مسیر اقتصاد/ اتحادیه اروپا در حال آماده شدن برای گسترش رژیم تحریمهای ایران است. بر اساس این تصمیم، دامنه تحریمها قرار است به افراد و نهادهایی برسد که در انسداد یا اختلال در آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز نقش دارند. این تصمیم در سطح سیاسی میان سفیران کشورهای عضو اتحادیه اروپا مورد توافق قرار گرفته و در صورت نهایی شدن، سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا باید در هفتههای آینده زمینه فهرستگذاری جدید را آماده کند. در ساختار تصمیمگیری اتحادیه اروپا این نهاد مسئول تحریم اشخاص و شرکتهاست و کمیسیون اروپا نیز محدودیتهای بخشی را دنبال میکند.
اتحادیه اروپا همچنان تحریم میکند
این اقدام تازه در ادامه مسیر ماههای گذشته اروپا قرار میگیرد. اتحادیه اروپا در ژانویه سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد و در مارس نیز شماری از مقامهای ایرانی را به بهانه نقض حقوق بشر تحریم کرد. حالا با اضافه شدن پرونده تنگه هرمز، اروپا میخواهد یک گام دیگر به جلو بردارد و از ابزار تحریم برای واکنش به تحولات دریایی و انرژی استفاده کند.
اهمیت این تصمیم در آن است که اروپا اختلال در تنگه هرمز را از یک بحران تنها دریایی یا انرژی به یک موضوع مستقیم تحریمی تبدیل کرده است. تنگه هرمز از زمان آغاز حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در ۲۸ فوریه، عملاً دچار اختلال گسترده شد و نزدیک به یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع را زیر فشار برد. هرچند در مقطعی کوتاه، پس از اعلام باز بودن مسیر، بیش از ده نفتکش از هرمز عبور کردند، اما با توقیف یک کشتی باری ایرانی از سوی آمریکا و ادامه محاصره نظامی بنادر ایران، دوباره چشمانداز آتشبس و بازگشت ثبات به هرمز تیره شد. در چنین فضایی، اتحادیه اروپا به جای حرکت به سمت مهار تنش، راه تحریم تازه را انتخاب کرده است.
اروپا هنوز با منطق قبل از جنگ فکر میکند
اتحادیه اروپا در ظاهر میخواهد با ابزار تحریم از «آزادی کشتیرانی» دفاع کند، اما در عمل هنوز با منطق دوره قبل از جنگ تصمیم میگیرد. در دورههای گذشته، اروپا بارها تحریم میکرد و ایران نیز اگرچه واکنش نشان میداد، اما در بسیاری از موارد ابزارهای میدانی محدودی برای تحمیل هزینه مستقیم به اروپا داشت. امروز اما شرایط فرق کرده است. ایران اکنون نشان داده که میتواند در خودِ راهگذر هرمز، عبور کشتیها را دچار مشکل کند و این مسئله دیگر فقط یک تهدید روی کاغذ نیست.
به بیان روشنتر، اروپا اگر تحریم را گسترش دهد، باید انتظار داشته باشد که این اقدام بیهزینه و بدون اقدام متقابل نماند. در شرایط جدید، واکنش ایران میتواند نه فقط در سطح دیپلماتیک، بلکه در میدان واقعی حملونقل و انرژی ظاهر شود. این یعنی کشورهایی که تا دیروز تحریم را ابزاری کمهزینه برای فشار میدانستند، حالا باید هزینههای مستقیمتر آن را هم در نظر بگیرند.
دوره فعلی، دوره قبل از جنگ نیست
این همان نکتهای است که اروپا ظاهراً هنوز آن را کامل نپذیرفته است. پیش از جنگ، فشار تحریمی علیه ایران تا حد زیادی در سطح بانکی، تجاری و سیاسی تعریف میشد. اما حالا یکی از مهمترین راهگذرهای انرژی جهان به میدان تنش تبدیل شده و ایران هم ثابت کرده که میتواند در این میدان نقشآفرینی کند. در چنین فضایی، هر تصمیم تحریمی تازه علیه ایران میتواند با ریسکهای واقعیتر برای کشتیها، بیمه، حملونقل و بازار انرژی اروپا همراه شود.
این به آن معنا نیست که اتحادیه اروپا دیگر توان تحریم ندارد؛ بلکه به این معناست که تحریم در شرایط جدید، دیگر ابزار یکطرفه و کمهزینه گذشته نیست. همان اروپا که تا دیروز با خیال نسبتاً راحت تحریم میکرد، حالا باید در نظر بگیرد که بخشی از هزینه تصمیم خود را ممکن است در هرمز، در بازار انرژی و در امنیت تجارت دریایی بپردازد.
اروپا باید محتاطتر عمل کند
از همین رو، مسیر فعلی اروپا مسیر سنجیدهای به نظر نمیرسد. اگر هدف اروپا کاهش تنش و بازگشت ثبات به جریان انرژی و تجارت جهانی است، رفتن به سمت تحریم تازه ابزار مناسبی نیست. برعکس، این تصمیم میتواند تنش را عمیقتر کند و زمینه واکنش متقابل ایران را بیشتر فراهم کند. در وضعی که اروپا خود از بیثباتی انرژی، رشد هزینه حملونقل و نااطمینانی در تجارت جهانی آسیب میبیند، منطقیتر آن است که با احتیاط بیشتری عمل کند و بداند دوره فعلی، دوره پیش از جنگ نیست.
اتحادیه اروپا با گسترش تحریمهای ایران شاید بخواهد پیام سیاسی روشنی ارسال کند، اما این پیام در شرایط تازه منطقه میتواند برای خود اروپا هم هزینهساز شود. امروز دیگر تحریم فقط یک ابزار فشار از دور نیست؛ در شرایطی که هرمز به یکی از کانونهای اصلی تنش تبدیل شده، هر فشار تازه میتواند با پاسخهایی همراه شود که خودِ اروپا را هم درگیر کند. به همین دلیل، اگر اروپا همچنان بر مسیر تحریم پافشاری کند، باید آماده باشد که این بار طرف مقابل نیز ابزارهای بیشتری برای تحمیل هزینه در اختیار دارد.
منبع: رویترز
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
