به گزارش مسیر اقتصاد اختلال در جریان نفت و محصولات پتروشیمی عبوری از مسیر تنگه هرمز پس از آغاز جنگ ایران، بازار جهانی مواد شیمیایی را با شوکی تازه روبهرو کرده است. محدود شدن جریان خوراک و محصولات پتروشیمی در این مسیر حیاتی باعث شده عرضه جهانی مواد اولیه پلاستیک کاهش یابد و قیمت انواع پلیمرها که در طیف گستردهای از صنایع قطعات خودرو و لوازم خانگی تا بستهبندی و اسباببازی کاربرد دارند به بالاترین سطوح حدود چهار سال اخیر (پس از بحران کرونا) برسد.
بازار جهانی بهدنبال جایگزین برای عرضه ۲۵ میلیارد دلاری غربآسیا
سالانه حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار محصولات پتروشیمی از تنگه هرمز عبور میکند؛ بنابراین هرگونه اختلال پایدار در این مسیر بهسرعت به کمبود عرضه در بازار جهانی تبدیل میشود. در چنین شرایطی تولیدکنندگان ناگزیرند افزایش هزینههای تأمین مواد اولیه و حملونقل را به مصرفکنندگان منتقل کنند و همین موضوع خطر تشدید فشارهای تورمی در بخشهای مختلف اقتصاد را افزایش داده است.
با محدود شدن صادرات منطقه، واردکنندگان در سراسر جهان بهدنبال منابع جایگزین برای تأمین مواد اولیه پتروشیمی هستند. تقریباً هر کشوری که از غربآسیا واردات انجام میدهد، اکنون بخشی از یکی از مهمترین تأمینکنندگان خود را از دست داده و مجبور شده برای یافتن رزینهای جایگزین به بازارهای دیگر مراجعه کند؛ آن هم در شرایطی که قیمتها بهطور غیرعادی افزایش یافتهاست. اهمیت این موضوع زمانی روشنتر میشود که توجه شود کشورهای غربآسیا در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴۰ درصد صادرات جهانی پلیاتیلن را در اختیار داشته و عربستان سعودی و ایران در صدر این صادرات قرار داشتند. این منطقه تقریباً بهتمامی بازارهای جهان بهجز آمریکایشمالی صادرات دارد و همین موضوع باعث شده اختلال در عرضه آن بهسرعت در کل بازار جهانی منعکس شود.
پلیاتیلن و پلیپروپیلن جهش قیمتی شدیدی را تجربه کردند
بازار محصولات پتروشیمی بهسرعت به این اختلال واکنش نشان دادهاند. قیمت پلیاتیلن در بورس کالای دالیان چین از اواخر فوریه ۲۰۲۶ زمانی که تنشهای منطقهای آغاز شد حدود ۳۷ درصد افزایش یافتهاست. در همین بازه زمانی قیمت پلیپروپیلن نیز بیش از ۳۸ درصد رشد کرده است. این افزایش قیمت نهتنها بهدلیل کاهش عرضه محصولات نهایی، بلکه بهعلت افزایش هزینه خوراکهای مورد استفاده در تولید پتروشیمی نیز رخ داده است. رشد قیمت نفت خام و محدود شدن جریان مواد اولیه باعث شده هزینه تولید پلیمرها در بسیاری از مناطق جهان بالا برود و همین موضوع به جهش قیمت در بازارهای جهانی دامن زدهاست.
ابعاد بحران انسداد تنگه هرمز فقط به محصولات نهایی محدود نمیشود، بلکه بازار خوراک پتروشیمی نیز تحتتأثیر قرار گرفته است. تحلیلگران میگویند بسته شدن یا اختلال جدی در تنگه هرمز میتواند حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز از جریان صادرات جهانی نفتا را مختل کند. نفتا یکی از مهمترین خوراکهای صنعت پتروشیمی است و بسیاری از مجتمعهای تولید پلاستیک در آسیا و اروپا به آن وابستهاند. دادههای شرکت الاسایجی[۱] نشانمیدهد حاشیه سود پالایش نفتا در آسیا نسبت به نفت برنت از حدود ۱۰۸ دلار در هر تن پیش از جنگ، به بیش از ۴۰۰ دلار در هر تن رسیده است. این رقم در ۲۰ مارس به رکورد تاریخی خود رسید و نشان داد که بازار خوراک نیز بهشدت تحتتأثیر کمبود عرضه و افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی قرار گرفته است.
