مسیر اقتصاد/ در روزهای اخیر بازار جهانی نفت با یکی از بزرگترین شوکهای ژئوپلیتیک سالهای اخیر مواجه شده است. جنگی که در غرب آسیا میان ایران و آمریکا شکل گرفته، تنها به درگیری نظامی محدود نمانده و به سرعت به بازار انرژی نیز سرایت کرده است.
بحران کمسابقه در عرضه نفت خلیج فارس
در نتیجه این تحولات، نه تنها عبور نفتکشها از تنگه هرمز با اختلال گسترده مواجه شده، بلکه تولید و صادرات نفت بسیاری از کشورهای عربی منطقه نیز یا متوقف شده یا با کاهش جدی روبهرو شده است. عربستان سعودی، امارات، قطر، بحرین، کویت و حتی عراق بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز خود را از طریق همین مسیر انجام میدهند و ناامنی منطقه عملاً جریان عادی صادرات انرژی از خلیج فارس را مختل کرده است.
تنگه هرمز یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان است. روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت، معادل نزدیک به یکپنجم مصرف جهانی نفت، از این مسیر عبور میکند و صادرات انرژی بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ منطقه به آن وابسته است.
در پی تشدید درگیریها، تردد نفتکشها در این مسیر به شدت کاهش یافته و بسیاری از کشتیها در آبهای خلیج فارس متوقف شدهاند. برخی شرکتهای کشتیرانی عبور از این مسیر را تعلیق کردهاند و شرکتهای بیمه دریایی نیز پوشش ریسک جنگ برای کشتیها را لغو کردهاند؛ موضوعی که باعث شده صدها نفتکش در منطقه متوقف شوند.
همزمان گزارشها از حمله به زیرساختهای انرژی در برخی کشورهای منطقه و توقف صادرات گاز و نفت خبر میدهند که به اختلال گسترده در عرضه انرژی منجر شده است.
در چنین شرایطی، از نظر فیزیکی بخش قابل توجهی از عرضه جهانی انرژی با اختلال مواجه شده است؛ وضعیتی که در حالت عادی میتواند جهش شدید قیمت نفت را به دنبال داشته باشد.
واکنش محدود قیمت نفت
با وجود چنین بحرانی، واکنش بازار نفت بسیار محدودتر از انتظار بوده است.
در نخستین ساعات پس از آغاز درگیریها، قیمت نفت افزایش یافت و شاخص برنت از محدوده حدود ۷۰ دلار به بالای ۸۰ دلار رسید. در برخی معاملات حتی قیمتها به حدود ۸۳ تا ۸۵ دلار نیز نزدیک شد.
با این حال، بازار پس از این افزایش اولیه وارد مرحلهای از نوسان محدود شد و قیمتها در همین محدوده تثبیت شدند. در حالی که در بحرانهای مشابه تاریخی، اختلال در عرضه انرژی از خلیج فارس گاهی جهشهای چند ده دلاری در قیمت نفت ایجاد کرده است.
این شکاف میان شدت بحران در عرضه انرژی و واکنش محدود قیمتها پرسشی مهم را پیش روی تحلیلگران قرار داده است: چرا بازار نفت با وجود چنین شوکی هنوز جهش شدیدی را تجربه نکرده است؟
بازار نفت امروز؛ بازاری که بیشتر مالی است تا فیزیکی
یکی از مهمترین تغییرات بازار انرژی در دهههای اخیر، مالی شدن بازار نفت است.
در گذشته قیمت نفت بیشتر تحت تأثیر عرضه و تقاضای واقعی تعیین میشد، اما امروز بخش بزرگی از معاملات نفت در بازارهای مالی و قراردادهای آتی انجام میشود. در چنین بازاری، انتظارات سرمایهگذاران و معاملهگران مالی نقشی تعیینکننده در شکلگیری قیمت دارند.
به همین دلیل، حتی در شرایطی که عرضه فیزیکی نفت با اختلال جدی مواجه میشود، قیمتها الزاماً بلافاصله واکنش کامل نشان نمیدهند. معاملهگران ابتدا تلاش میکنند برآورد کنند که بحران تا چه اندازه پایدار خواهد بود و آیا عرضه جهانی در مدت کوتاهی به حالت عادی بازمیگردد یا نه.
در واقع، قیمت نفت امروز بیش از گذشته بازتاب انتظارات بازار است، نه صرفاً انعکاس وضعیت لحظهای عرضه.
مدیریت انتظارات؛ ابزار پنهان بازار انرژی
در کنار سازوکارهای مالی بازار، دولتها نیز در شرایط بحران انرژی تلاش میکنند از جهش شدید قیمتها جلوگیری کنند.
افزایش ناگهانی قیمت نفت میتواند به سرعت تورم جهانی را تشدید کرده و اقتصاد بسیاری از کشورها را با رکود مواجه کند. به همین دلیل در بحرانهای بزرگ انرژی معمولاً مجموعهای از اقدامات برای آرام نگه داشتن بازار انجام میشود.
این اقدامات میتواند شامل پیامهای اطمینانبخش درباره تداوم عرضه جهانی، اعلام آمادگی برای استفاده از ذخایر استراتژیک انرژی و هماهنگی میان مصرفکنندگان بزرگ انرژی باشد. چنین اقداماتی در عمل با هدف مدیریت انتظارات بازار انجام میشود.
در چنین فضایی، حتی اگر اختلال واقعی در عرضه انرژی وجود داشته باشد، بازار ممکن است تا زمانی که انتظار دارد بحران موقتی باشد، واکنش قیمتی محدودی نشان دهد.
وقتی واقعیتهای بازار بر انتظارات غلبه میکنند
با این حال تجربه بازار نفت نشان داده است که این وضعیت نمیتواند برای مدت طولانی ادامه پیدا کند.
اگر اختلال در تولید و صادرات انرژی از خلیج فارس ادامه یابد، به تدریج کمبود واقعی عرضه در بازار جهانی آشکار خواهد شد. در چنین شرایطی حتی مدیریت انتظارات نیز نمیتواند مانع واکنش بازار شود.
به بیان دیگر، اگر بحران فعلی در تولید و صادرات نفت کشورهای منطقه و همچنین عبور کشتیها از تنگه هرمز پایدار بماند، به مرور فاصله میان واقعیتهای عرضه و قیمتهای بازار کاهش پیدا خواهد کرد و قیمت نفت ناگزیر به بازتاب واقعیتر شرایط بازار انرژی خواهد شد.
انتهای پیام/ انرژی
