشترین مصرف کود در سطح جهانی مربوط به کودهای فسفاته مانند دیآمونیوم فسفات (DAP) و مونوآمونیوم فسفات (MAP) است. تولید این کودها به دو ماده اصلی شامل سنگ فسفات و اسید سولفوریک نیاز دارد. اسید سولفوریک نیز از گوگرد تولید میشود. بخش عمده گوگرد صنعتی جهان از فرآیند پالایش نفت و گاز به دست میآید، زیرا پالایشگاهها برای تولید سوختهای کمگوگرد مجبور به حذف گوگرد از نفت خام و گاز طبیعی هستند.
بنابراین تداوم تولید و قیمت تمامشده کودهای شیمیایی بهشدت به منابع انرژی وابسته است.
اختلال در صادرات کود از کشورهای خلیج فارس
تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است. روزانه حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی، معادل نزدیک به یکپنجم مصرف جهانی نفت، از این مسیر عبور میکند. همچنین حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از طریق این تنگه انجام میشود.
علاوه بر انرژی، کشورهای حاشیه خلیج فارس از قطبهای مهم تولید و صادرات کودهای نیتروژنه در جهان به شمار میروند. کشورهایی مانند قطر و عربستان سعودی و… دارای مجتمعهای بزرگ تولید آمونیاک و اوره هستند؛ بنابراین هرگونه اختلال در تنگه هرمز میتواند صادرات کود این کشورها را نیز با مشکل مواجه کند.
خطر ناامنی غذایی در جهان با تهاجم آمریکایی صهیونی بر علیه ایران
با گسترش جنگ منطقهای پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، کشور ایران در واکنش به این تحولات اقدام به بستن و مدیریت تنگه هرمز کرد؛ اقدامی که با اختلال در انتقال انرژی، قیمت جهانی نفت و گاز را افزایش داد و در پی آن قیمت کود نیز بیش از ۳۰ درصد رشد کرد. همزمان، از روز نوزدهم جنگ با هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی در منطقه عسلویه توسط آمریکا و اسرائیل، دامنه درگیری به حوزه انرژی کشیده شد و ایران نیز در واکنش، منافع نفتی و گازی مرتبط با این کشورها در منطقه را هدف قرار داد.
در این شرایط، تشدید تنشها و حمله به زیرساختهای انرژی میتواند فراتر از بازار انرژی اثر بگذارد و با اختلال در تولید و عرضه کودهای شیمیایی، بر تولید کشاورزی جهان در سال زراعی پیشرو تأثیر بگذارد.
کاهش تولید محصولات کشاورزی با اختلال در بازار کود
کاهش عرضه کودهای شیمیایی در جهان به طور مستقیم کشورهای تولیدکننده و واردکننده محصولات کشاورزی را تحت تاثیر قرار میدهد.
برزیل، یکی از بزرگترین صادرکنندگان محصولات کشاورزی جهان است که حدود ۸۵ درصد کود مورد نیاز خود را از مسیر واردات تامین می کند. همچنین در آسیا کشورهایی مانند هند، بنگلادش، تایلند و اندونزی نیز بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به کودهای وارداتی از کشورهای خلیج فارس وابستهاند. در حال حاضر اختلال در تأمین کود موجب افزایش قیمت این نهاده شده است. تداوم این وضعیت میتواند کشاورزان را به کاهش مصرف کود وادار کند؛ موضوعی که با افت عملکرد محصولات کشاورزی همراه خواهد بود و در نهایت عرضه مواد غذایی را با فشار و محدودیت مواجه میسازد.
از سوی دیگر پیامدهای افزایش قیمت کود متوجه کشورهای آفریقایی خواهد بود؛ جایی که کشاورزان بهشدت به کودهای وارداتی وابستهاند و خانوارها بخش بزرگی از درآمد خود را صرف غذا میکنند. افزایش قیمت کود میتواند تولید کشاورزی در این کشورها را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
در آمریکا نیز افزایش قیمت کود بر تصمیم کشاورزان اثر گذار بوده است. ذرت وابستگی بالایی به کود دارد و گرانی آن ممکن است برخی کشاورزان را به سمت کشت سویا سوق دهد که نیاز کودی کمتری دارد. با توجه به کاهش حدود ۵۰ درصدی قیمت ذرت و ۴۰ درصدی سویا از سال ۲۰۲۲، افزایش قیمت کود میتواند حاشیه سود کشاورزان آمریکایی را بشدت کاهش دهد. آمارها نیز نشان میدهد ورشکستگی کشاورزان در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۴۶ درصد افزایش یافته و احتمال ادامه این روند وجود دارد.
آمریکا و رژیم صهیونیستی مسبب ناامنی غذایی در جهان
با کاهش تولید محصولات کشاورزی در سطح جهان، کشورهای بزرگ تولیدکننده نیز ناچار به کاهش صادرات خود خواهند شد. این وضعیت میتواند کشورهای واردکننده محصولات کشاورزی را با مشکلات جدی مواجه کرده و حتی به بروز بحرانهای غذایی و اجتماعی منجر شود. در این میان، کشورهای حاشیه خلیج فارس که خاک خود را در اختیار آمریکا و اسرائیل برای حمله به ایران قرار دادهاند، به دلیل وابستگی بالا به واردات مواد غذایی، بیش از دیگران در معرض کمبود عرضه و ناامنی غذایی قرار خواهند گرفت.
بنابراین مدیریت و کنترل تنگه هرمز توسط ایران تنها بر بازار انرژی اثر نمیگذارد، بلکه در میانمدت میتواند زنجیره تأمین و تولید غذا در سطح جهان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. ایران باید با بهدست گرفتن ابتکار عمل در این حوزه، افکار عمومی در سطح بینالمللی را علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی بهعنوان مسببان وضعیت موجود هدایت کند و خطر ناامنی غذایی در جهان را بهعنوان اهرم فشاری در تغییرات معادلات منطقهای علیه این بازیگران به کار گیرد.
انتهای پیام/ کشاورزی
