به گزارش مسیر اقتصاد کودهای شیمیایی یکی از پایههای اصلی تولید غذا در جهان هستند. کشاورزان هر سال نزدیک به ۲۰۰ میلیون تن از سه ماده اصلی مورد نیاز گیاه، یعنی نیتروژن، فسفر و پتاسیم، را به زمینهای کشاورزی اضافه میکنند. در این میان، نیتروژن بیشترین سهم را در مصرف جهانی کودهای شیمیایی دارد و در سال ۲۰۲۳ حدود ۵۸ درصد کل تولید را به خود اختصاص داده است. اوره نیز یکی از اصلیترین کودهای نیتروژنی است؛ کودی که فقط نیتروژن را تأمین میکند، اما به دلیل نقش حیاتی این عنصر در رشد گیاه، جایگاه مهمی در کشاورزی جهان دارد.
نیتروژن برای رشد گیاه ضروری است و برخلاف عناصری مانند اکسیژن یا کربن، گیاه نمیتواند آن را به شکل مستقیم از هوا و آب بگیرد. به همین دلیل، نیتروژن باید از راه کود به خاک اضافه شود. از همین جا روشن میشود که هر اختلالی در تولید یا تجارت اوره، فقط یک مسئله صنعتی یا تجاری نیست؛ بلکه میتواند به سرعت به مسئله امنیت غذایی تبدیل شود.
چرا چین در بازار اوره موقعیت متفاوتی دارد؟
برتری چین در این بازار از یک ویژگی مهم میآید: این کشور بخش بزرگی از اوره خود را نه با گاز طبیعی، بلکه با زغالسنگ تولید میکند. حدود ۷۸ درصد تولید اوره چین بر پایه زغالسنگ است؛ در حالی که صادرکنندگان اصلی دیگری مانند قطر، روسیه و عربستان بیشتر به گاز متکی هستند. همین تفاوت، در دوره بحران به یک مزیت راهبردی تبدیل شد.
مدل تولید مبتنی بر زغالسنگ به چین این امکان را داده که به منبع انرژی فراوان و داخلی خود تکیه کند و کمتر در معرض نوسان قیمت جهانی گاز یا اختلال در عرضه قرار بگیرد. وقتی جنگ علیه ایران مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز را دچار اختلال کرد، بازاری که حدود ۳۰ درصد تجارت جهانی کود از آن عبور میکند با جهش شدید قیمت روبهرو شد. در نتیجه، قیمت اوره در خارج از چین حدود ۷۰ درصد بالا رفت. اما چین به دلیل ذخایر مناسب و اتکای کمتر به گاز وارداتی، توانست بازار داخلی خود را آرامتر نگه دارد و قیمت داخلی آن حدود یکسوم قیمتهای جهانی باقی ماند.
زغالسنگ؛ پایه خودکفایی چین در کود شیمیایی
این موقعیت نتیجه یک تصمیم کوتاهمدت نیست. صنعت کود شیمیایی چین از ابتدا در کنار ساختار سنگین و زغالسنگمحور این کشور رشد کرده است. یعنی چین به جای آنکه صنعت اوره را بر پایه گاز بنا کند، آن را با تکیه بر منابع گسترده زغالسنگ و سرمایهگذاری در زیرساختهای شیمیایی مرتبط توسعه داده است. همین مسیر باعث شده چین امروز هم بزرگترین تولیدکننده و هم یکی از بزرگترین مصرفکنندگان کودهای نیتروژنی در جهان باشد.
در واقع، سرمایهگذاری طولانیمدت چین در زغالسنگ فقط به برق یا فولاد محدود نمانده و به بخش کشاورزی هم رسیده است. نتیجه این راهبرد در دوره جنگ و اختلال تجاری بهخوبی آشکار شد: کشوری که منبع انرژی و زیرساخت تولید خود را در داخل نگه داشته، در برابر بحران جهانی مقاومتر است و میتواند هم از کشاورزی خود پشتیبانی کند و هم در بازار جهانی دست بالا را داشته باشد.
وقتی چین صادرات را میبندد، بازار جهانی تحت فشار میرود
اما ماجرا فقط به باثبات ماندن بازار داخلی چین ختم نمیشود. چین یکی از بزرگترین صادرکنندگان کود شیمیایی در جهان است و سال گذشته بیش از ۱۳ میلیارد دلار کود صادر کرده است. این کشور برای پایین نگه داشتن قیمت داخلی و حمایت از کشاورزان، سابقه کنترل صادرات را هم دارد. در شرایط تازه نیز همین مسیر دوباره تکرار شده است.
بر پایه دادههای تجاری، سال گذشته حدود یکپنجم واردات کود برزیل، اندونزی و تایلند از چین تأمین شده بود. این سهم برای مالزی و نیوزیلند به حدود یکسوم میرسید و برای هند نیز حدود ۱۶ درصد بود. حالا محدود شدن بین ۵۰ تا ۸۰ درصد از این صادرات، فشار تازهای بر بازار جهانی وارد کرده است. به این ترتیب، کشورهایی که انتظار داشتند چین کمبود ناشی از جنگ و اختلال در هرمز را جبران کند، با نتیجه عکس روبهرو شدند: بازار جهانی نه تنها آرام نشد، بلکه تحت فشار بیشتری قرار گرفت.
چین نشان داد که خودکفایی در تولید نهادههای پایه کشاورزی، فقط یک مزیت اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از توان راهبردی کشورها در دوره بحران است. کشوری که بتواند انرژی، زیرساخت و تولید کود خود را در داخل نگه دارد، هم از امنیت غذایی خود بهتر دفاع میکند و هم در بازار جهانی قدرت بیشتری به دست میآورد.
منبع: رویترز
انتهای پیام/ کشاورزی
