به گزارش مسیر اقتصاد بحران هرمز بار دیگر نشان داده که در بازار جهانی نفت، فقط تولیدکننده بودن یا مصرفکننده بودن تعیینکننده نیست؛ آنچه در روزهای نخست شوک اهمیت پیدا میکند، حجم ذخایر نفتی راهبردی و امکان آزادسازی سریع آنهاست. طبق قواعد آژانس بینالمللی انرژی، هر کشور عضو باید معادل دستکم ۹۰ روز واردات خالص نفت خود ذخیره نگه دارد تا در شرایط اختلال شدید عرضه بتواند از آن استفاده کند. به همین دلیل، کشورهایی که این ذخایر را زودتر و منظمتر ساختهاند، در بحران امروز دست بازتری دارند.
آمریکا؛ بزرگترین ذخیرهدار، اما نه بیهزینه
آمریکا همچنان بزرگترین ذخیرهدار نفت راهبردی جهان است. ذخیره راهبردی نفت آمریکا حدود ۳۹۵ میلیون بشکه است؛ رقمی که هرچند نسبت به سالهای قبل پایینتر آمده، اما همچنان به واشنگتن امکان میدهد در کوتاهمدت به بازار شوکزدایی کند. آمریکا در چارچوب آزادسازی هماهنگ آژانس بینالمللی انرژی، ۱۷۲ میلیون بشکه نفت وارد بازار میکند که بزرگترین سهم در میان اعضاست.
البته مزیت آمریکا فقط به ذخایر محدود نمیشود؛ این کشور برخلاف بسیاری از اقتصادهای آسیایی، وابستگی بسیار کمی به نفت غرب آسیا دارد و از تولید داخلی بالا هم برخوردار است. همین موضوع باعث میشود آمریکا از نظر تابآوری در برابر شوک هرمز، در موقعیت بهتری قرار بگیرد؛ هرچند از اثر قیمتهای بالاتر بر تورم و بازار داخلی مصون نیست.
ژاپن؛ بسیار وابسته، اما با سپر ذخایر نفتی
ژاپن از نظر وابستگی به غرب آسیا یکی از آسیبپذیرترین اقتصادهای جهان است؛ حدود ۹۵ درصد نفت این کشور از غرب آسیا میآید. با این حال، توکیو یک مزیت مهم دارد: ذخایر عظیم. طبق برآوردها، ژاپن معادل ۲۵۴ روز ذخیره نفت در اختیار دارد.
دولت ژاپن از ۱۶ مارس آزادسازی بخشی از ذخایر بخش خصوصی را آغاز کرده است و از ۲۶ مارس نیز سراغ ذخایر دولتی میرود؛ اقدامی که در مجموع نزدیک به ۸۰ میلیون بشکه به بازار اضافه میکند. علاوه بر این، حدود ۱۳ میلیون بشکه ذخایر مشترک با عربستان، امارات و کویت هم در ژاپن نگهداری میشود که در شرایط اضطراری در اولویت دسترسی ژاپن قرار دارد. این یعنی ژاپن با وجود وابستگی بالا، از معدود کشورهای آسیایی است که ابزار واقعی برای خرید زمان در اختیار دارد.
کره جنوبی؛ ذخایر قابل توجه، اما وابستگی بالا
کره جنوبی هم در گروه کشورهایی قرار میگیرد که از یک سو به شدت در معرض شوک هرمز هستند و از سوی دیگر، به دلیل ذخایر نسبتاً بزرگ، دستشان کاملاً بسته نیست. کره جنوبی حدود ۷۰ درصد نفت و ۲۰ درصد LNG خود را از غرب آسیا تأمین میکند، اما ذخایر راهبردی و تجاری این کشور در مجموع برای حدود ۲۰۸ روز کفایت میکند.
سئول در کنار تکیه بر ذخایر، به سراغ افزایش استفاده از زغالسنگ و نیروگاههای هستهای هم رفته است تا بخشی از فشار انرژی را مهار کند. بنابراین کره جنوبی از نظر ذخایر، موقعیتی بهتر از بسیاری از واردکنندگان آسیایی دارد، اما شدت وابستگیاش به خلیج فارس همچنان آن را در معرض آسیب نگه میدارد.