آسیا در برابر شوک خوراک آسیبپذیرتر است
کارشناسان معتقدند افزایش شدید قیمتها بازتاب افزایش «حق بیمه ریسک» در بازار انرژی و پتروشیمی است. ماکسیم سونین از مرکز «سوختهای آینده و ابتکار هیدروژن» دانشگاه استنفورد میگوید منطقه آسیا بهطور خاص در برابر این شوک آسیبپذیر است، زیرا بسیاری از مجتمعهای پتروشیمی این منطقه برای تولید پلاستیک به نفتا وابستهاند. کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی و هند که بخش عمده نفت خام و مواد اولیه پتروشیمی خود را وارد میکنند، بیش از دیگران در معرض افزایش هزینهها قرار دارند. در نتیجه صنایع تولید پلاستیک در این کشورها با افزایش شدید هزینه خوراک و کاهش حاشیه سود روبهرو شدهاند.
شرکتهای پتروشیمی در اروپا نیز شرایط مشابهی را تجربه میکنند. شرکت لایوندل بازل اعلام کرده افزایش شدید قیمت نفتا باعث ایجاد فاصله میان هزینه واقعی تولید و قیمتهای قراردادی فروش شدهاست؛ وضعیتی که انتقال هزینههای جدید به مشتریان را دشوار کرده و فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در مقابل، آمریکای شمالی در موقعیت نسبتاً بهتری قرار دارد. دلیل اصلی این موضوع ساختار متفاوت خوراک در صنعت پتروشیمی این منطقه است. افزایش قیمت پلیاتیلن، پلیپروپیلن و سایر محصولات مرتبط با نفت خام باعث شده دفتر سفارشهای آوریل این شرکت به قویترین سطح خود در چند ماه اخیر برسد. دسترسی گسترده آمریکای شمالی به خوراک اتان باعث شده این منطقه در مقایسه با سایر بازارها مزیت رقابتی بیشتری داشتهباشد.
صنعت پتروشیمی آمریکا عمدتاً از گاز طبیعی و مشتقات آن یعنی اتان و پروپان بهعنوان خوراک استفاده میکند، در حالی که بسیاری از مجتمعهای پتروشیمی در سایر مناطق جهان به نفتا وابستهاند. این تفاوت ساختاری باعث شده تولیدکنندگان آمریکایی در شرایط کنونی از مزیت قابل توجهی برخوردار شوند. از آنجا که بیش از ۵۰ درصد تولید پلیاتیلن آمریکا صادر میشود، افزایش قیمتهای جهانی بهمعنای افزایش مستقیم درآمد صادرکنندگان این کشور است. بسیاری از تولیدکنندگان آمریکایی اکنون سودهایی فراتر از حد معمول بهدست میآورند. البته، این سودها باید از جایی پرداخت شود و بخش مهمی از آن از جیب مردم آمریکا بهدست آمده و به مردم این کشور فشار میآورد.
افزایش هزینهها به مصرفکنندگان منتقل میشود
با افزایش هزینههای تولید، شرکتهای بزرگ شیمیایی در حال انتقال این فشار به مشتریان هستند. شرکت کلانیز[۲] قیمت محصولات مهندسی و خطوط استیل خود را افزایش داده و شرکت داو[۳] نیز اعلام کرده قیمت پلیاتیلن را در ماههای مارس و آوریل بالا خواهد برد. در اروپا نیز شرکتهایی مانند بیایاساف[۴] و واکر شیمی[۵] برای جبران افزایش هزینههای مواد اولیه و حملونقل قیمت محصولات خود را افزایش دادهاند. شرکت آلمانی لنکسس[۶] حتی فراتر رفته و قیمت مواد ضد شعله و برخی افزودنیهای تخصصی را تا ۳۵ درصد افزایش داده است و برای برخی پلاستیسایزرها افزایش قیمت تا ۵۰ درصدی اعلام کرده است؛ اقدامی که به گفته این شرکت ناشی از تداوم فشار هزینهها در زنجیره تأمین است.
افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی اکنون به محصولات مصرفی نیز سرایت کرده است. در هند، شرکت بیسلری[۷] که بزرگترین تولیدکننده آب بطری در این کشور است، قیمت محصولات خود را حدود ۱۱ درصد افزایش داده است. این افزایش در شرایطی رخ میدهد که دسترسی به آب آشامیدنی سالم در بسیاری از مناطق هند همچنان با محدودیت مواجه است و افزایش قیمتها فشار بیشتری بر مصرفکنندگان وارد میکند. در همین حال شرکت آمریکایی اکولب[۸] که در حوزه راهکارهای مرتبط با آب فعالیت میکند اعلام کرده از ماه آوریل هزینهای بین ۱۰ تا ۱۴ درصد بهعنوان هزینه اضافی انرژی به مشتریان خود اضافه خواهد کرد.
پیامدهای تورمی و احتمال تمرکز بیشتر در صنعت پلاستیک
برآوردهای اولیه تحلیلگران بازار مواد شیمیایی نشانمیدهد اگر قیمت پلیمرها در همین سطوح بالا باقی بماند، اثر آن میتواند بین حدود ۰.۳ تا ۰.۸ واحد درصد به تورم مصرفکننده در بسیاری از اقتصادها اضافه کند؛ رقمی که برای اقتصادهای بزرگ بهمعنای میلیاردها دلار هزینه اضافی برای مصرفکنندگان است. در برخی اقتصادهای نوظهور که سهم کالاهای پلاستیکی و بستهبندی در سبد مصرفی بالاتر است، این اثر حتی میتواند بیشتر نیز باشد. افزایش قیمت بطریهای نوشیدنی، بستهبندی مواد غذایی، لوازم خانگی پلاستیکی، محصولات بهداشتی و حتی برخی قطعات خودرو و لوازم الکترونیکی از نخستین نشانههای این انتقال هزینه است. در واقع، همانگونه که برخی شرکتها از جمله تولیدکنندگان آب بطری، مواد شیمیایی و افزودنیهای صنعتی اعلام کردهاند، روند افزایش قیمتها عملاً آغاز شده و مصرفکنندگان ناگزیرند بخش مهمی از این فشار هزینه را متحمل شوند.
در کنار این پیامدهای کوتاهمدت تورمی، برخی تحلیلگران معتقدند بحران کنونی میتواند ساختار صنعت جهانی پلاستیک را نیز در بلندمدت تغییر دهد. ادامه چنین شوکهایی احتمالاً به تمرکز بیشتر بازار منجر خواهد شد. در چنین سناریویی، شرکتهای بزرگتر که به خوراک ارزانتر یا منابع انرژی پایدارتر دسترسی دارند، سهم بیشتری از بازار را بهدست میآورند، در حالی که تولیدکنندگان کوچکتر یا پرهزینهتر ممکن است بهتدریج از بازار حذف شوند. نتیجه این روند میتواند صنعتی متمرکز تر با تعداد کمتری از تولیدکنندگان بزرگ جهانی باشد؛ وضعیتی که در آن قدرت قیمتگذاری نیز بیشتر در اختیار همین بازیگران بزرگ قرار خواهد گرفت.
پانویس:
[۱] LSEG
[۲] Celanese
[۳] Dow
[۴] BASF
[۵] Wacker Chemie
[۶] Lanxess
[۷] Bisleri
[۸] Ecolab
منبع: رویترز
انتهای پیام/ انرژی
