مسیر اقتصاد/ حدود سیزده روز از جنگی میگذرد که با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد؛ حملهای که به سرعت منطقه را درگیر کرد و دامنه آن به کشورهای عربی خلیج فارس نیز کشیده شد.
در این مدت اقتصاد این کشورها ضربهای کمسابقه خورده است. صادرات انرژی مختل شده، حملونقل دریایی با مشکل مواجه شده و زیرساختهایی که بر پایه ثبات و امنیت بنا شده بودند در معرض آسیب قرار گرفتهاند.
اقتصادهای عربی خلیج فارس طی دهههای گذشته با یک فرمول ساده رشد کردهاند: ثبات سیاسی در کنار صادرات انرژی. اما جنگ اخیر دقیقاً همین دو پایه را هدف قرار داده است.
چرا ایران به کشورهای عربی حمله کرد؟
پاسخ این سؤال را باید در واقعیت ژئوپلیتیک منطقه جستوجو کرد. بخش بزرگی از کشورهای خلیج فارس میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند؛ پایگاههایی که از آنها برای عملیات نظامی علیه ایران استفاده میشود.
از نگاه ایران، این کشورها در چنین شرایطی نمیتوانند خود را بیطرف معرفی کنند. وقتی زیرساختهای نظامی یک قدرت در خاک کشوری مستقر است و از آن برای عملیات علیه طرف مقابل استفاده میشود، آن کشور عملاً بخشی از میدان جنگ محسوب میشود.
به همین دلیل حملات ایران به پایگاههای آمریکا در این کشورها در چارچوب منطق بازدارندگی و مقابله به مثل قابل تحلیل است.
عربها از چه کسی باید خشمگین باشند؟
در بسیاری از پایتختهای عربی خلیج فارس، خشم اولیه متوجه ایران بوده است. اما بهتدریج نشانههایی از نارضایتی نسبت به آمریکا نیز دیده میشود.
گزارشها نشان میدهد برخی دولتهای منطقه معتقدند واشینگتن بدون توجه به پیامدهای منطقهای جنگ، آنها را در معرض پاسخ ایران قرار داده است.
حتی برخی نخبگان سیاسی و اقتصادی منطقه نیز از این موضوع گلایه کردهاند که آمریکا جنگی را آغاز کرد که پیامدهای آن مستقیماً امنیت و اقتصاد کشورهای عربی را تهدید میکند.
به بیان دیگر، کشورهای عربی با یک واقعیت تلخ روبهرو شدهاند: امنیتی که تصور میکردند از طریق اتحاد با آمریکا به دست آوردهاند، در عمل آنها را به خط مقدم یک جنگ بزرگ تبدیل کرده است.
امنیتی که به جنگ تبدیل شد
آمریکا سالها حضور نظامی خود در خلیج فارس را با این استدلال توجیه میکرد که این حضور ضامن امنیت کشورهای منطقه است.
اما جنگ اخیر نشان داد همین پایگاهها میتوانند به عاملی برای بیثباتی تبدیل شوند. زمانی که یک قدرت خارجی از خاک یک کشور برای حمله به طرف مقابل استفاده میکند، آن کشور عملاً وارد جنگی میشود که شاید خود هرگز قصد ورود به آن را نداشته است.
اعتماد پرهزینه
آنچه امروز در خلیج فارس رخ میدهد در واقع نتیجه یک اعتماد طولانیمدت است؛ اعتمادی که دولتهای عربی به چتر امنیتی آمریکا داشتند. اما جنگ اخیر نشان داد این چتر امنیتی در لحظه بحران نهتنها مانع گسترش جنگ نمیشود، بلکه میتواند کشورهای میزبان را به بخشی از میدان درگیری تبدیل کند.
در چنین شرایطی شاید مهمترین پرسش برای کشورهای عربی این باشد: آیا آنها واقعاً قربانی اقدامات ایران شدهاند، یا نتیجه اعتماد خود به راهبردی را میبینند که امنیتشان را به یک قدرت خارجی گره زده است؟
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
