به گزارش مسیر اقتصاد اگر جهان با کمبود نفت مواجه شود، چه اتفاقی برای پروازها رخ خواهد داد؟ پاسخ ساده این است: با کمبود سوخت جت هواپیماها زمینگیر میشوند. اما پرسش مهمتر این است که اگر جنگ ایران ادامه پیدا کند و تنگه هرمز همچنان مسدود بماند، آیا شرکتهای هواپیمایی واقعاً با کمبود سوخت جت روبهرو خواهند شد؟
این پرسشی است که تاکنون کمتر کسی ناچار به مطرح کردن آن شده است. صنعت هوانوردی در قرن حاضر بحرانهایی را تجربه کرده که پیشبینی آنها دشوار بود؛ از همهگیری کووید-۱۹ گرفته تا فوران آتشفشان ایسلند در سال ۲۰۱۰ که بخش بزرگی از حریم هوایی اروپا را بهمدت هشت روز تعطیل کرد. آن بحران حدود ۳.۷۵ میلیارد یورو خسارت برجای گذاشت و زنجیره تأمین جهانی را با آشفتگی گسترده مواجه کرد.
در سالهای اخیر نیز اختلالهای منطقهای متعددی رخ داده است؛ با این حال از زمان آغاز صنعت هوانوردی تاکنون، حملونقل هوایی جهان هرگز بهدلیل کمبود سوخت در مقیاس جهانی مختل نشده است.
تنگه هرمز و نگرانی از اختلال در عرضه سوخت
واقعیت این است که تمام شدن کامل سوخت، دستکم در کوتاهمدت، چندان محتمل نیست. حدود ۴۱ درصد سوخت هوانوردی اروپا از تنگه هرمز عبور میکند. شرکت تحلیل بازار «کپلر» اعلام کرده بود که محمولههای جهانی سوخت جت و نفت سفید در هفته گذشته به کمتر از ۲.۳ میلیون تن رسیده است. این مقدار پایینترین سطح ثبتشده در تاریخ است.
ریچارد گرین، استاد کسبوکار انرژی پایدار در کالج امپریال لندن، توضیح میدهد که جهان روزانه حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت مصرف میکند. در شرایط عادی، حدود ۱۵ میلیون بشکه از این مقدار از تنگه هرمز عبور میکند. البته بخشی از این نفت میتواند از طریق خطوط لوله منتقل شود. افزونبر این، برخی کشورها میتوانند تولید خود را افزایش دهند. جهان در سال گذشته بیشتر از میزان مصرف خود نفت تولید میکرد. بنابراین افت واقعی عرضه ممکن است حدود ۵ تا ۱۰ میلیون بشکه از مجموع ۱۰۰ میلیون بشکه مصرف روزانه جهان باشد.
پالایشگاهها نیز تا حدی انعطافپذیر هستند. آنها میتوانند نسبت تولید گازوئیل، بنزین و سوخت جت را تغییر دهند، هرچند این توانایی محدود است و نمیتوان بخشهای سنگین نفت مانند قیر را به سوخت سبک هواپیما تبدیل کرد.
کمبود سوخت جت و جهش قیمتی
پیش از آنکه جهان واقعاً با اتمام سوخت روبهرو شود، قیمتها میتوانند بهشدت افزایش پیدا کنند. بنیانگذار مؤسسه مشاوره «انرژی اسپکتس»، به روزنامه فایننشال تایمز گفته بود: اگر جنگ تا پایان ژوئن ادامه یابد، ذخایر نفتی تخلیه خواهد شد و بازار دیگر هیچ حاشیه امنی نخواهد داشت.
حتی اگر بحران همین امروز پایان پیدا کند، بازگشت جریان عرضه و رفع کمبود سوخت جت چندین ماه زمان میبرد.
دو برابر شدن قیمت سوخت جت، فشار مالی بر شرکتهای هواپیمایی را افزایش داده و به لغو بخشی از پروازها منجر شده است. شرکت هواپیمایی لوفتهانزا در ۲۲ آوریل اعلام کرد ۲۰ هزار پرواز را لغو میکند. شرکت اسپیریت ایرلاینز ورشکست شد. گروه مالک بریتیش ایرویز نیز از «تعدیل قیمتها» خبر داد.
طبق نظرسنجی مؤسسه گلوبترندر ۴۹ درصد از مدیران صنعت گردشگری انتظار نوسان هفتگی قیمتها را دارند و مسافران رزرو سفرهای خود را به تعویق میاندازند و منتظر شفافتر شدن شرایط هستند.
شرکتهای هواپیمایی چگونه با بحران مقابله میکنند؟
در چنین شرایطی، اظهارات آرامشبخش برخی شرکتهای هواپیمایی لزوماً تبلیغات توخالی نیست. اشتفان کرویتسپینتر، معاون ارشد لوفتهانزا، میگوید صنعت هواپیمایی با دو چالش اصلی روبهرو است؛ نخست افزایش قیمت سوخت و دوم تأمین فیزیکی سوخت در مقصد پروازها.
