به گزارش مسیر اقتصاد به تازگی شرکت نفت کویت اعلام کرد که بهصورت احتیاطی بخشی از تولید نفت خود را کاهش داده است. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که تنشهای امنیتی در خلیج فارس افزایش یافته و نگرانیها درباره امنیت حملونقل نفت در تنگه هرمز بالا رفته است. کویت یکی از تولیدکنندگان مهم نفت در جهان است و هرگونه تغییر در سیاست تولیدی آن میتواند بر تعادل بازار جهانی انرژی و قیمت نفت تأثیر بگذارد. کاهش تولید در این کشور تنها یک اقدام عملیاتی نیست، بلکه نشانهای از حساسیت بازار نفت به تحولات ژئوپولیتیکی منطقهای است.
اهمیت کویت در بازار جهانی نفت با صادرات روزانه ۲ میلیون بشکهای
کویت یکی از اعضای قدیمی سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) است و سهم قابل توجهی در عرضه جهانی نفت دارد. طبق آمار سالهای اخیر، تولید نفت کویت حدود ۲.۶ تا ۲.۸ میلیون بشکه در روز بوده است. از این میزان، تقریباً ۲ میلیون بشکه در روز صادر میشود.
اقتصاد این کشور وابستگی شدیدی به نفت دارد. بیش از ۹۰ درصد درآمد صادراتی کویت و حدود ۸۵ درصد درآمد دولت از فروش نفت تأمین میشود. بنابراین هرگونه اختلال در تولید یا صادرات نفت میتواند تأثیر مستقیمی بر اقتصاد ملی آن داشته باشد.
کویت از نظر ذخایر نفتی نیز جایگاه مهمی دارد. ذخایر اثباتشده نفت این کشور حدود ۱۰۱ میلیارد بشکه برآورد میشود که آن را در میان ده کشور نخست جهان قرار میدهد. میدان نفتی برقان، که بزرگترین میدان نفتی کویت است، بهتنهایی ظرفیت تولید بیش از ۱.۶ میلیون بشکه در روز دارد. در نتیجه، حتی کاهش چندصد هزار بشکهای در تولید کویت میتواند در بازاری که عرضه و تقاضا در آن بهطور دقیق تنظیم شده، اثر قابل توجهی داشته باشد.
کاهش اجباری تولید به دلیل عدم امکان صادرات نفت از هرمز
کاهش تولید نفت در شرایط بحران اغلب ناشی از محدودیتهای لجستیکی است. در حالت عادی، تولیدکنندگان نفت جریان تولید خود را با صادرات هماهنگ میکنند. اما زمانی که صادرات با اختلال مواجه شود، تولید نمیتواند بدون محدودیت ادامه پیدا کند.
نخستین عامل، ظرفیت ذخیرهسازی است. کویت دارای مخازن ذخیره نفت در داخل کشور و در برخی پایانههای خارجی است، اما این ظرفیت محدود است. اگر صادرات متوقف شود، مخازن ممکن است در مدت چند هفته پر شوند. برای مثال اگر کویت روزانه ۲.۷ میلیون بشکه نفت تولید کند و صادرات آن به نصف کاهش یابد، روزانه بیش از ۱.۳ میلیون بشکه نفت در مخازن انباشته خواهد شد. در چنین شرایطی طی حدود ۲۰ تا ۳۰ روز ممکن است بخش بزرگی از ظرفیت ذخیرهسازی پر شود.
عامل دوم ریسک حملونقل دریایی است. در زمان افزایش تنشهای نظامی، هزینه بیمه نفتکشها بهطور چشمگیری افزایش مییابد. در برخی بحرانهای گذشته در خلیج فارس، هزینه بیمه جنگ برای نفتکشها تا پنج برابر افزایش یافته است. چنین شرایطی میتواند شرکتهای کشتیرانی را از ورود به منطقه منصرف کند.
