مسیر اقتصاد/ با تشدید جنگ در غرب آسیا و انسداد تنگه هرمز توسط ایران، توجه جهانی به تأثیر آن بر عرضه نفت و گاز معطوف شده است. قیمت نفت برنت برای مدت کوتاهی به ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید که تقریباً دو برابر سطح قبل از جنگ بود. منطقه خلیج فارس نه تنها برای نفت و گاز، بلکه برای تأمین کود جهانی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. ایران، به همراه کشورهایی از جمله عربستان سعودی و قطر، صادرکنندگان بزرگ آمونیاک، اوره و کودهای فسفات هستند که کشاورزی آفریقا به آنها وابسته است. این منطقه همچنین منبع اصلی گاز طبیعی بوده که یک ماده اولیه حیاتی در اکثر انواع تولید کود است.
افزایش قیمت کود به دلیل انسداد تنگه هرمز
محمود علی یوسف، رئیس اتحادیه آفریقا، در اظهاراتی «نگرانی عمیق» خود از این وضعیت را ابراز و هشدار داد که حملات به زیرساختهای حیاتی «زنجیرههای تأمین حیاتی را مختل میکند و پیامدهای گستردهای برای تجارت بینالمللی و بازارهای انرژی دارد». لیونر استرهویزن، اقتصاددان ارشد آکسفورد اکونومیکس آفریقا، باور دارد که «تأثیر فوری» این بحران، افزایش قیمت کود است. او میگوید: «اختلال در حمل و نقل دریایی از طریق تنگه هرمز، مسیر تجاری کلیدی برای کود و گاز طبیعی که یک ماده اولیه حیاتی برای تولید آن است، شرایط عرضه جهانی را سختتر و موجب افزایش قیمتها شده است.»
استرهویزن اعلام کرد که معاملات آتی کود در برخی موارد در اولین روز معاملات پس از شروع جنگ بیش از ۱۰ درصد افزایش یافته است. او گفت: «به طور میانگین، ما انتظار داریم قیمت جهانی کود در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته نزدیک به ۱۷ درصد افزایش یابد. خطر اصلی برای بخش کشاورزی آفریقا افزایش قیمت کود است که مصرف آن را در بین کشاورزان، به ویژه خرده مالکان با حاشیه سود اندک، کاهش دهد. اگر این امر روی دهد، میتواند عملکرد محصول و سلامت گیاهان را تضعیف کند و به طور بالقوه به کاهش عرضه و افزایش قیمت مواد غذایی در طول زمان منجر شود.»
بار اصلی بر دوش کشورهای فقیر آفریقا
صادرکنندگان نفت و گاز آفریقا، مانند نیجریه و آنگولا، از بحران کنونی سود برده و درآمدهای نفتی بالاتر برای تأمین بودجه و خزانه دولت کمک خواهد کرد. با توجه به تاثیر نوسانات قیمت نفت بر خانوارها و مشاغل کوچک، به ویژه اکنون که یارانههای فرآوردههای نفتی در کشورهایی مانند نیجریه حذف شده است، مشخص نیست که آیا این امر تأثیر مثبتی بر اقتصاد آنها خواهد داشت یا خیر.
براساس گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) در ۱۰ مارس، افزایش ناگهانی قیمت نفت و گاز منجر به افزایش متناظر قیمت کود میشود و تأثیرات مشابهی در طول همهگیری کووید و پس از حمله روسیه به اوکراین خواهد داشت. این نهاد افزود که بخش عمدهای از این درد در نهایت به شکل افزایش قیمت مواد غذایی به مصرفکنندگان منتقل میشود. بر اساس تحلیل آنکتاد، سودانِ جنگزده به دلیل واردات ۵۴ درصد از کود دریایی از خلیج فارس، بیشترین آسیب را از این بحران میبیند. تانزانیا، سومالی، کنیا و موزامبیک نیز احتمالاً در میان کشورهایی هستند که بیشترین آسیب را از این بحران خواهند دید.
استرهویزن میگوید: «کشورهایی که بیشترین آسیب را میبینند، بخشهای کشاورزی بزرگی دارند اما تولید کود داخلی آنها محدود است، یعنی شدیداً به نهادههای وارداتی متکی هستند.» علاوه بر شرق آفریقا که کودها برای تولید ذرت و گندم بسیار مهم هستند، چندین کشور آفریقایی دیگر نیز احتمالا به شدت در معرض خطر قرار گیرند. در غرب آفریقا، غنا و ساحل عاج نیز میتوانند از طریق محصولات صادراتی مانند کاکائو که استفاده از کود برای جلوگیری از بیماری و افزایش بازده مهم است، تحت تأثیر قرار گیرند. کشورهایی که برنامههای یارانهای کود زیادی دارند، از جمله کنیا و نیجریه، نیز احتمالا در صورت مداخله دولتها برای محافظت از کشاورزان در برابر افزایش هزینههای نهادهها، با فشار مالی مواجه شوند.
تلاش برای دستیابی به تابآوری
چندین کشور آفریقایی در سالهای اخیر بر ایجاد ظرفیت تولید کود خود تمرکز کردهاند. برای مثال، زامبیا پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین به شدت از اختلال در عرضه آسیب دید، از همین روی با حمایت بانک توسعه آفریقا سرمایهگذاری هنگفتی در بازسازی تولید داخلی کود انجام داد. استرهویزن میگوید: «اختلالات مکرر در زنجیرههای تأمین کود جهانی، زمینه راهبردی برای گسترش ظرفیت تولید در آفریقا را تقویت میکند. با وجود داشتن منابع قابل توجه گاز طبیعی و فسفات، بخش عمدهای از این قاره از نظر ساختاری به کود وارداتی وابسته است که این امر بخشهای کشاورزی را در معرض شوکهای ژئوپلیتیکی قرار میدهد.»
او به کارخانه کود شیمیایی دانگوته در نیجریه با ارزش ۲.۵ میلیارد دلار، دومین کارخانه بزرگ اوره در جهان، به عنوان نمونهای موفق از سرمایهگذاری آفریقا در بهبود زیرساختها برای کاهش وابستگی به واردات اشاره میکند. گروه دانگوته سال گذشته قراردادی برای ساخت تأسیسات مشابهی در اتیوپی امضا کرد.
در همین حال، گروه غیرانتفاعی آمریکایی «RMI» تأکید میکند که آفریقا فرصت خوبی برای افزایش تولید آمونیاک سبز در راستای استفاده به عنوان کود دارد، که این امر نیاز به گاز طبیعی وارداتی را کاهش میدهد. البته، این تحول یک شبه اتفاق نخواهد افتاد. استرهویزن میگوید: «گسترش تولید کود در سراسر قاره نیازمند سرمایه قابل توجه، تامین گاز قابل اعتماد و زیرساختهای لجستیکی قویتر است. در حالی که زمینه سرمایهگذاری بلندمدت در حال تقویت است، زمان میبرد تا ظرفیتهای جدید به طور قابل توجهی میزان مواجهه آفریقا با اختلالات بازار جهانی کود را کاهش دهند.
منبع: آفریقا بیزنسس
انتهای پیام/ کشاورزی
