به گزارش مسیر اقتصاد با تشدید جنگ و توقف تقریباً کامل عبور نفتکشها از تنگه هرمز، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان از مدار خارج شده است؛ مسیری که حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت و LNG از آن عبور میکند. در چنین شرایطی، کشورهای صادرکننده نفت در غرب آسیا ناچار شدهاند بهسرعت به مسیرهای جایگزین روی بیاورند. در میان آنها، عربستان تنها کشوری است که یک مسیر نسبتاً بزرگ و آماده برای دور زدن تنگه هرمز برای صادرات نفت در اختیار دارد.
خط لوله شرق–غرب؛ ستون فقرات استراتژی جدید عربستان
محور اصلی این تغییر، خط لوله شرق–غرب عربستان است؛ زیرساختی که نفت را از میادین شرق کشور به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند. این خط لوله اکنون به مهمترین ابزار عربستان برای حفظ صادرات تبدیل شده و ظرفیت آن به حدود ۷ میلیون بشکه در روز رسیده است. در واقع، این خط لوله تنها مسیر بزرگ موجود است که میتواند بدون عبور از هرمز، نفت عربستان را به بازار جهانی برساند.
جهش صادرات نفت عربستان؛ از ۱.۷ به ۵.۹ میلیون بشکه در روز
دادهها نشان میدهد که عربستان در مدت بسیار کوتاهی توانسته استفاده از این مسیر را بهشدت افزایش دهد. بر اساس گزارشها میانگین انتقال نفت از این مسیر در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز بود، این رقم در مارس ۲۰۲۶ به حدود ۵.۹ میلیون بشکه در روز رسیده است و انتظار میرود در روزهای آینده به سقف ۷ میلیون بشکه در روز برسد.
همزمان، صادرات از بندر ینبع نیز رشد قابل توجهی داشته و به رکوردهای جدیدی نزدیک شده است. این ارقام نشان میدهد عربستان عملاً در حال اجرای یک چرخش راهبردی کامل از خلیج فارس به دریای سرخ است.
جایگزینی صادرات هرمز؛ تا چه حد ممکن است؟
پیش از جنگ، عربستان حدود ۶ میلیون بشکه در روز از مسیر تنگه هرمز صادر میکرد. در ظاهر، ظرفیت ۷ میلیون بشکهای خط لوله شرق–غرب میتواند این حجم را جبران کند. اما در عمل چند محدودیت مهم وجود دارد: بخشی از ظرفیت خط لوله صرف مصرف داخلی و پالایشگاههای غرب عربستان میشود (حدود ۲ میلیون بشکه در روز)، علاوه بر این ظرفیت واقعی بارگیری در بندر ینبع کمتر از ظرفیت اسمی خط لوله است (حدود ۳ تا ۴.۵ میلیون بشکه در روز) و در نهایت هزینههای حملونقل و ریسکهای امنیتی افزایش یافته است.
به همین دلیل، حتی با استفاده حداکثری از این مسیر، عربستان تنها میتواند بخشی از صادرات از دسترفته را جبران کند.
نقش چین و بازار آسیا؛ مقصد اصلی نفت دریای سرخ
افزایش صادرات از ینبع عمدتاً با هدف تأمین بازارهای آسیایی انجام شده است. برای مثال، شرکت چینی Unipec در ماه مارس حدود ۲۴ میلیون بشکه نفت از ینبع بارگیری کرده که معادل حدود ۱.۱۴ میلیون بشکه در روز است. این نشان میدهد که مسیر دریای سرخ بهسرعت در حال تبدیل شدن به مسیر اصلی تأمین انرژی آسیا در شرایط بحران است.
آیا عربستان میتواند هرمز را بیاثر کند؟
واقعیت این است که هرچند عربستان توانسته سریعتر از سایر تولیدکنندگان منطقه واکنش نشان دهد، اما این به معنای بیاثر شدن هرمز نیست. حتی با رسیدن به ظرفیت کامل ۷ میلیون بشکه در روز کل صادرات عربستان بهطور کامل جبران نمیشود، سایر کشورهای منطقه فاقد چنین زیرساختی هستند و بازار جهانی همچنان با کمبود عرضه مواجه است.
به همین دلیل، تحلیلگران تأکید میکنند که مسیر دریای سرخ تنها یک سوپاپ اطمینان محدود است، نه یک جایگزین کامل برای هرمز.
یک تغییر ژئوپلیتیکی مهم در بازار انرژی
تحول اخیر نشاندهنده یک واقعیت مهم در اقتصاد انرژی است کشورهایی که مسیرهای جایگزین دارند، در بحرانهای ژئوپلیتیکی قدرت مانور بسیار بیشتری خواهند داشت. عربستان با اتکا به خط لوله شرق–غرب توانسته بخشی از شوک بازار را مدیریت کند، در حالی که بسیاری از تولیدکنندگان دیگر در غرب آسیا عملاً با انسداد صادرات مواجه شدهاند.
با این حال، حتی این مزیت نیز نمیتواند نقش تنگه هرمز را بهطور کامل حذف کند؛ گلوگاهی که همچنان یکی از تعیینکنندهترین نقاط در اقتصاد جهانی انرژی باقی مانده است.
منبع: رویترز
انتهای پیام/ انرژی
