به گزارش مسیر اقتصاد خبرگزاری رویترز در تحلیلی تفصیلی اعلام کرده است که کنترل تنگه هرمز میتواند برای ایران به یک منبع درآمدی چندصد میلیارد دلاری تبدیل شود؛ مشروط به اینکه عبور آزادانه نفتکشها در کوتاهمدت احیا نشود و سازِکار دریافت عوارض رسمی از کشتیها به اجرا گذاشته شود. این گزارش با استناد به حجم تجارت روزانه انرژی و سود خالص کشورهای تولیدکننده، درآمد بالقوه ایران را در بازهای سه تا چهار ساله تا حدود ۵۰۰ میلیارد دلار برآورد میکند.
نقش راهبردی تنگه هرمز در انتقال روزانه ۲۰ میلیون بشکه انرژی
پیش از بروز درگیریها، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد و این مسیر نزدیک به یکپنجم تجارت جهانی انرژی را پوشش میداد. روزانه حدود ۱۵۰ کشتی از این آبراه تردد میکردند. با ایجاد محدودیتها، توان صادراتی کشورهای منطقه با کاهش محسوس مواجه شده و بخش مهمی از جریان عادی انرژی مختل شده است.
نمودار فوق نشان میدهد عربستان سعودی با حدود ۵.۴۳ میلیون بشکه نفت خام و ۰.۸ میلیون بشکه فرآورده در روز، بزرگترین صادرکننده وابسته به این مسیر است. عراق روزانه حدود ۳.۳۲ میلیون بشکه، امارات ۲.۰۲ میلیون بشکه نفت و ۱.۲۲ میلیون بشکه فرآورده، ایران ۱.۶۹ میلیون بشکه نفت و ۰.۷۲ میلیون بشکه فرآورده و کویت حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت و ۰.۹۷ میلیون بشکه فرآورده از این مسیر عبور میدهند. سهم قطر نیز حدود ۰.۷۳ میلیون بشکه در روز برآورد شده است. این حجم بالا نشان میدهد که هرگونه اختلال در این مسیر، بلافاصله بر درآمد انرژی کشورهای منطقه اثرگذار خواهد بود.
پتانسیل درآمد سالانه ۱۲۰ میلیارد دلاری ایران از عوارض عبور کشتیها
در صورتی که ایالات متحده بدون بازگشایی کامل مسیر از منطقه خارج شود، ایران قادر است یک نظام رسمی اخذ عوارض برای عبور نفتکشها ایجاد کند. برآورد این گزارش نشان میدهد با توجه به حجم عظیم صادرات نفت و گاز، ایران میتواند سالانه حدود ۱۲۰ میلیارد دلار از محل عوارض عبور کسب کند؛ رقمی که با نرخ ۲ میلیون دلار برای هر کشتی (مشابه مبلغی که پیشتر از یک کشتی دریافت شده) قابل دستیابی است.
اگر ایران از هر ۱۵۰ کشتی عبوری روزانه مبلغ ثابت ۲ میلیون دلار دریافت کند، درآمد سالانه آن به حدود ۱۱۰ میلیارد دلار خواهد رسید. اما سناریوی محتملتر، دریافت عوارض بر اساس وزن یا ارزش محموله مشابه الگوی ترکیه در تنگههای بسفر[۱] و داردانل[۲] است؛ چنین مدل محاسبهای با توجه به سود بالای تولیدکنندگان عرب از صادرات نفت و LNG میتواند درآمد سالانه ایران را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
کاهش سالانه ۲۰۰ میلیارد دلاری سود نفتی کشورهای عربی در صورت بسته ماندن تنگه
طبق محاسبات مطرحشده، پیش از درگیریها روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه عبور میکرد. در حال حاضر ۱۰ میلیون بشکه از این مقدار در خلیج فارس گیر افتاده است؛ زیرا عربستان تنها ۷ میلیون بشکه را از طریق خط لوله به دریای سرخ منتقل میکند و امارات نیز ۱.۵ میلیون بشکه را به دریای عمان میفرستد. با فرض بازگشت قیمت نفت به حدود ۶۰ دلار (در مقابل ۱۰۰ دلار کنونی) و هزینه تولید حدود ۵ دلار برای کشورهای عربی، سود از دسترفته آنها در صورت بسته ماندن مسیر به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار در سال میرسد.
در بخش گاز نیز تنها قطر در سال گذشته حدود ۱۸۷ میلیارد ریال قطر (معادل ۵۰ میلیارد دلار) درآمد کسب کرده است که بخش عمده آن سود خالص بوده است. مجموع سود نفت و گاز کشورهای عربی در این شرایط به حدود ۲۵۰ میلیارد دلار در سال میرسد و ایران میتواند بخش قابل توجهی از این رقم را بهواسطه کنترل تنگه دریافت کند.
کسب درآمد ۴۹۰ میلیارد دلاری ایران پیش از تکمیل مسیرهای جایگزین
در صورتی که ایران و کشورهای عربی سود حاصل از عبور انرژی را بهطور مساوی تقسیم کنند، ایران سالانه حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از نفت و ۲۰ میلیارد دلار از گاز دریافت خواهد کرد. با در نظر گرفتن زمان سه تا چهار سال برای توسعه خطوط لوله جدید به دریای سرخ یا دریای عمان، ایران میتواند در مجموع حدود ۳۵۰ میلیارد دلار از نفت و ۱۴۰ میلیارد دلار از گاز کسب کند؛ یعنی مجموعاً ۴۹۰ میلیارد دلار پیش از آنکه مسیرهای جایگزین صادراتی ظرفیت لازم را پیدا کنند.
این زیرساختها برای نفت طی سه تا چهار سال و برای گاز طی زمانی دو برابر قابل احداث هستند. تا آن زمان، جریان درآمدی ایران میتواند ادامه داشته باشد.
ظرفیت ایران برای اثرگذاری بر بازار جهانی انرژی
اگر ایران تصمیم بگیرد عبور نفتکشها را محدود نگه دارد تا قیمتها در سطوح بالا باقی بماند، ممکن است توان بیشتری برای دریافت عوارض بهدست آورد. با این حال، افزایش بیش از حد قیمت نفت میتواند واکنش مصرفکنندگان بزرگ را در پی داشته باشد و احتمال اقدام برای بازگشایی مسیر را افزایش دهد. در نتیجه، مدیریت تعادل میان کنترل مسیر و جلوگیری از افزایش شدید قیمتها یکی از چالشهای راهبردی این وضعیت خواهد بود.
پانویس:
[۱] Bosphorus
[۲] Dardanelles
منبع: رویترز
انتهای پیام/ انرژی
