به گزارش مسیر اقتصاد از زمان آغاز جنگ علیه ایران و اختلال در تنگه هرمز، با وجود کاهش ظرفیت تولید کشورها و ناتوانی در صادرت نفت کشورهای خلیج فارس، قیمت نفت جهش بزرگی را تجربه نکرده است. کارشناسان معتقد هستند مقاومت اولیه بازار بیشتر ناشی از وجود ذخایر و ظرفیتهای مازاد بوده است؛ اما با تخلیه تدریجی این ذخایر، بازار جهانی در آستانه ورود به مرحلهای از ناپایداری و افزایش حساسیت نسبت به هرگونه شوک عرضه قرار گرفته است.
بازار نفت در برابر شوک اولیه عرضه مقاومت کرد
در حدود چهار هفته گذشته، بازار جهانی نفت با وجود از دست رفتن بخش قابل توجهی از جریان تجارت نفت از مسیر تنگه هرمز، ثبات قابل توجهی از خود نشان داده است. برآوردها نشان میدهد حدود ۱۷.۸ میلیون بشکه در روز از جریان نفت و فرآوردههای نفتی از این مسیر دچار اختلال شده که از این میزان، ۱۴.۲ میلیون بشکه مربوط به نفت خام و میعانات گازی است.
با وجود این اختلال گسترده، قیمت نفت واکنش شدیدی نشان نداد. به اعتقاد تحلیلگران، علت اصلی این موضوع آن است که بازار نفت پیش از آغاز بحران با نوعی «سیستم دارای ضربهگیر» مواجه بود؛ سیستمی که شامل مازاد عرضه پیشین، ذخایر نفت در مسیر حمل دریایی، ذخایر راهبردی و ظرفیت تولید مازاد در برخی مناطق بود.
مجموع این عوامل سبب شد شوک اولیه عرضه بدون جهش شدید قیمتها جذب شود. با این حال کارشناسان تأکید میکنند که این شرایط موقتی بوده و بخش قابل توجهی از این ذخایر اکنون مصرف شده است.
پایان ذخایر ضربهگیر و ورود بازار به مرحله شکنندگی
ساختاری که طی هفتههای نخست توانست شوک عرضه را جذب کند، دیگر به شکل سابق وجود ندارد. بخش زیادی از ذخایر مازاد مصرف شده و ظرفیتهای اضافی تولید نیز عمدتاً در مناطقی قرار دارند که خود تحت تأثیر اختلالات ژئوپلیتیکی هستند. در نتیجه، بازار جهانی نفت اکنون از وضعیت «پایدار» به مرحلهای «شکننده» منتقل شده است؛ وضعیتی که در آن توان جذب شوکهای جدید بهشدت کاهش یافته است.
در چنین شرایطی حتی اختلالاتی که در گذشته اثر محدودی بر قیمتها داشتند، میتوانند واکنشهای قیمتی نامتناسب ایجاد کنند. برای مثال توقف احتمالی خط لوله CPC از دریای خزر به روسیه، آسیب به زیرساختهای صادراتی در بنادر خاورمیانه یا حتی طوفانهای فصلی در مناطق تولید نفت میتواند اثرات قابل توجهی بر بازار داشته باشد.
به تعبیر تحلیلگران، در این شرایط هم کف قیمتی و هم سقف قیمتی بازار جابهجا شده و فاصله میان یک اختلال معمولی عرضه و جهش شدید قیمتها بهشدت کاهش یافته است.
کاهش سریع ذخایر جهانی در پی اختلال عرضه
برآوردها نشان میدهد از زمان آغاز اختلال در تنگه هرمز تاکنون نزدیک به ۵۰۰ میلیون بشکه از مجموع عرضه مایعات نفتی در بازار جهانی از دست رفته است. در مقابل، اقدامات سیاستی کشورها برای جبران این کاهش شامل آزادسازی ذخایر راهبردی نفت توسط آژانس بینالمللی انرژی و همچنین تسهیل صادرات نفت روسیه و ایران بوده است.
با این حال سرعت ورود این منابع جایگزین به بازار بسیار کمتر از میزان کاهش عرضه است. در تجربههای قبلی، میزان عرضه ناشی از آزادسازی ذخایر راهبردی آژانس بینالمللی انرژی بهطور پایدار از حدود ۲ میلیون بشکه در روز فراتر نرفته است؛ در حالی که میزان کاهش جریان نفت و فرآوردهها در شرایط فعلی به مراتب بیشتر از این رقم است.
علاوه بر محدودیت سرعت عرضه، توزیع این ذخایر نیز یکسان نیست. ذخایر آزاد شده عمدتاً در اختیار کشورهای عضو آژانس قرار میگیرد؛ در حالی که برخی از اقتصادهای بزرگ و در معرض اختلال مانند هند و پاکستان بهطور مستقیم از این منابع بهرهمند نمیشوند.
چین نیز طی سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ ذخایر راهبردی قابل توجهی ایجاد کرده، اما تاکنون نشانهای از کاهش این ذخایر برای جبران کمبود عرضه مشاهده نشده است. در همین حال هند بخشی از نیاز خود را از نفت روسیه موجود در ذخایر شناور تأمین میکند که حجم آن نیز محدود است.
نشانههای اولیه کمبود در بازار فیزیکی نفت
یکی از دلایلی که باعث شد واکنش قیمتی بازار تا این مرحله محدود بماند، طولانی بودن زنجیره تأمین نفت است. نفتی که پیش از بروز اختلال در مسیر حمل دریایی قرار گرفته بود، طی هفتههای نخست همچنان به بازارهای مصرف میرسید.
به همین دلیل، در سه هفته ابتدایی بحران، میزان ورود نفت به بازارهای جهانی تقریباً بدون تغییر باقی ماند. اما دادههای اخیر نشان میدهد این وضعیت در حال تغییر است و میزان ورود نفت به بازارها اکنون حدود ۷ میلیون بشکه در روز کمتر از متوسط سه سال گذشته شده است.
به گفته تحلیلگران، اکنون بازارهای فیزیکی نفت نخستین نشانههای کمبود را نشان میدهند. افزایش رقابت میان پالایشگاههای اروپایی و آسیایی برای خرید نفت حوزه آتلانتیک یکی از نشانههای اولیه این روند است. در صورت تداوم این شرایط، احتمال میرود که اثرات کامل کمبود عرضه در هفتههای آینده بهتدریج در قیمتهای جهانی نفت نیز منعکس شود و بازار وارد دورهای از نوسانات شدیدتر گردد.
منبع: Rystad Energy
انتهای پیام/ انرژی
