به گزارش مسیر اقتصاد یک تحلیل منتشرشده در رسانههای غربی به بررسی ابعاد تازه بحران انرژی در اروپا پرداخته و نشان میدهد این قاره بار دیگر در پی اختلال در مسیرهای کلیدی تجارت انرژی، با افزایش شدید نگرانیها درباره امنیت انرژی و قیمتها مواجه شده است؛ موضوعی که وابستگی ساختاری اروپا به واردات سوختهای فسیلی را برجسته میکند.
بحرانهای پیدرپی انرژی؛ نتیجه وابستگی اروپا به واردات سوختهای فسیلی
در فوریه ۲۰۲۲ و با آغاز جنگ اوکراین، اروپا در شرایطی بسیار آسیبپذیر قرار داشت؛ زیرا بخش قابلتوجهی از گاز طبیعی موردنیاز خود را از روسیه تأمین میکرد. اعمال تحریمهای انرژی علیه مسکو، بازارهای انرژی اروپا را با شوک جدی مواجه کرد و افزایش قیمتها باعث شد بسیاری از خانوارهای اروپایی با پدیده فقر انرژی روبهرو شوند.
پس از آن بحران، رهبران اروپایی تلاش کردند با تنوعبخشی به منابع تأمین انرژی و کاهش وابستگی به روسیه، امنیت انرژی قاره را تقویت کنند. با این حال، تحولات سالهای اخیر نشان داده این اقدامات برای مصونسازی کامل اروپا در برابر شوکهای ژئوپلیتیک کافی نبوده است.
در دو سال گذشته، بسته شدن یا محدود شدن برخی مسیرهای مهم کشتیرانی جهانی بار دیگر بازار انرژی اروپا را تحت فشار قرار داده است. ابتدا در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، درگیریها در منطقه دریای سرخ باعث اختلال در یکی از مسیرهای حیاتی تجارت انرژی شد و اکنون نیز محدودیتهای طولانیمدت در تنگه هرمز نگرانیهای تازهای درباره تأمین انرژی اروپا ایجاد کرده است.
اختلال در مسیرهای انرژی، آسیبپذیری ساختاری اروپا را آشکار کرد
تحلیلگران معتقد هستند بحران اخیر نشان میدهد اقتصاد انرژی اروپا همچنان بهشدت به واردات سوختهای فسیلی وابسته است؛ وابستگیای که این قاره را در برابر هرگونه اختلال در مسیرهای حملونقل جهانی بسیار آسیبپذیر میکند.
برخی مقامات اروپایی نیز بهطور غیررسمی نسبت به تکرار چرخه بحرانها ابراز نگرانی کردهاند. به گفته یک دیپلمات اروپایی که بهصورت ناشناس با رسانهها گفتوگو کرده است، رهبران این قاره پس از بحران اوکراین وعده داده بودند که ساختار امنیت انرژی اروپا اصلاح شود، اما اکنون بار دیگر همان مشکلات تکرار شده است.
به اعتقاد این مقام اروپایی، بهجای تمرکز بر راهبردهای بلندمدت برای افزایش رقابتپذیری اروپا در جهان پرتنش امروز، بسیاری از دولتهای اروپایی دوباره درگیر مدیریت کوتاهمدت قیمت انرژی و واکنش به فشار افکار عمومی شدهاند؛ وضعیتی که شباهت زیادی به شرایط پس از آغاز جنگ اوکراین دارد.
گسترش انرژیهای تجدیدپذیر؛ گامی مهم اما ناکافی برای امنیت انرژی
در عین حال، اروپا طی سالهای اخیر پیشرفت قابلتوجهی در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر داشته است. ظرفیت تولید برق از منابع بادی و خورشیدی در بسیاری از کشورهای اروپایی بهسرعت افزایش یافته و این منابع اکنون نقش مهمی در سبد انرژی این قاره ایفا میکنند.
برای نخستین بار در سال ۲۰۲۵، سهم انرژیهای تجدیدپذیر در ترکیب انرژی اروپا از سوختهای فسیلی پیشی گرفت؛ تحولی که از نظر اقتصادی نیز قابلتوجه است، زیرا توسعه انرژیهای بادی و خورشیدی در بسیاری از موارد به ارزانترین گزینه تولید برق تبدیل شده است.
با این حال، توسعه سریع این منابع چالشهایی نیز به همراه داشته است. تولید برق از باد و خورشید ماهیتی متغیر دارد و همین موضوع در برخی موارد باعث نوسانات شدید قیمت برق، اختلال در تعادل بازار و حتی بروز خاموشیهای گسترده در برخی کشورها شده است.
انرژی هستهای؛ گزینه مکمل برای تثبیت شبکه برق اروپا
به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند اروپا برای ایجاد یک سیستم انرژی پایدار و مقاوم در برابر شوکهای خارجی، ناگزیر از استفاده از انرژی هستهای بهعنوان مکمل انرژیهای تجدیدپذیر است.
انرژی هستهای میتواند بهعنوان یک منبع پایدار و بدون انتشار کربن، برق موردنیاز شبکه را بهصورت مداوم تأمین کند و در عین حال نوسانات تولید برق تجدیدپذیر را پوشش دهد. از این منظر، این منبع انرژی میتواند نقش یک «پشتوانه پایدار» برای شبکه برق اروپا ایفا کند.
در همین راستا، بسیاری از دولتهای اروپایی در حال بازنگری در سیاستهای گذشته خود درباره کنار گذاشتن انرژی هستهای هستند و به سمت توسعه نسل جدید فناوریهای هستهای حرکت کردهاند. از جمله این فناوریها میتوان به راکتورهای کوچک ماژولار و همچنین سرمایهگذاری در تحقیقات مربوط به همجوشی هستهای اشاره کرد.
گذار انرژی در جهان پرتنش؛ ضرورت اتکای بیشتر به منابع داخلی
در مجموع، تحلیلگران معتقد هستند آینده امنیت انرژی اروپا به میزان موفقیت این قاره در توسعه منابع داخلی انرژی بستگی دارد. افزایش ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر در کنار توسعه انرژی هستهای میتواند وابستگی اروپا به واردات سوختهای فسیلی و مسیرهای پرریسک تجارت جهانی را کاهش دهد.
این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که نظام تجارت جهانی نیز در حال تغییر است. روندهای جدیدی مانند افزایش حمایتگرایی، ملیگرایی اقتصادی و انتقال زنجیرههای تأمین به کشورهای همپیمان، نشان میدهد دوران زنجیرههای تأمین جهانی باثبات در حوزه انرژی بهتدریج در حال پایان است.
در چنین فضایی، کشورها و مناطق اقتصادی که بتوانند بخش بیشتری از انرژی موردنیاز خود را در داخل تولید کنند، از امنیت اقتصادی و انرژی بالاتری برخوردار خواهند بود.
منبع: اویل پرایس
انتهای پیام/ انرژی
