مسیر اقتصاد/ طی سالهای اخیر، کمبود خوراک همواره مهمترین عامل کاهش تولید در صنعت پتروشیمی و عدم دستیابی مجتمعها به ۱۰۰ درصد ظرفیت اسمی خود بوده است. پیامد این وضعیت صرفاً به کاهش تولید در سطح مجتمعها محدود نمیشود، بلکه بهطور مستقیم به زنجیره پاییندستی منتقل شده و خود را در قالب کاهش عرضه داخلی، افزایش رقابت برای خرید مواد اولیه، بیپاسخ ماندن نیاز صنایع پلیمری و افزایش هزینه تمامشده تولید نشان میدهد.
نقش حیاتی تأمین پایدار خوراک در صنعت پتروشیمی
تأمین خوراک در شرایط فعلی به یکی از متغیرهای تعیینکننده در ثبات صنایع پاییندستی کشور تبدیل شده است. در سال ۱۴۰۴ علاوه بر تداوم کاهش تولید، ریسکهای گوناگونی متوجه صنعت پتروشیمی و صنایع پاییندستی آن بودهاست. نوسانات ارزی و حذف ارز ترجیحی، چالشهای تأمین مالی و سرمایه در گردش، محدودیتهای انرژی، مشکلات لجستیک و شکنندگی زنجیره تأمین از جمله عواملی بودهاند که سطح عدمقطعیت را در بازار پلیمرها افزایش دادهاند. در چنین محیطی، هرگونه افت در تولید یا عرضه محصولات پتروشیمی، با ضریب بیشتری به نوسان قیمت و رفتارهای هیجانی در بازار پاییندست تبدیل میشود و اختلال در زنجیره تأمین را به همراه خواهد داشت.
افزایش حجم معاملات محصولات پلیمری در سال ۱۴۰۴
با وجود ریسکهای مطرح شده، آمار معاملات محصولات پلیمری در بورس کالا نشان میدهد علیرغم کاهش حجم عرضه نسبت به مدت مشابه سال گذشته، حجم قرارداد محصولات پلیمری تا ابتدای اسفند به بیشترین مقدار پنجسال اخیر رسیده است.
آمار معاملات محصولات پلیمری در بورس کالا تا ابتدای اسفندماه و مدت مشابه سالهای گذشته در نمودار زیر مشخص شده است.
کاهش عرضه و در عین حال افزایش حجم معاملات را میتوان ناشی از تقاضای مؤثر و ظرفیت جذب در پاییندست برشمرد. درواقع صنایع پاییندستی نهتنها بازار مصرف و ظرفیت تولید دارند، بلکه در صورت بهبود دسترسی به مواد اولیه میتوان انتظار داشت بخشی از ظرفیتهای خالی آنها فعال شود و فاصله میان تولید واقعی و ظرفیت اسمی در صنایع پلیمری کاهش یابد.
۳۰ همت؛ هزینه رقابت خرید محصولات پتروشیمی در پاییز ۱۴۰۴
یکی از شاخصترین نمودهای کاهش تولید پتروشیمیها، تشدید رقابت در بورس کالا است. طی سالهای اخیر، رقابت برای خرید محصولات پتروشیمی افزایش یافته و امسال نیز در برخی مقاطع، درصدهای بالایی برای رقابت به ثبت رسیده است؛ بهگونهای که فقط در فصل پاییز حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان هزینه رقابت و مازاد پرداختی صنایع پاییندستی نسبت به قیمت پایه محصولات بوده است.
این عدد، نخست از آن جهت اهمیت دارد که بیانگر شدت مازاد تقاضا در تأمین مواد اولیه است و دوم اینکه نشاندهنده بخش قابل توجهی از منابع مالی در پاییندست است که میتوانست صرف تحقیق و توسعه، نوسازی خطوط، افزایش کیفیت و توسعه صادرات محصولات نهایی شود اما بهعنوان هزینهی اضافه برای تأمین مواد اولیه پرداخت شده است. پیامد طبیعی این روند، افزایش هزینه تمامشده تولید، کاهش حاشیه سود واحدهای کوچک و متوسط، تضعیف رقابتپذیری محصولات نهایی و در نهایت انتقال فشار به مصرفکننده یا توقف تولید برخی واحدها است.