چین؛ مزیت اصلی در مقیاس و تنوع
چین شاید مهمترین بازیگری باشد که در بحران هرمز دست نسبتاً بازی دارد. چین حدود نیمی از نفت خود را از غرب آسیا میگیرد، اما در عوض، ذخایر راهبردی و تجاری بسیار بزرگی دارد؛ برآوردها از حدود ۹۰۰ میلیون بشکه تا حتی بیشتر حکایت میکند. افزون بر این، پکن به دلیل تنوع بیشتر در مسیرها و عرضهکنندگان، از روسیه تا ذخایر شناور و واردات غیررسمی، فضای مانور بیشتری نسبت به بسیاری از واردکنندگان دیگر دارد. رویترز همچنین گزارش داده شرکت سینوپک برای استفاده از ذخایر دولتی درخواست داده و همزمان بهسوی منابع جایگزین از جمله عربستان از مسیر ینبع حرکت کرده است. به همین دلیل، چین با وجود قرار گرفتن در معرض شوک، از نظر ابزار مقابله در جایگاه بهتری قرار دارد.
اروپا؛ ذخایر دارد، اما مسئله اصلیاش نفت خام نیست
کشورهای اروپایی عضو آژانس بینالمللی انرژی نیز ذخایر راهبردی قابل توجهی دارند. بهطور مشخص آلمان ۱۱۰ میلیون بشکه نفت خام و ۶۷ میلیون بشکه فرآوردهذخیره دارد که میتواند ظرف چند روز آزاد شود. اسپانیا هم اعلام کرده است تا ۱۱.۵ میلیون بشکه از ذخایر خود را در یک دوره ۹۰ روزه آزاد میکند.
با این حال، وابستگی اروپا به نفت خام غرب آسیا نسبتاً محدودتر است و مسئله اصلیاش در این بحران بیشتر به فرآوردهها، LNG و فشار قیمتی بر بازار مربوط میشود، نه توقف کامل جریان نفت خام. بنابراین اروپا از نظر ذخایر بد موقعیتی ندارد، اما جنس آسیبپذیریاش با آسیا فرق میکند.
چه کسانی دست بستهتری دارند؟
در مقابل، کشورهایی که هم به نفت و گاز خلیج فارس وابستگی بالا دارند و هم ذخایر محدودتر یا ابزارهای جایگزین کمتری نگه داشتهاند، در موقعیت دشوارتری قرار میگیرند. هند حدود ۵۵ درصد نفت خود را از غرب آسیا میگیرد و فقط ۲۰ تا ۲۵ روز ذخیره دارد؛ رقمی که در مقایسه با ژاپن و کره جنوبی بسیار پایینتر است. ویتنام نیز که پیشتر ۸۰ درصد واردات نفتش از کویت میآمد، حالا بهدنبال منابع جایگزین رفته است. در چنین وضعی، تفاوت میان کشورها فقط در میزان واردات نیست؛ در این است که چه کسی توان خنثی کردن شوک اولیه را دارد و چه کسی ناچار است بلافاصله وارد بازار آشفته جهانی شود.
بحران هرمز، آزمون واقعی امنیت انرژی
پیام بحران امروز روشن است: ذخایر راهبردی هنوز هم یکی از مهمترین ابزارهای امنیت انرژی هستند. کشورهایی مثل آمریکا، ژاپن، چین و کره جنوبی به دلیل انباشت ذخایر، تنوع بیشتر در عرضه یا امکان مداخله سریعتر، دست بازتری برای مدیریت شوک دارند. اما این دست باز هم مطلق نیست؛ چون اگر بحران طولانی شود، حتی بزرگترین ذخایر هم فقط زمان میخرند، نه اینکه مسئله را حل کنند. به همین دلیل، آنچه امروز در هرمز دیده میشود، فقط یک بحران نفتی نیست؛ آزمونی است برای اینکه کدام کشورها واقعاً برای جهانِ پرشوکِ جدید آمادهتر بودهاند.
منبع: الجزیره
انتهای پیام/ انرژی