عامل سوم، مدیریت قراردادهای صادراتی است. بسیاری از قراردادهای نفتی بلندمدت هستند و شامل بندهایی درباره «فورس ماژور» میشوند. در صورت وقوع بحران امنیتی، شرکتهای نفتی ممکن است تولید را کاهش دهند تا از نقض قراردادها یا جریمههای سنگین جلوگیری کنند.
برای درک اهمیت تصمیم کویت باید به نقش تنگه هرمز در بازار انرژی توجه کرد. این تنگه باریک که در باریکترین نقطه حدود ۳۳ کیلومتر عرض دارد، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است. بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، روزانه حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز عبور میکند. این رقم معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی نفت است.
علاوه بر نفت، حدود ۳۰ درصد تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز از این مسیر عبور میکند. قطر که بزرگترین صادرکننده LNG در جهان است، بخش عمده صادرات خود را از طریق همین تنگه انجام میدهد. کشورهایی که بیشترین وابستگی به این مسیر دارند شامل عربستان سعودی، عراق، امارات، کویت، قطر و ایران هستند. مجموع صادرات نفت این کشورها از طریق تنگه هرمز حدود ۱۷ میلیون بشکه در روز برآورد میشود. بنابراین هرگونه اختلال در این مسیر میتواند بخش قابل توجهی از عرضه جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
اثر کاهش تولید بر بازار جهانی نفت
بازار جهانی نفت روزانه حدود ۱۰۲ تا ۱۰۴ میلیون بشکه نفت مصرف میکند. در چنین بازاری حتی تغییرات کوچک در عرضه میتواند تأثیر قابل توجهی بر قیمتها داشته باشد. اگر فرض شود کویت تولید خود را تنها ۳۰۰ هزار بشکه در روز کاهش دهد، این رقم حدود ۰.۳ درصد عرضه جهانی نفت خواهد بود. در نگاه اول این مقدار کوچک به نظر میرسد، اما تجربه بازار نفت نشان میدهد که کاهش عرضه حتی در همین مقیاس نیز میتواند باعث افزایش قیمت شود.
برای مثال در سال ۲۰۱۹ حمله به تأسیسات نفتی عربستان سعودی باعث کاهش موقت حدود ۵.۷ میلیون بشکه در روز از عرضه نفت شد و قیمت نفت برنت در یک روز حدود ۱۵ درصد افزایش یافت. اگرچه کاهش تولید کویت بسیار کوچکتر از آن رویداد است، اما در شرایطی که بازار با نگرانیهای ژئوپولیتیکی مواجه است، اثر روانی آن میتواند قابل توجه باشد. در بسیاری از تحلیلهای بازار، اگر عرضه جهانی تنها ۱ میلیون بشکه در روز کاهش یابد، قیمت نفت ممکن است بین ۵ تا ۱۰ دلار در هر بشکه افزایش پیدا کند. بنابراین حتی کاهشهای کوچک نیز در فضای نااطمینانی میتوانند بازار را تحت فشار قرار دهند.
عربستان، امارات و قطر، در مسیر کاهش اجباری تولید نفت خام
یکی از متغیرهای تعیینکننده در ارزیابی اثر کاهش تولید کویت، رفتار سایر تولیدکنندگان بزرگ نفت در منطقه است. با این حال تحولات اخیر نشان میدهد که ظرفیت جبران کاهش عرضه به اندازهای که گاهی تصور میشود ساده و سریع نیست.
در مورد عراق، دادههای موجود نشان میدهد که این کشور پیش از این نیز ناچار به کاهش قابل توجه تولید شده است. گزارشها حاکی از آن است که تولید نفت عراق حدود ۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. با توجه به اینکه تولید این کشور پیش از بحران در محدوده ۴.۳ تا ۴.۵ میلیون بشکه در روز قرار داشت، چنین کاهشی به معنای از دست رفتن حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از تولید روزانه است. بخش عمده صادرات عراق از پایانههای جنوبی در خلیج فارس انجام میشود و هرگونه اختلال در امنیت کشتیرانی در این منطقه مستقیماً بر توان صادراتی این کشور اثر میگذارد.
