مسیر اقتصاد/ گزارشهای بازار از رشد قیمت مرغ تا کیلویی ۴۶۰ هزار تومان در روزهای اخیر خبر دادهاند؛ درحالیکه در هفته منتهی به ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، قیمت هر کیلوگرم مرغ در محدوده ۳۴۵ تا ۳۶۵ هزار تومان گزارش شده بود. این جهش قیمت نشان میدهد افت جوجهریزی در اسفند و فروردین، از اواخر اردیبهشت و اوایل خرداد در بازار مصرف ظاهر شده است. افزایش قیمت مرغ در هفتههای اخیر اتفاقی ناگهانی یا تنها ناشی از رفتار واسطهها نبود و ریشه آن در کاهش عرضهای قرار داشت که از چند هفته قبل در آمار جوجهریزی قابل مشاهده بود. وقتی جوجهریزی به حدود ۱۰۰ میلیون قطعه در اسفند و کمتر از آن در فروردین ۱۴۰۵ رسید، بازار خرداد با کمبود مرغ آماده کشتار روبهرو شد. مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی نیز کاهش ۳۶ درصدی جوجهریزی فروردین را عامل کمبود عرضه و نوسان قیمت دانسته است.
چرا مرغ تا ۴۶۰ هزار تومان بالا رفت؟
افزایش قیمت مرغ از دو مسیر همزمان تغذیه شد. مسیر اول، کاهش عرضه فیزیکی مرغ بود. اگر جوجهریزی از میانگین ۱۴۰ تا ۱۵۰ میلیونی در یک ماه به محدوده ۱۰۰ میلیون قطعه برسد، تولید مرغ آماده عرضه در ماه بعد کاهش پیدا میکند. این کاهش در بازاری رخ داد که مرغ همچنان یکی از اصلیترین کالاهای پروتئینی خانواده است و هر اختلالی در عرضه آن سریعاً در قیمت نمایان میشود.
مسیر دوم، افزایش هزینه تولید بود. حتی اگر جوجهریزی در ماههای بعد افزایش پیدا کند، مرغدار همچنان با نهاده گران، سرمایه در گردش محدود، هزینه حملونقل، دارو، واکسن و ریسک قیمتگذاری روبهرو است. به همین دلیل، بازار فقط با افزایش تعداد جوجه به وضعیت قبلی برنمیگردد.
این نکته مهم است که قیمت مرغ تنها تابع تعداد جوجه نیست. اگر هزینه نهاده چند برابر شود، حتی افزایش جوجهریزی هم قیمت تمامشده را به سطح قبل بازنمیگرداند. در چنین شرایطی، افزایش تولید میتواند کمبود فیزیکی را کم کند، اما توان کاهش قیمت محدودی دارد. بازار ممکن است از حالت کمبود خارج شود، اما سطح جدید قیمت همچنان بالا بماند.
مرغ منجمد؛ ابزار کنترل مقطعی بازار
در کوتاهمدت، توزیع مرغ منجمد میتواند بخشی از فشار بازار را کاهش دهد. وقتی مرغ گرم با کمبود روبهرو میشود، ذخایر منجمد بهعنوان ضربهگیر وارد بازار میشود و اجازه نمیدهد جهش قیمت شدیدتر شود. این سیاست برای مهار التهاب مفید است، اما مشکل اصلی را حل نمیکند.
ریشه مسئله در تنظیم زنجیره تولید است، نه فقط در توزیع ذخایر. اگر جوجهریزی، تأمین نهاده و نقدینگی مرغداران در مسیر پایدار قرار نگیرد، بازار دوباره با نوسان روبهرو میشود. توزیع مرغ منجمد میتواند چند هفته زمان بخرد، اما امنیت عرضه زمانی تقویت میشود که تولیدکننده بتواند با اطمینان دوره بعدی جوجهریزی را آغاز کند.
افزایش جوجهریزی اردیبهشت کافی است؟
افزایش جوجهریزی اردیبهشت به حدود ۱۲۰ میلیون قطعه و پیشبینی ۱۳۰ میلیون قطعه برای خرداد، نشانه بهبود نسبی در طرف عرضه است. طبق برآوردهای مطرحشده در بازار، این افزایش میتواند از فروردین تا پایان خرداد حدود ۷۵ هزار تن به تولید اضافه کند.
اما این بهبود به معنای پایان قطعی بحران نیست. نخست اینکه مرغ حاصل از جوجهریزی اردیبهشت با تأخیر وارد بازار میشود. دوم اینکه عدد ۱۲۰ میلیون قطعه همچنان با سطح ۱۷۰ میلیون قطعه آذر فاصله زیادی دارد. سوم اینکه اگر قیمت نهاده، نقدینگی و قیمت فروش مرغ به تعادل نرسد، انگیزه جوجهریزی در ماههای بعد دوباره تضعیف میشود.
بازار مرغ به ثبات نیاز دارد. تولیدکننده باید بداند نهاده را با چه قیمت و در چه زمانی دریافت میکند. مصرفکننده باید بتواند قیمت مرغ را در سبد هزینه خود پیشبینی کند. دولت هم باید از سیاستهای واکنشی و مقطعی فاصله بگیرد و سازِکاری طراحی کند که هم تولیدکننده زیان نبیند و هم مصرفکننده با جهش ناگهانی قیمت روبهرو نشود.
فشار مستقیم بر پروتئین خانوادهها
افزایش قیمت مرغ فقط یک نوسان صنفی یا اختلال در بازار یک کالا نیست. مرغ برای بخش بزرگی از خانوارهای ایرانی، در دسترسترین منبع پروتئین حیوانی است. وقتی قیمت مرغ بالا میرود، خانواده کمدرآمد معمولاً امکان جایگزینی کامل آن با گوشت قرمز یا ماهی را ندارد. نتیجه این است که مصرف پروتئین کاهش پیدا میکند یا خانواده به سمت قطعات ارزانتر، مرغ منجمد، تخممرغ یا فرآوردههای جانبی میرود. این تغییر، ظاهر سفره را حفظ میکند، اما کیفیت تغذیه را کاهش میدهد.
انتهای پیام/ کشاورزی
