به گزارش مسیر اقتصاد تحولات اخیر در مدیترانه، از جمله توقیف نفتکشهایی که اروپا آنها را بخشی از «ناوگان سایه» روسیه میداند، نشان میدهد جنگ اوکراین تنها در میدان نظامی دنبال نمیشود. اروپا و متحدانش بهطور فزایندهای در حال انتقال فشار به حوزه انرژی هستند؛ حوزهای که همچنان یکی از اصلیترین منابع درآمدی مسکو به شمار میرود.
در این چارچوب، توقیف نفتکشها نه یک اقدام موردی، بلکه بخشی از راهبردی گستردهتر برای بالا بردن هزینه دور زدن تحریمهاست؛ راهبردی که تلاش میکند مسیرهای غیرشفاف صادرات نفت را ناامنتر، پرهزینهتر و پرریسکتر کند.
«ناوگان سایه»؛ پاسخ بازار به تحریم یا نشانه شکست آن؟
ناوگان سایه محصول مستقیم شکاف میان تحریمهای رسمی و واقعیتهای بازار جهانی نفت است. زمانی که تقاضا برای نفت وجود دارد، اما عرضه رسمی محدود میشود، سازِکارهای غیررسمی شکل میگیرند؛ از تغییر پرچم کشتیها گرفته تا مالکیتهای پیچیده، بیمههای مبهم و انتقال محموله در دریا.
افزایش برخوردهای امنیتی اروپا با این ناوگان، اگرچه در ظاهر با هدف اجرای تحریمها انجام میشود، اما در عمل میتواند نشانهای از ناتوانی تحریمها در حذف کامل نفت روسیه از بازار باشد؛ بهگونهای که اکنون ابزار نظامی و امنیتی جایگزین ابزارهای صرفاً اقتصادی شده است.
اثرات بازار: افزایش ریسک، نه الزاماً کاهش عرضه
برخورد با ناوگان سایه لزوماً به معنای حذف فوری نفت روسیه از بازار نیست، اما قطعاً ریسک عرضه را افزایش میدهد. این افزایش ریسک خود را در چند سطح نشان میدهد: نخست، بالا رفتن هزینه حمل و بیمه نفت برای محمولههای پرریسک؛ دوم، کاهش انعطافپذیری مسیرهای صادراتی؛ و سوم، تشدید نااطمینانی در میان خریداران، بهویژه در آسیا.
مجموع این عوامل میتواند به نوسان بیشتر قیمتها و حساستر شدن بازار نفت نسبت به اخبار سیاسی و امنیتی منجر شود؛ وضعیتی که در آن، هر حادثه دریایی یا تصمیم امنیتی، اثر فوری بر انتظارات بازار خواهد داشت.
فرصتها و تهدیدهای محدود شدن ناوگان سایه نفت روسیه برای ایران
در چنین فضایی، ایران بهعنوان یکی دیگر از بازیگران تحت تحریم بازار نفت، در موقعیتی دوگانه قرار میگیرد. از یک سو، فشار بیشتر بر صادرات غیررسمی روسیه میتواند بخشی از تقاضای پنهان بازار را به سمت نفت ایران سوق دهد، بهویژه در شرایطی که برخی خریداران آسیایی به دنبال تنوعبخشی به منابع تأمین خود هستند.
از سوی دیگر، تشدید برخورد با ناوگان سایه، هشداری جدی برای همه صادرکنندگان تحت تحریم است؛ چراکه نشان میدهد غرب در حال عادیسازی مداخله مستقیم در زنجیره حملونقل نفت است. این روند میتواند هزینهها و ریسکهای صادرات غیررسمی را برای ایران نیز افزایش دهد و نیاز به چابکی بیشتر در سیاستگذاری انرژی و دیپلماسی اقتصادی را برجستهتر کند.
انرژی بهمثابه میدان نبرد آینده
آنچه از دل این تحولات بیرون میآید، تصویری روشن از آینده بازار انرژی است: بازاری که بیش از گذشته امنیتی شده و در آن، خطوط کشتیرانی، بیمه، پرچم کشتیها و حتی مسیرهای دریایی، بخشی از منازعه قدرتهای بزرگ هستند.
در چنین نظمی، کشورهایی که بتوانند همزمان ریسکهای ژئوپلیتیکی را مدیریت و مسیرهای پایدار فروش انرژی خود را حفظ کنند، دست بالاتری خواهند داشت. برای ایران، این به معنای ضرورت نگاه راهبردیتر به تحولات انرژی جهانی و پرهیز از اتکای صرف به شرایط مقطعی بازار است.
منبع: بیبیسی
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