عربستان سعودی بزرگترین تولیدکننده نفت در خاورمیانه و یکی از مهمترین بازیگران بازار جهانی نفت است. ظرفیت تولید این کشور معمولاً در محدوده ۱۰ تا ۱۱ میلیون بشکه در روز قرار دارد. با این حال، صادرات واقعی آن کمتر از این مقدار است. عربستان به طور متوسط حدود ۹ میلیون بشکه در روز نفت صادر میکند و بقیه تولید برای مصرف داخلی یا ذخیرهسازی استفاده میشود. این کشور شاید بتواند تا ۲ میلیون بشکه را از خلیج فارس به دریای سرخ انتقال دهد، اما همچنان ظرفیت ذخیره سازی برای ۷ میلیون بشکه نفت صادرات دیگر خود نخواهد داشت.
در شرایط فعلی، اگر ریسک امنیتی در خلیج فارس افزایش یابد، عربستان نیز ممکن است ناچار شود تولید خود را کاهش دهد. دلیل اصلی این موضوع همان محدودیت صادرات است. بخش قابل توجهی از نفت عربستان از طریق پایانههای خلیج فارس صادر میشود و در صورت اختلال در حملونقل دریایی، حتی کشوری با ظرفیت تولید بالا نیز نمیتواند تولید را بدون محدودیت ادامه دهد. در چنین شرایطی تولیدکنندگان ترجیح میدهند برای جلوگیری از انباشت بیش از حد نفت در مخازن یا ایجاد فشار بر تأسیسات، تولید را کاهش دهند.
امارات متحده عربی نیز یکی دیگر از تولیدکنندگان مهم منطقه است. تولید نفت این کشور در سالهای اخیر در محدوده ۳.۵ تا ۴ میلیون بشکه در روز قرار داشته و این کشور سرمایهگذاری قابل توجهی برای افزایش ظرفیت تولید انجام داده است. با این حال، حتی امارات نیز در برابر اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی کاملاً مصون نیست. اگرچه خط لولهای وجود دارد که بخشی از نفت امارات را به بندر فجیره در دریای عمان منتقل میکند، اما ظرفیت این مسیر برای جایگزینی کامل صادرات از خلیج فارس کافی نیست.
نکته مهم این است که کاهش تولید نفت در شرایط بحران به سادگی قابل جبران نیست. در تحلیلهای عمومی گاهی تصور میشود که کشورهای تولیدکننده میتوانند همانند یک کارخانه صنعتی تولید خود را به سرعت کم یا زیاد کنند. اما میادین نفتی چنین رفتاری ندارند. یک میدان نفتی سیستم پیچیدهای از فشار مخزن، چاهها، تجهیزات سطحی و زیرزمینی است که عملکرد آن به تعادل دقیق میان این عوامل وابسته است.
وقتی تولید از یک میدان نفتی به طور ناگهانی کاهش پیدا میکند، بازگرداندن آن به سطح قبلی معمولاً زمانبر است. در بسیاری از موارد لازم است چاهها دوباره فعال شوند، فشار مخزن تنظیم شود و عملیات فنی مختلفی انجام گیرد. این فرآیند ممکن است هفتهها یا حتی ماهها طول بکشد. در برخی میدانها نیز کاهش طولانیمدت تولید میتواند به افت دائمی فشار مخزن منجر شود و بازیابی کامل سطح تولید قبلی را دشوار کند.
به همین دلیل، اگر کاهش تولید در چند کشور منطقه به طور همزمان رخ دهد، جبران آن در بازار جهانی به سرعت امکانپذیر نخواهد بود. حتی اگر از نظر نظری ظرفیت مازاد تولید در برخی کشورها وجود داشته باشد، محدودیتهای فنی و زیرساختی میتواند مانع از افزایش فوری عرضه شود.
