به گزارش مسیر اقتصاد با وقوع جنگ اختلال در عبور کشتیها از تنگه هرمز، بازارهای جهانی انرژی با افزایش قیمتها مواجه شدهاند. اگرچه قیمت نفت نیز در واکنش به این تحولات افزایش یافته است، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند اثرات بلندمدت این بحران بر بازار گاز طبیعی مایع (LNG) میتواند حتی شدیدتر باشد.
یکی از مهمترین دلایل این موضوع وابستگی بالای تجارت جهانی LNG به تنگه هرمز است. برآوردها نشان میدهد حدود ۲۰ درصد جریان جهانی LNG از این گذرگاه استراتژیک عبور میکند. بخش عمده این صادرات نیز متعلق به قطر است که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان گاز مایع در جهان به شمار میرود.
در پی تشدید تنشها و حمله پهپادی ایران به زیرساختهای انرژی قطر، این کشور هفته گذشته تولید گاز خود را متوقف کرد؛ اتفاقی که بازار جهانی انرژی را با شوک جدیدی روبهرو کرده است.
جهش قیمت گاز در اروپا و آسیا
واکنش بازار به این تحولات بسیار سریع بوده است. قیمت گاز طبیعی در اروپا طی یک هفته ۶۳ درصد افزایش یافت که بزرگترین رشد هفتگی از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین در مارس ۲۰۲۲ محسوب میشود.
در بازارهای آسیایی نیز قیمت LNG به سرعت افزایش یافته و صبح روز دوشنبه به ۲۳.۴۰ دلار به ازای هر میلیون بیتییو (MMBtu) رسیده است. دلیل این افزایش شدید آن است که بخش عمده صادرات گاز قطر به کشورهای آسیایی ارسال میشود.
در نتیجه با کاهش عرضه قطر، کشورهای آسیایی تلاش کردهاند محمولههای جایگزین را از سایر بازارها تأمین کنند. همین موضوع باعث شده اختلاف قیمت گاز میان اروپا و آسیا افزایش یابد و برخی کشتیهای LNG که در ابتدا به مقصد اروپا حرکت کرده بودند، مسیر خود را تغییر داده و به سمت بازارهای آسیایی بازگردند.
تفاوت بازار نفت و LNG در شرایط بحران
کارشناسان انرژی معتقدند یکی از دلایلی که بازار LNG نسبت به بحرانهای ژئوپلیتیکی حساستر است، تفاوت ساختاری آن با بازار نفت است.
در بازار نفت، تولید در کشورهای مختلف پراکنده است و زیرساختهای متنوعی مانند خطوط لوله امکان انتقال آن را فراهم میکنند. به عنوان مثال بخشی از نفت عربستان سعودی و امارات متحده عربی در شرایط فعلی از طریق خطوط لوله به مسیرهای جایگزین منتقل شده است.
اما چنین زیرساختی برای گاز طبیعی مایع وجود ندارد. برای انتقال LNG در مسافتهای طولانی تقریباً تنها گزینه استفاده از کشتیهای مخصوص LNG است.
تمرکز تولید در یک مجتمع عظیم در قطر
عامل مهم دیگری که آسیبپذیری بازار LNG را افزایش میدهد، تمرکز بالای تولید است. برخلاف بازار نفت که در کشورهای متعدد و میادین مختلف تولید میشود، بخش بزرگی از تولید LNG قطر در یک مجموعه صنعتی عظیم به نام راس لفان (Ras Laffan) انجام میشود. همین تمرکز باعث شده بازار گاز نسبت به اختلال در این زیرساخت بسیار حساس باشد.
در حالی که توقف یک میدان نفتی نمیتواند کل تولید نفت غرب آسیا را مختل کند، در بازار LNG وضعیت متفاوت است؛ زیرا بخش بزرگی از ظرفیت صادراتی منطقه در یک مجتمع صنعتی متمرکز شده است.
راهاندازی مجدد تولید LNG زمانبر است
یکی دیگر از چالشهای مهم در بازار LNG، دشواری راهاندازی مجدد تولید است. فرآیند تولید گاز مایع شامل سرد کردن گاز تا دمای بسیار پایین است و به دلیل پیچیدگیهای صنعتی، نمیتوان آن را به سرعت متوقف و دوباره فعال کرد.
حتی در صورت بازگشایی کامل مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز، صادرات LNG از منطقه تا زمانی که اطمینان کامل از امنیت عبور کشتیها حاصل نشود از سر گرفته نخواهد شد.
علاوه بر این، مسائل بیمه نیز در این روند نقش دارد. هر کشتی حمل LNG ارزشی در حدود ۲۵۰ میلیون دلار دارد و شرکتهای بیمه بدون اطمینان از امنیت مسیر حاضر به پوشش این کشتیها نخواهند بود.
پس از بازگشت شرایط عادی نیز ممکن است چندین هفته طول بکشد تا تولید و صادرات LNG در مجتمع راس لفان به طور کامل از سر گرفته شود. این در حالی است که این مجتمع صنعتی تاکنون هرگز به طور کامل از مدار خارج نشده است.
محدودیت عرضه جهانی گاز
در شرایط فعلی، جایگزین کردن عرضه از دسترفته قطر نیز کار آسانی نیست. ایالات متحده آمریکا در حال حاضر بزرگترین صادرکننده LNG در جهان محسوب میشود، اما ظرفیت تولید آن تقریباً در سقف قرار دارد و امکان افزایش سریع عرضه وجود ندارد.
در نتیجه در صورت ادامه اختلال در صادرات قطر، یکی از راههای تعادل بازار میتواند کاهش تقاضا باشد. برای مثال برخی کشورها ممکن است برای جبران کمبود گاز، استفاده از زغالسنگ ارزانتر را افزایش دهند.
خطرات بلندمدت برای بازار انرژی
کارشناسان هشدار میدهند در صورتی که درگیریها تشدید شود و حملات بیشتری به زیرساختهای انرژی قطر صورت گیرد، پیامدهای این بحران میتواند بسیار گستردهتر شود.
به گفته الکس مانتون، حملات قبلی به تأسیسات راس لفان بیشتر شبیه یک هشدار بوده است و در صورت وارد شدن آسیب جدی به این مجتمع، ظرفیت صادرات LNG قطر ممکن است برای مدت طولانی کاهش یابد.
همزمان گزارشها حاکی از آن است که شرکت QatarEnergy نیز به دلیل شرایط فعلی، برنامه توسعه تأسیسات گازی خود را به سال ۲۰۲۷ موکول کرده است.
در مجموع این تحولات نشان میدهد که بحران در تنگه هرمز نه تنها بازار نفت، بلکه بازار جهانی گاز طبیعی مایع را نیز با ریسکهای جدی مواجه کرده است؛ بازاری که به دلیل تمرکز تولید و پیچیدگی زیرساختها، در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی بسیار آسیبپذیرتر از بازار نفت به نظر میرسد.
منبع: CNBC
انتهای پیام/ انرژی
