به گزارش مسیر اقتصاد جنگ در ایران تنها بازار نفت را تهدید نمیکند، بلکه امنیت غذایی آسیا را نیز در معرض خطر جدی قرار داده است. با آغاز فصل کشت برنج در شالیزارهای جنوب شرق آسیا، کشاورزان با بحرانی بیسابقه در تأمین نهادههای حیاتی مانند کود شیمیایی روبهرو شدهاند. این بحران میتواند تولید برنج و زنجیره تأمین غذا در منطقه را بهشدت مختل کند.
کشاورزی ۶۰ ساله در تایلند، مانند هر سال برای خرید کود به فروشگاه محلی مراجعه کرد. اما اینبار خبری از کود نبود. فروشنده به او گفت هنوز محموله کود نرسیده و حتی اگر برسد، قیمت هر کیسه از حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ بات در ماه گذشته، به بیش از ۱۱۰۰ بات افزایش یافته است. اندکی بعد، شایعاتی در روستا پیچید که قیمت ممکن است به ۱۲۰۰ بات هم برسد.
این کشاورز تایلندی در اینباره گفت: «تصمیم گرفتم امسال کشت نکنم. کشاورزی فقط ضرر مالی دارد. ترجیح میدهم روزمزد کار کنم و روزی ۱۰۰ تا ۲۰۰ بات درآمد داشته باشم تا حداقل از پس هزینههای زندگی بربیایم.»
او تنها نیست. از مناطق کشت برنج در تایلند تا ویتنام، کشاورزان بسیاری در آستانه تصمیمی مشابه قرار گرفتهاند. فصل کشت آغاز شده، اما کود در دسترس نیست. تصمیماتی که در هفتههای آینده گرفته میشود، تعیین خواهد کرد که در پایان سال چه میزان برنج در جهان تولید خواهد شد.
ریشه این بحران به جنگی بازمیگردد که تا پیش از این، برای بسیاری از کشاورزان آسیایی اهمیتی نداشت. حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، عبور محمولهها از تنگه هرمز را مختل کرد؛ مسیر باریکی که حدود یکسوم تجارت دریایی کود شیمیایی جهان از آن عبور میکند. در عرض چند هفته پس از آغاز جنگ، قیمت اوره، که رایجترین کود نیتروژنی در جهان است، بیش از ۴۰ درصد افزایش یافت.
چین جای خالی کود خلیج فارس را پر نمیکند
با توقف صادرات از مسیر تنگه هرمز، نگاهها به سمت چین، بزرگترین تولیدکننده کود در جهان، معطوف شد. چین در سال گذشته حدود ۲۵ درصد از تولید جهانی کود را به خود اختصاص داد و بیش از ۱۳ میلیارد دلار از این محصول را صادر کرد. اما این کشور در ماه مارس صادرات چندین نوع کود حیاتی را ممنوع کرد. این تصمیم در ادامه محدودیتهایی بود که از سال ۲۰۲۱ بهتدریج اعمال شده بودند. بر اساس تحلیل دادههای گمرکی، بین ۵۰ تا ۸۰ درصد صادرات کود چین اکنون محدود شده است.
یک صادرکننده کود در استان شاندونگ چین که نخواست نامش فاش شود، گفت که دولت به آنها دستور توقف صادرات را داده است. شرکت او در سالهای اخیر به کشورهایی مانند تایلند، اندونزی و نیوزیلند کود صادر میکرد. او توضیح داد که پیش از ممنوعیت، قراردادهایی با دستکم پنج یا شش کشور امضا شده و تاریخ ارسال نیز مشخص شده بود.
در حال حاضر، تنها کودی که چین همچنان به مقدار قابلتوجهی صادر میکند، سولفات آمونیوم است. این محصول با کیفیت پایینتر جایگزین مناسبی برای کودهای حیاتی مورد نیاز در تولید محصولات اساسی مانند برنج نیست.
امنیت غذایی اولویت چین است
دلیل اصلی این تصمیم چین، تأکید دولت این کشور بر خودکفایی غذایی است. در سال ۲۰۲۳، قانونی در چین تصویب شد که دولتهای محلی را ملزم میکند اهداف تولید غذا را در برنامههای اقتصادی خود بگنجانند. افزایش صادرات در شرایطی که قیمت جهانی بالا رفته، میتواند قیمت داخلی را نیز افزایش دهد و فشار بیشتری بر کشاورزان چینی وارد کند.
تنگ، استاد و کارشناس امنیت غذایی در سنگاپور، میگوید: «در چین، امنیت غذایی یک مسئله سیاسی کلیدی است و دولت حاضر نیست برای آن مصالحه کند. برخی کشورها ممکن است برای فصل کشت فعلی ذخایر کافی داشته باشند، اما اگر بحران ادامه یابد، در ماههای آینده شاهد کاهش تولید محصولاتی مانند برنج خواهیم بود.»
از سوی دیگر، بسته شدن تنگه هرمز دسترسی چین به گاز طبیعی مایع، که ماده اولیه تولید کودهای نیتروژنی است، را نیز تهدید میکند.
کشاورزی آسیا وابسته به کود خلیج فارس
در جنوب شرق آسیا، وابستگی به کود چینی بسیار بالاست. ویتنام، یکی از بزرگترین صادرکنندگان برنج جهان، در سهماهه اول سال ۲۰۲۶ بیش از ۴۸۰ هزار تن کود از چین وارد کرده که بیش از نیمی از کل واردات این کشور را تشکیل میدهد. بهعبارت ساده، کشوری که بخش بزرگی از منطقه را تغذیه میکند، بدون تأمین کود از چین قادر به تولید در مزارع خود نیست.
فیلیپین وضعیت دشوارتری دارد. این کشور ۷۵ درصد از کود مورد نیاز خود را از چین تأمین میکند و تقریباً تولید داخلی ندارد. علاوه بر این، حدود ۸۰ درصد از واردات برنج فیلیپین از ویتنام تأمین میشود. این زنجیره وابستگی بهقدری شکننده است که با اختلال در هر بخش، کل زنجیره تأمین غذا در منطقه با اختلال جدی روبهرو میشود.
تایلند نیز که یکی از قدرتهای کشاورزی منطقه محسوب میشود، در سال ۲۰۲۴ حدود یکپنجم کود خود را از چین تأمین کرده و ۳۲ درصد از وارداتش نیز از منطقه خلیج فارس بوده است. اکنون هر دو مسیر تأمین با مشکل مواجه شدهاند.
پیامدهای این بحران بهسرعت در قیمت مواد غذایی نمایان نخواهد شد. تحلیلگران معتقدند اثرات اصلی در پایان سال مشخص میشود، زمانی که برداشت محصولاتی که باید در بهار کاشته میشدند، کمتر از حد انتظار خواهد بود یا اصلاً انجام نمیشود.
برنامه جهانی غذای سازمان ملل تخمین زده است که پیامدهای این بحران میتواند در سال ۲۰۲۶ حدود ۴۵ میلیون نفر دیگر را به جمعیت دچار گرسنگی شدید اضافه کند. در منطقه آسیا و اقیانوسیه، ناامنی غذایی ممکن است ۲۴ درصد افزایش یابد که بیشترین رشد در میان مناطق جهان خواهد بود.
منبع: بیبیسی
انتهای پیام/ کشاورزی