اصلاح مدل عرضه شرط لازم و تأمین خوراک شرط کافی ثبات بازار
در کنار موضوع فوق، باید توجه داشت که سازوکار فعلی عرضه و سهمیهبندی خرید محصولات پتروشیمی نیز میتواند زمینهساز شکلگیری تقاضای کاذب و سفتهبازی باشد؛ اما حتی با لحاظ این مسئله، کاهش تولید و به تبع آن کاهش عرضه پتروشیمیها نقش تعیینکنندهای در افزایش رقابت دارد. بهعبارت دیگر، اصلاح سازوکار عرضه، شرط لازم برای کاهش ناکارآمدیها است اما شرط کافی نیست؛ زیرا تا زمانی که طرف عرضه به دلیل کمبود خوراک نتواند تولید پایدار و قابل اتکا داشته باشد، بازار بهطور طبیعی به سمت رقابتهای سنگین و بیثباتی حرکت میکند.
کمبود خوراک، عامل اصلی کاهش تولید پتروشیمیها در ۱۴۰۴
صنعت پتروشیمی در سال گذشته با ۲۱.۱ میلیون تن کاهش تولید نسبت به ظرفیت اسمی مواجه بوده است که کمبود خوراک سهم ۶۹ درصدی در میان عوامل کاهش تولید داشته است.
سهم هر یک از عوامل کاهش تولید صنعت پتروشیمی طی سال ۱۴۰۳ در نمودار زیر نشان داده شده است.
مطابق نمودار فوق حدود ۱۴.۶ میلیون تن از کاهش تولید، مستقیماً به مسئله خوراک بازمیگردد و سایر عوامل مانند اشکالات فرایندی و تعمیراتی تنها حدود ۳۰ درصد نقش دارند.
این الگو در سال ۱۴۰۴ و بهطور مشخص در مجتمعهای تولیدکننده محصولات پلیمری نیز استمرار یافته است. دادههای تفکیکی مناطق نشان میدهد کمبود خوراک در منطقه انرژی پارس (عسلویه/کنگان) علت ۸۰ درصد از کاهش تولید محصولات پلیمری بوده و در ماهشهر نیز ۶۴ درصد کاهش تولید به دلیل کمبود خوراک گزارش شده است.
ظرفیت اسمی و میزان تولید مجتمعهای پلیمری به تفکیک مناطق در نمودار زیر نشان داده شده است.
کمبود خوراک، گلوگاه زنجیره تأمین پتروشیمی
از منظر زنجیره تأمین، اهمیت تأمین خوراک به این دلیل دوچندان است که محصولات پایه پلیمری، مواد اولیه تولید صدها محصول نهایی در صنایع بستهبندی، لوله و اتصالات، قطعات خودرو، لوازم خانگی، تجهیزات پزشکی، نساجی و غیره را تشکیل میدهد. بنابراین کاهش تولید در بالادست، علاوه بر از دست رفتن درآمد مستقیم پتروشیمیها، به معنی کاهش تولید در پاییندست، کاهش اشتغال و تضعیف صادرات محصولات نهایی است. در چنین شرایطی، تأمین پایدار خوراک نه صرفاً یک مطالبه عملیاتی پتروشیمیها، بلکه یک سیاست لازم برای ثبات تولید صنایع، کاهش هزینههای رقابت، افزایش امنیت تأمین مواد اولیه، ارتقای بهرهبرداری از ظرفیتهای پاییندستی و تقویت ارزش افزوده محصولات است.
انتهای پیام/ انرژی
