به گزارش مسیر اقتصاد با تشدید اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز، عراق ناچار شده بخشی از تولید نفت خود را متوقف کند. برآوردها نشان میدهد در حال حاضر حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز از تولید نفت این کشور از مدار خارج شده است و مقامات عراقی هشدار دادهاند که در صورت ادامه اختلال در صادرات، این رقم میتواند به ۳ میلیون بشکه در روز برسد.
چنین افتی در تولید، در صورت تحقق، یکی از بزرگترین کاهشهای ناگهانی عرضه نفت در بازار جهانی در سالهای اخیر خواهد بود؛ کاهشی که معمولاً تنها در شرایط جنگ یا تحریمهای شدید رخ میدهد. بحران تنگه هرمز در شرایطی رخ داده که این گذرگاه دریایی یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی جهان محسوب میشود و حدود ۲۰ درصد از نفت جهان از این مسیر عبور میکند.
وابستگی شدید صادرات نفت عراق به مسیر هرمز
تولید نفت عراق در ماههای اخیر حدود ۴ تا ۴.۳ میلیون بشکه در روز بوده است و صادرات این کشور معمولاً بین ۳.۲ تا ۳.۴ میلیون بشکه در روز قرار دارد.
بخش اعظم این صادرات از پایانههای نفتی جنوب عراق در بصره انجام میشود و بیشتر محمولهها به بازارهای آسیایی ارسال میشوند. چین و هند به تنهایی حدود دو سوم صادرات نفت عراق را خریداری میکنند و به همین دلیل نفت عراق یکی از مهمترین منابع تأمین نفت سنگین برای پالایشگاههای آسیایی به شمار میرود.
در واقع اقتصاد نفتی عراق به شدت به میدانهای نفتی جنوب این کشور وابسته است؛ میدانهایی که ستون فقرات صادرات نفت عراق را تشکیل میدهند.
میدانهای نفتی جنوب؛ قلب صادرات نفت عراق
بخش اعظم تولید نفت عراق از چند میدان بزرگ در جنوب این کشور تأمین میشود. میدان رمیله به تنهایی ظرفیتی در حدود ۱.۴ تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز دارد و معمولاً بیش از ۱.۳ میلیون بشکه در روز تولید میکند. این میدان یکی از بزرگترین میادین نفتی جهان محسوب میشود.
میدان غرب القرنه ۱ نیز حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز تولید دارد و ظرفیت آن نزدیک به ۶۵۰ هزار بشکه در روز برآورد میشود. میدان غرب القرنه ۲ حدود ۴۶۰ هزار بشکه در روز تولید میکند و برنامههایی برای افزایش ظرفیت آن تا حدود ۷۵۰ هزار بشکه در روز مطرح شده است. میدان الزبیر نیز ظرفیتی نزدیک به ۷۰۰ هزار بشکه در روز دارد و مجموعه میادین میسان حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار بشکه در روز به تولید عراق اضافه میکنند.
این میادین در مجموع موتور اصلی صادرات نفت عراق محسوب میشوند و توقف تولید در آنها به معنای حذف بخش بزرگی از نفت متوسط و سنگین از بازار جهانی است.
آیا اوپک میتواند کمبود نفت عراق را جبران کند؟
با کاهش تولید عراق، پرسش اصلی این است که آیا اوپک قادر است این کمبود را جبران کند یا خیر. پاسخ کوتاه این است که حتی اگر چنین ظرفیتی وجود داشته باشد، فعالسازی آن آسان نیست. طبق تعریف اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، «ظرفیت مازاد مؤثر» به مقدار نفتی گفته میشود که یک کشور میتواند در مدت حدود ۹۰ روز وارد بازار کند و بدون آسیب به میادین نفتی آن را ادامه دهد.
برآوردها نشان میدهد کل ظرفیت مازاد مؤثر اوپک حدود ۳ تا ۴ میلیون بشکه در روز است و تقریباً تمام آن در اختیار عربستان سعودی و امارات متحده عربی قرار دارد. عربستان حدود ۲ میلیون بشکه در روز ظرفیت مازاد در اختیار دارد و امارات نیز بین ۸۰۰ هزار تا یک میلیون بشکه در روز ظرفیت اضافه دارد. سایر کشورهای اوپک سهم بسیار محدودی در این زمینه دارند.
محدودیتهای واقعی ظرفیت مازاد
با این حال حتی اگر این ظرفیت روی کاغذ وجود داشته باشد، چند مانع مهم برای جایگزینی نفت عراق وجود دارد. نخست اینکه فعالسازی کامل این ظرفیت ممکن است چندین ماه زمان ببرد و افزایش تولید نفت به صورت فوری امکانپذیر نیست. دوم اینکه مسئله کیفیت نفت اهمیت زیادی دارد. نفت صادراتی عراق عمدتاً از نوع نفت متوسط و سنگین با گوگرد بالا است. پالایشگاههای چین و هند که خریداران اصلی نفت عراق هستند، برای فرآوری همین نوع نفت طراحی شدهاند. جایگزینی نفت سبکتر میتواند بر بازده پالایشگاهها، تولید گازوئیل و سودآوری آنها اثر بگذارد.
گلوگاه واقعی: حملونقل نفت
حتی اگر مشکل تولید نفت حل شود، مسئله اصلی همچنان انتقال نفت باقی میماند. بخش بزرگی از صادرات نفت خلیج فارس باید از همان تنگه هرمزی عبور کند که اکنون با اختلال مواجه است. در چنین شرایطی افزایش هزینه بیمه نفتکشها، تردید شرکتهای حملونقل و کاهش تردد کشتیها میتواند انتقال نفت را با محدودیت جدی روبهرو کند.
به بیان دیگر، ظرفیت مازاد در میدانهای نفتی لزوماً به معنای رسیدن نفت به بازار جهانی نیست. نفت باید از مسیرهای دریایی امن عبور کند تا به پالایشگاهها برسد.
حاشیه امن بسیار محدود بازار نفت
اگر توقف تولید نفت عراق به حدود ۳ میلیون بشکه در روز برسد، بازار جهانی نفت عملاً در آستانه استفاده کامل از ظرفیت مازاد اوپک قرار خواهد گرفت. در چنین شرایطی دیگر بحث بر سر «ظرفیت مازاد اسمی» نخواهد بود، بلکه موضوع اصلی دسترسی به نفتی است که در زمان مناسب، با کیفیت مناسب و از مسیرهای حملونقل فعال به بازار برسد. این مسئله نشان میدهد حاشیه امنیت واقعی بازار جهانی نفت بسیار محدودتر از آن چیزی است که ارقام رسمی ظرفیت مازاد اوپک نشان میدهد.
منبع: اویل پرایس
انتهای پیام/ انرژی
