به گزارش مسیر اقتصاد در شرایط جنگی، صدمات جانی غیرنظامیان فقط نتیجه شدت حمله یا نوع سلاح بهکاررفته نیست، بلکه به میزان آمادگی شهر، سرعت هشدار، دسترسی مردم به فضای امن، ایمنی ساختمانها، تداوم خدمات حیاتی و ظرفیت امدادرسانی نیز وابسته است. به همین دلیل، حفاظت از جان مردم در جنگ را نمیتوان به ساخت چند پناهگاه یا نصب چند آژیر محدود کرد. آنچه در عمل میتواند از تبدیل یک حمله به یک بحران انسانی گسترده جلوگیری کند، استقرار یک نظام چندلایه ایمنی شهری است؛ نظامی که از مقیاس شهر تا محله، ساختمان و رفتار فردی امتداد داشته باشد و اجزای مختلف آن بهصورت هماهنگ عمل کنند.
طراحی شهر چگونه میتواند از مردم در جنگ محافظت کند؟
در بسیاری از شهرها، برنامهریزی مدیریت بحران بیشتر بر زلزله، آتشسوزی، سیل یا حوادث صنعتی متمرکز بوده و سناریوهایی مانند حملات موشکی، موج انفجار، پرتاب ترکش، قطع گسترده خدمات حیاتی و جابهجایی اضطراری جمعیت، کمتر در طراحی شهری و آمادگی دستگاهها لحاظ شده است. در حالی که در جنگ، همه صذمات جانی ناشی از اصابت مستقیم نیست. بخش مهمی از جراحات و آسیبها از مسیرهای ثانویه رخ میدهد؛ مانند ریزش آوار، شکستن شیشهها، حریق پس از انفجار، ازدحام در مسیرهای خروج، اختلال در درمان، قطع آب و برق و ناتوانی مردم در رسیدن به فضای امن.
همین مسئله نشان میدهد که یک شهر ممکن است حتی در برابر حملات محدود نیز آسیب انسانی گسترده ببیند، اگر از پیش برای چنین وضعیتی آماده نشده باشد. در واقع، مسئله اصلی این نیست که آیا حمله رخ میدهد یا نه؛ بلکه این است که اگر رخ داد، شهر تا چه حد میتواند جان مردم را حفظ کند و کارکردهای اساسی خود را ادامه دهد. از این منظر، پدافند غیرعامل بیش از آنکه یک موضوع صرفاً فنی یا نظامی باشد، یک مسئله حکمرانی شهری و مدیریت ریسک جمعیت است.
حفاظت از جان مردم تنها با پناهگاه ممکن نیست
تجربههای بینالمللی نشان میدهد که حفاظت مؤثر از غیرنظامیان در جنگ، فقط با تکیه بر یک لایه دفاعی ممکن نیست. اتکا به پناهگاه بدون هشدار سریع کافی نیست، همانطور که هشدار بدون دسترسی به فضای امن یا امداد مؤثر نیز نمیتواند جان مردم را حفظ کند. به همین دلیل، رویکرد کارآمد، تعریف یک نظام چندلایه ایمنی شهری است؛ نظامی که در آن هر لایه بخشی از کارکرد حفاظتی را بر عهده دارد و در صورت اختلال در یک بخش، بخشهای دیگر تا حدی آن را جبران میکنند.
در این چارچوب، اولین لایه، هشدار سریع و قابلاعتماد است. اگر مردم ندانند چه تهدیدی در حال وقوع است، چقدر زمان برای واکنش دارند و باید چه اقدامی انجام دهند، حتی بهترین زیرساختهای حفاظتی نیز کارایی لازم را نخواهند داشت. لایه دوم، وجود فضاهای حفاظتی متناسب با شرایط هر منطقه است؛ از پناهگاههای عمومی و محلهای تا فضاهای تقویتشده درون ساختمانها. لایه سوم، ایمنسازی ساختمانها و کاهش خطر اجزای غیرسازهای مانند شیشه، نما، راهپله و تجهیزات داخلی است. لایه چهارم نیز مربوط به زیرساختهای حیاتی، مراکز درمانی، سامانههای ارتباطی و شبکه امدادرسانی است که باید در شرایط حمله همچنان قابلیت ادامه خدمت داشته باشند.
اهمیت این رویکرد در آن است که نگاه سیاستگذار را از پروژههای منفرد به یک معماری یکپارچه ایمنی تغییر میدهد. در چنین نگاهی، دیگر مسئله پدافند غیرعامل فقط ساخت یک پناهگاه نیست، بلکه طراحی کل شبکهای است که باید از لحظه هشدار تا لحظه درمان، زنجیره حفاظت از جان مردم را کامل کند.
ارتقای پدافند غیرعامل در گرو یکپارچهسازی زیرساختهای ایمنی شهری
فضاهای حفاظتی و پناهگاهها بدون تردید یکی از مهمترین اجزای حفاظت فیزیکی از جمعیت هستند؛ اما خطای رایج آن است که مسئله پدافند شهری فقط به ساخت پناهگاه تقلیل داده شود. در واقع، همه شهروندان در لحظه هشدار فرصت رسیدن به پناهگاه عمومی را ندارند، همه مناطق شهری از نظر تراکم و دسترسی یکسان نیستند و همه فضاهای زیرزمینی نیز قابلیت تبدیل به پناهگاه را ندارند. از این رو، سیاست درست آن است که شهرها بهجای اتکا به یک مدل واحد، مجموعهای از فضاهای حفاظتی متنوع را شناسایی و متناسب با سطح تهدید، جمعیت و زمان واکنش، برای آنها برنامهریزی کنند.
این موضوع بهویژه در شهرهای بزرگ مانند تهران اهمیت بیشتری دارد؛ شهرهایی که در آنها زمان هشدار ممکن است کوتاه باشد، فاصله میان جمعیت و فضاهای عمومی زیاد باشد و بخشی از مردم ناچار شوند در همان ساختمان یا محله خود پناه بگیرند. در چنین شرایطی، ایمنی ساختمان، کاهش خطر شیشه و نما، استفاده از فضاهای مرکزی و امنتر درون بنا و تقویت مسیرهای خروج، به اندازه ایجاد پناهگاه عمومی اهمیت پیدا میکند.
حفاظت از غیرنظامیان در جنگ، با اقدامات پراکنده و نمادین محقق نمیشود. شهرها برای کاهش تلفات انسانی، به یک نظام چندلایه ایمنی نیاز دارد؛ نظامی که در آن هشدار سریع، فضاهای حفاظتی، ساختمان ایمنتر، زیرساخت تابآور، امداد آماده و رفتار صحیح شهروندان در کنار هم عمل کنند. هرچه این اجزا منسجمتر، محلهمحورتر و زودتر طراحی شوند، احتمال آنکه یک حمله به یک بحران انسانی گسترده تبدیل شود، کاهش مییابد. به بیان دیگر، پدافند غیرعامل مؤثر نه در یک سازه منفرد، بلکه در انسجام همه اجزای ایمنی شهری معنا پیدا میکند.
منبع:
انتهای پیام/ مسکن
عالی مثل همیشه
مفید و کامل بود 👌👌👏👏👏