مسیر اقتصاد/ اقتصاد کشاورزی ایران در برخی بخشها به واردات وابسته است. بهویژه در حوزه نهادههای دامی، کالاهایی مانند ذرت، کنجاله سویا و جو سهم مهمی در تأمین خوراک دام و طیور دارند و هر سال میلیونها تن از این محصولات وارد کشور میشود.
به همین دلیل، پایداری مسیرهای واردات نقش مهمی در ثبات بازار محصولات پروتئینی و غذایی دارد. در سالهای گذشته عمده این واردات از طریق بنادر جنوبی کشور انجام شده است. اما تجربه بحرانهای ژئوپلیتیکی نشان میدهد که اتکا به یک مسیر اصلی برای واردات کالاهای اساسی میتواند ریسکهایی به همراه داشته باشد.
در چنین شرایطی، مهمترین اقدام پیشگیرانه تنوعبخشی به مسیرهای واردات است.
استفاده از ظرفیت بنادر همسایه
یکی از راهکارهای قابل اجرا در کوتاهمدت، استفاده از ظرفیت بنادر کشورهای همسایه برای تخلیه محمولههای در راه است.
در این الگو، کشتیهایی که به دلیل محدودیتهای بیمهای یا امنیتی امکان ورود به بنادر جنوبی ایران را ندارند، میتوانند در بنادر کشورهایی مانند پاکستان یا ترکیه تخلیه شوند و سپس کالاهای اساسی از طریق حملونقل زمینی یا ریلی به ایران منتقل شود.
این مدل در تجارت جهانی مسبوق به سابقه است و در بسیاری از بحرانهای منطقهای نیز مورد استفاده قرار گرفته است. نزدیکی جغرافیایی این کشورها به ایران باعث میشود که انتقال زمینی کالاها در مدت زمان کوتاه و با هزینه قابل مدیریت انجام شود.
در واقع، چنین راهکاری میتواند به عنوان یک مسیر پشتیبان واردات عمل کند و مانع از ایجاد وقفه در تأمین کالاهای اساسی شود.
ظرفیت مسیر خزر و همکاری با روسیه
در کنار مسیرهای غربی و شرقی، ظرفیت مهم دیگری نیز برای تأمین کالاهای اساسی ایران وجود دارد و آن مسیر دریای خزر است.
روسیه در سالهای اخیر به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان غلات جهان تبدیل شده و حتی برای سال ۲۰۲۶ سهمیه صادرات غلات خود را به ۲۰ میلیون تن تعیین کرده است.
این موضوع فرصتی مهم برای ایران ایجاد میکند تا بخشی از نیازهای خود را از طریق همکاری نزدیکتر با روسیه تأمین کند.
یکی از اقدامات قابل پیگیری در این زمینه، مذاکره برای معافیت ایران از سهمیه صادراتی روسیه در دوره زمانی فوریه تا جولای است؛ دورهای که صادرات غلات این کشور تحت نظام سهمیهای انجام میشود.
همزمان فعالسازی مسیرهای حملونقل در حوزه دریای خزر و استفاده از ظرفیت کریدورهای مرتبط با رودخانه ولگا میتواند انتقال غلات از حوزه دریای سیاه و روسیه به بنادر شمالی ایران را تسهیل کند.
ابتکار عمل در تأمین کالاهای اساسی
تجربه تجارت جهانی نشان میدهد که در شرایط متغیر ژئوپلیتیکی، کشورهایی موفقتر هستند که پیش از بروز بحران، مسیرهای جایگزین و قراردادهای تأمین جدید را طراحی کنند.
ایران نیز با استفاده از ظرفیت بنادر همسایه و توسعه همکاریهای تأمین با کشورهایی مانند روسیه میتواند یک شبکه متنوع از مسیرهای واردات ایجاد کند. چنین رویکردی نهتنها ریسک اختلال در تأمین کالاهای اساسی را کاهش میدهد، بلکه انعطافپذیری اقتصاد غذایی کشور را در برابر شوکهای خارجی افزایش میدهد.
انتهای پیام/ کشاورزی