او توضیح میدهد که حتی اگر کشوری مانند آلمان به سوخت کافی دسترسی داشته باشد، زمانی که فرودگاه مقصد نتواند هواپیما را سوختگیری کند، مشکل همچنان پابرجاست. لوفتهانزا اعلام کرده حدود ۸۰ درصد قیمت سوخت خود را برای باقیمانده سال تثبیت کرده و به همین دلیل وضعیت نسبتاً باثباتی دارد. ولی حتی با وجود استراتژی قوی پوشش ریسک، از پیامدهای افزایش قیمت نفت در امان نیست.
احمد زکی یمانی، وزیر مشهور نفت عربستان در دهه ۱۹۷۰، گفته بود: «درمان قیمت بالای نفت، خودِ قیمت بالای نفت است.» بهعبارت دیگر، مردم در نهایت خود را با شرایط تطبیق میدهند؛ خودروهای برقی میخرند، پنل خورشیدی نصب میکنند، بیشتر از قطار استفاده میکنند یا حتی کمتر سفر میروند. این روند هماکنون آغاز شده است. سفرهای منطقهای و کوتاهبرد با استقبال بیشتری مواجه شدهاند و مسیرهای طولانی زیر ذرهبین قرار گرفتهاند.
اگرچه آمریکا بهدلیل صادرکننده خالص نفت بودن تا حدی از کمبود عرضه در امان است، اما هیچ کشوری از افزایش قیمت جهانی نفت مصون نیست. بازار نفت بهسرعت خود را بازتنظیم میکند و افزایش قیمت در یک منطقه، بهسرعت به سراسر جهان منتقل میشود.
آینده هوانوردی بدون سوخت فسیلی
در کنار تمام این نگرانیها، برخی کارشناسان معتقدند بحران کمبود سوخت جت میتواند روند حرکت بهسوی «هوانوردی بدون سوخت فسیلی» را تسریع کند. بخشی از فناوریهای جایگزین در دسترس است، اما هزینه و زیرساخت مانع اصلی گسترش آنهاست.
سوخت جت از زمان کنوانسیون شیکاگو در سال ۱۹۴۴ عملاً از مالیات معاف بوده است. در آن زمان تصمیم گرفته شد که مالیات موضوعی ملی است، در حالی که هوانوردی ماهیتی بینالمللی دارد. همین مسئله باعث شد سوخت هواپیما در بسیاری از کشورها بدون مالیات باقی بماند.
این موضوع رقابت را برای فناوریهای جایگزین دشوار کرده است؛ زیرا سوخت فسیلی بهطور غیرمستقیم یارانه دریافت میکند.
در حال حاضر دو گزینه اصلی برای جایگزینی نفت سفید مورد استفاده در هواپیماها مطرح است؛ سوخت مصنوعی و هیدروژن. هر دو گزینه بسیار گران هستند.
سوخت مصنوعی از طریق فرآیندی معکوس تولید میشود. در حالت عادی، سوختهای هیدروکربنی هنگام سوختن به آب و دیاکسیدکربن تبدیل میشوند. اما در روش معکوس، دانشمندان تلاش میکنند با ترکیب کربن و هیدروژن، دوباره سوخت تولید کنند. این فناوری امکانپذیر است، اما به حجم عظیمی از برق نیاز دارد. هزینه تولید سوخت مصنوعی حدود ۱۰ برابر بیشتر از سوخت معمولی است.
گزینه دوم، استفاده از هیدروژن بهعنوان سوخت هواپیماست. رولزرویس چند سال پیش آزمایش استفاده از هیدروژن در موتور جت را انجام داده بود. اما مشکل اصلی این است که زیرساخت صد ساله صنعت هوانوردی بر پایه سوخت مایع فعلی ساخته شده و هیدروژن نیازمند نگهداری و انتقال در دمای بسیار پایین است.
سفر هوایی لوکستر شد
پیامد آشکار این روند آن است که سفر هوایی به فعالیتی لوکستر تبدیل خواهد شد. البته پالاسیوس یادآوری میکند که هماکنون نیز ۵۰ درصد مردم بریتانیا کمتر از یک پرواز در سال انجام میدهند و حدود ۸۰ درصد مردم جهان تاکنون هرگز سوار هواپیما نشدهاند.
در نهایت، احمد زکی یمانی جمله معروف دیگری هم دارد: «عصر حجر بهدلیل تمام شدن سنگ پایان نیافت و عصر نفت نیز خیلی پیش از تمام شدن نفت به پایان خواهد رسید.»
شاید تنها چیزی که بتواند جهان را بهسوی مرحله بعدی سوق دهد، همین بحرانها باشند؛ بحرانهایی که میتوانند آینده صنعت هوانوردی، بازار انرژی و حتی اقتصاد جهانی را برای همیشه تغییر دهند.
منبع: گاردین
انتهای پیام/ حملونقل