در نتیجه، واکنش سایر تولیدکنندگان لزوماً به معنای جبران سریع کاهش عرضه نیست. کاهش تولید در کویت در کنار افت تولید در عراق و احتمال محدود شدن تولید عربستان میتواند به کاهش چند میلیون بشکهای عرضه منطقهای منجر شود. در بازاری که مصرف روزانه آن حدود ۱۰۲ تا ۱۰۴ میلیون بشکه است، چنین کاهشی میتواند تأثیر قابل توجهی بر تعادل عرضه و تقاضا و در نهایت بر قیمت جهانی نفت داشته باشد.
افزایش تورم ۰.۴ درصدی جهانی به ازای هر ۱۰ دلار نفتی
افزایش قیمت نفت تأثیر مستقیمی بر اقتصاد جهانی دارد. بر اساس برآورد صندوق بینالمللی پول، افزایش ۱۰ دلاری قیمت نفت میتواند نرخ تورم جهانی را حدود ۰.۴ درصد افزایش دهد و رشد اقتصادی جهانی را حدود ۰.۱ تا ۰.۲ درصد کاهش دهد. کشورهای واردکننده بزرگ نفت مانند چین، هند، ژاپن و کشورهای اروپایی بیشترین آسیب را از افزایش قیمتها میبینند. برای مثال چین روزانه بیش از ۱۱ میلیون بشکه نفت وارد میکند. اگر قیمت نفت تنها ۱۰ دلار افزایش یابد، هزینه واردات نفت این کشور سالانه بیش از ۴۰ میلیارد دلار افزایش پیدا میکند. در اروپا نیز افزایش قیمت انرژی میتواند فشار تورمی ایجاد کند. بسیاری از صنایع اروپایی به سوختهای فسیلی وابسته هستند و افزایش قیمت نفت میتواند هزینه تولید و حملونقل را بالا ببرد.
در مقابل، برخی صادرکنندگان نفت ممکن است از افزایش قیمتها سود ببرند. برای مثال اگر قیمت نفت از ۸۰ دلار به ۹۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد، کشوری مانند عربستان سعودی که روزانه حدود ۷ میلیون بشکه نفت صادر میکند، ممکن است سالانه بیش از ۲۵ میلیارد دلار درآمد اضافی کسب کند.
سناریوهای احتمالی قیمت نفت از ۸۵ دلار تا ۱۵۰ دلار
تحلیلگران بازار انرژی چند سناریوی مختلف برای آینده قیمت نفت در نظر میگیرند. در سناریوی اول، تنشها در خلیج فارس بهسرعت کاهش مییابد و صادرات نفت بدون اختلال ادامه پیدا میکند. در این حالت قیمت نفت احتمالاً در محدوده ۷۵ تا ۸۵ دلار در هر بشکه برمیگردد.
در سناریوی دوم، تنشها ادامه مییابد اما اختلال جدی در صادرات ایجاد نمیشود و ایران از موضع خود عقب میکشد. در این حالت بازار با نوعی «ریسک ژئوپولیتیکی دائمی» مواجه خواهد بود و مدتی زمان میبرد تا تولید شرکتها به محدوده قبلی بازگردد؛ در نتیجه قیمت نفت ممکن است در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار تثبیت شود.
در سناریوی سوم، اختلال جدی در تنگه هرمز وجود خواهد داشت و چند میلیون بشکه از عرضه جهانی کاهش مییابد. در چنین شرایطی برخی تحلیلگران احتمال افزایش قیمت نفت به ۱۲۰ یا حتی ۱۵۰ دلار در هر بشکه را مطرح میکنند. با توجه به روند جنگ، این سناریو بیش از پیش محتمل است. متناسب با این وضعیت، تورم جهانی ممکن است تا ۳.۲ درصد رشد داشته باشد و این موضوع میتواند فشار اقتصادی زیادی به کشورهای جهان، علی الخصوص کشورهای اروپایی وارد نماید.
منبع: رویترز
انتهای/ انرژی
