به گزارش مسیر اقتصاد ترکیه از طریق انعقاد توافقهای رسمی با دولت سومالی، جایگاه خود را در این کشور تثبیت و حقوق عمده اکتشاف نفت و گاز در خشکی و دریا را همزمان حضور نظامی به واسطه بزرگترین پایگاه آموزشی برونمرزی به دست آورده است. همچنین، اسرائیل پس از به رسمیت شناختن سومالیلند به عنوان یک کشور مستقل، به این منطقه نزدیکتر شده و در حال بررسی طرحهایی برای ایجاد پایگاه نظامی در نزدیکی خلیج عدن است تا انصارالله یمن را زیر نظر داشته باشد و دسترسی راهبردی به کریدور دریای سرخ را تضمین کند.
ابعاد حضور اقتصادی و نظامی ترکیه در سومالی
اوایل سال جاری، سومالی آمادگی خود برای نخستین عملیات حفاری نفت فراساحلی را اعلام کرد و در این راستا، انتظار میرود یک کشتی حفاری ترکیه به سواحل این کشور برسد. این اقدام پس از اتمام موفقیتآمیز بررسیهای لرزهنگاری سال گذشته توسط کشتی تحقیقاتی «وروچ رئیس» ترکیه انجام شده که دادههای لرزهنگاری سهبعدی را در بلوکهای کلیدی فراساحلی جمعآوری کرد. براساس برآوردها سومالی حداقل ۳۰ میلیارد بشکه نفت خام و حدود ۶ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی در اختیار دارد، اگرچه بخش عمدهای از این ذخایر در مقایسه با تولیدکنندگان بزرگ مانند لیبی و نیجریه هنوز کشف نشده است.
از سال ۲۰۱۱، ترکیه به یکی از نزدیکترین متحدان موگادیشو تبدیل شده است و حمایتهای ترکیبی شامل بشردوستانه، آموزش نظامی و سرمایهگذاری در زیرساختها را ارائه میکند. در دسامبر ۲۰۲۵، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، اعلام کرد که آنکارا به دنبال تاسیس یک پایگاه فضایی در سومالی است. همچنین، گزارشهای بعدی تأیید کردند که ترکیه در حال ارزیابی تأسیسات هوافضای از جمله پایگاه فضایی برای پرتاب ماهواره و موشک، همچنین ایجاد پایگاه دریایی است. باید توجه داشت که جنگنده اف-۱۶ ترکیه از اوایل سال ۲۰۲۶ در داخل سومالی مستقر شدهاند.
در فوریه ۲۰۲۶، ترکیه همچنین تانکهای قدیمی M۴۸ و M۶۰ ساخت آمریکا را در خیابانهای موگادیشو به نمایش گذاشت. طبق گزارشها، این تانکها برای تأمین امنیت تأسیسات ترکیه در منطقه ورشیخ، حدود ۳۷ مایلی شمال پایتخت، مستقر شدهاند که آنکارا در حال ساخت سایتی برای پرتاب ماهواره و عملیاتهای گستردهتر هوافضا است. ترکیه اخیراً پایگاه نظامی ۵۰ میلیون دلاری خود در موگادیشو را بازگشایی کرد تا نقش آنکارا در بخش امنیتی سومالی و حمایت از آموزش سربازان ارتش ملی سومالی از جمله واحدهای درگیر در عملیات علیه الشباب را تقویت کند.
اهداف راهبردی اسرائیل از روی آوردن به سومالیلند
در مقابل، اسرائیل بر سومالیلند تمرکز کرده که خط ساحلی آن در امتداد خلیج عدن با یمن هممرز است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم، در اواخر سال ۲۰۲۵ اعلام کرد که اسرائیل رسماً سومالیلند را به رسمیت شناخته است و این تصمیم را «در راستای توافقنامههای ابراهیم» توصیف کرد. این امر محکومیت شدید سومالی و چند کشور عربی از جمله عربستان سعودی، فلسطین، مصر، کویت، عراق، اردن و قطر را به دنبال داشت که این تصمیم را غیرقانونی دانسته و هشدار دادند که ثبات منطقهای و یکپارچگی ارضی سومالی را تهدید میکند. ترکیه نیز از این اقدام انتقاد کرد، بطوریکه رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، در سفری به اتیوپی به عنوان یکی از متحدان کلیدی اسرائیل در شاخ آفریقا، به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل را «نامشروع و غیرقابل قبول» خواند و آن را «به ضرر» منطقه دانست.
با وجود این انتقادات، گزارش بلومبرگ در ماه مارس تأیید کرد که اسرائیل در حال بررسی طرحهایی برای ساخت یک پایگاه نظامی در سومالیلند برای نظارت و هدف قرار دادن انصارالله یمن است و برای این اقدام، از موقعیت راهبردی این منطقه در نزدیکی تنگه باب المندب بهره میبرد. شیری فین-گروسمن، مدیر اجرایی موسسه روابط اسرائیل و آفریقا و عضو سابق شورای امنیت ملی اسرائیل، در دفاع از این اقدام به رسانه اسرائیلی گفت: «همه اگر به نقشه نگاه کنند، هدف اسرائیل را خواهند دانست. به رسمیت شناختن سومالیلند، موقعیت راهبردی در نزدیکی یمن به اسرائیل میدهد و این امر همزمان با حداکثر نیاز اسرائیل به دوستان است»
تشدید تنشهای دیپلماتیک بین آنکارا و تلآویو
فراتر از سومالی و سومالیلند؛ تنشها بین ترکیه و اسرائیل بر سر غزه، سوریه و نفوذ منطقهای، عمیقتر شده و رقابت ژئوپلیتیکی شدیدی را بین این دو قدرت نظامی آشکارتر کرده است. براساس گزارش میدل ایست آی، بنیامین نتانیاهو، به شدت لحن خود را در قبال ترکیه تغییر داده است، زیرا آنکارا نفوذ خود را در سراسر شرق مدیترانه و آفریقا، به ویژه در اطراف قبرس و یونان، گسترش میدهد. نتانیاهو در پست X، رجب طیب اردوغان را به «قتل عام شهروندان کرد» و «همکاری با ایران و نیروهای نیابتی آن» متهم کرد. مقامات ترک نیز با محکومیت شدید این اظهارات، به آن واکنش نشان داده و با اشاره به اقدامات نظامی اسرائیل در غزه و سراسر منطقه، نتانیاهو را «هیتلر زمانه» توصیف کردند.
در مجموع، هرچند سومالی و سومالیلند همچنان محور رقابت ترکیه و رژیم اسرائیل در شاخ آفریقا هستند، اما این اختلاف بزرگ، نشاندهنده مبارزه بسیار بزرگ برای نفوذ از دریای سرخ تا غرب آسیاست و در این راستا، هر دو کشور به دنبال تاسیس پایگاههای راهبردی در این دو بخش آفریقا برای تقویت دسترسی منطقهای خود هستند.
منبع: بیزنس اینسایدر آفریقا
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
