به گزارش مسیر اقتصاد بازار جهانی انرژی در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز با شوکی گسترده روبهرو شده است. این بحران جریان انتقال نفت و گاز از خلیج فارس را مختل کرده و موجب افزایش شدید قیمت نفت خام، فرآوردههای پالایشی و هزینههای حملونقل شده است. در شرایطی که حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت و فرآوردههای نفتی تحت تاثیر قرار گرفته، اقتصادهای وابسته به واردات انرژی بیشترین فشار را متحمل شدهاند.
بحران سوخت؛ اختلال گسترده در حمل و نقل هوایی و تولید پالایشگاهها
افزایش تنشها و بسته شدن مسیرهای صادراتی باعث شده بسیاری از پالایشگاههای صادراتمحور فعالیت خود را کاهش دهند یا به طور کامل متوقف کنند. گزارشها نشان میدهد بیش از ۴ میلیون بشکه در روز از ظرفیت پالایشگاهی جهان در معرض خطر قرار گرفته است. اگرچه برخی از تولیدکنندگان میتوانند بخشی از کسری را جبران کنند، اما محدودیتهای حملونقل و زیرساختی مانع از جبران کامل این کمبود شده است.
بیشترین فشار بر بازار سوخت جت و گازوئیل وارد شده است. شرکت هواپیمایی آلمانی لوفتهانزا[۱] به دلیل کمبود سوخت، لغو ۲۰ هزار پرواز را اعلام کرده و شرکت هلندی ترانساویا[۲] نیز بخشی از برنامه پروازی خود در ماههای مه و ژوئن را کاهش داده است. بر اساس دادههای انجمن بینالمللی حملونقل هوایی[۳]، قیمت سوخت جت در اروپا نسبت به سال گذشته بیش از ۱۰۵ درصد افزایش یافته است.
همزمان کاهش عرضه گاز مایع و نفتا، تولیدکنندگان پتروشیمی را وادار به کاهش تولید پلیمرها کرده است. کشورهای مصرفکننده برای کاهش فشار بازار به ذخایر استراتژیک خود متوسل شدهاند؛ طوری که اعضای آژانس بینالمللی انرژی در ماه مارس اقدام به آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری کردند. هرچند کارشناسان معتقدند این اقدام تنها میتواند بحران را به تعویق بیندازد.
آسیب گسترده به زیرساختهای انرژی حاشیه خلیج فارس
درگیریهای اخیر، زیرساختهای انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس را با خسارات گسترده مواجه کرده و بخش مهمی از ظرفیت تولید و صادرات منطقه را مختل کرده است. برآوردها نشان میدهد بازگشت کامل ظرفیتهای از دسترفته ممکن است دستکم دو سال زمان نیاز داشته باشد. هرچند صادرات بر پایه قراردادهای پیشین همچنان ادامه دارد، اما بارگیری نفتکشهای جدید از ماه مارس متوقف شده و بخش قابل توجهی از جریان صادرات به بازارهای آسیایی عملاً قطع شده است.
عربستان سعودی که یکی از مهمترین بازیگران بازار جهانی نفت محسوب میشود، کاهش ۶۰۰ هزار بشکهای ظرفیت تولید خود را تأیید کرده است. همزمان انتقال نفت از طریق خط لوله راهبردی شرق–غرب این کشور نیز روزانه حدود ۷۰۰ هزار بشکه کاهش یافته است. این خط لوله که میادین نفتی شرق عربستان را به دریای سرخ متصل میکند، مهمترین مسیر جایگزین ریاض برای دور زدن تنگه هرمز به شمار میرود. آسیب به یکی از ایستگاههای پمپاژ اندکی پس از اعلام آتشبس، شدت آسیبپذیری این خط لوله را برجسته کرد. علاوه بر این، حملات به میادین نفتی منیفه[۴] و خریص[۵] نیز حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز از تولید نفت عربستان کاسته است. در مجموع، ظرفیت تولید این کشور حداقل پنج درصد کاهش یافته و حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز نیز ریاض برای جبران کامل حجم از دسترفته با دشواری روبهرو خواهد بود.
قطر بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع جهان، آسیب قابل توجهی متحمل شده است. مجتمع صنعتی رأس لفان[۶]، قلب صنعت LNG قطر، در جریان حملات اخیر آسیب دیده و شرکت «قطر انرژی» اعلام کرده حدود ۱۷ درصد از ظرفیت صادرات LNG این کشور از مدار خارج شده است. برآوردها نشان میدهد بازسازی کامل این زیرساختها بین سه تا پنج سال زمان خواهد برد. همزمان، تأسیسات تبدیل گاز به مایع که بهصورت مشترک با شرکت شل[۷] اداره میشود نیز هدف حملات قرار گرفته و ظرفیت تولید آن دستکم برای یک سال کاهش یافته است. بر اساس پیشبینیها، قطر سالانه حدود ۱۲.۸ میلیون تن از صادرات LNG خود را از دست خواهد داد؛ رقمی که میتواند بازار جهانی گاز را با فشار بیشتری مواجه کند.
در امارات پالایشگاه الرویس و برخی تاسیسات فرآوری گاز هدف حملات قرار گرفتهاند. هرچند بندر فجیره همچنان امکان صادرات خارج از تنگه هرمز را فراهم کرده، اما حملات مکرر به تاسیسات ذخیرهسازی و حملونقل باعث توقفهای دورهای در فعالیتها شده است.
در عراق نیز بحران انرژی ابعاد گستردهای پیدا کرده است. بسته شدن عملی تنگه هرمز باعث شده این کشور بیش از سهچهارم تولید نفت خود را متوقف کند و تولید روزانه از ۴.۳ میلیون بشکه به حدود ۸۰۰ هزار بشکه کاهش یابد. حملات به میدان نفتی رمیله و مشکلات داخلی عراق نیز بر شدت بحران افزوده است.
اختلافات اوپک و عقبنشینی امارات
در میانه بحران، تصمیم امارات متحده عربی برای خروج از اوپک به یکی از مهمترین تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه تبدیل شده است. این اقدام که پس از ۵۸ سال عضویت امارات در اوپک اجرایی شده، نشانهای از افزایش اختلافات درون این سازمان ارزیابی میشود.
فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ و نارضایتی طولانیمدت ابوظبی از سهمیههای تولید، از جمله دلایل اصلی این تصمیم عنوان شده است. تحلیلگران معتقدند این تحول میتواند تنشها میان امارات و عربستان را افزایش داده و انسجام اوپک را بیش از پیش تضعیف کند.
پیامدهای جهانی بحران تنگه هرمز و آینده مبهم بازار انرژی
پیامدهای بحران تنها به کشورهای خلیج فارس محدود نبوده است. اقتصادهای آسیای جنوبی و ژاپن که وابستگی بالایی به واردات انرژی دارند، با افزایش شدید هزینهها مواجه شدهاند. اروپا نیز که پیشتر تحت تاثیر جنگ روسیه و اوکراین با بحران انرژی دستوپنجه نرم میکرد، اکنون با فشار مضاعف کمبود عرضه و افزایش قیمتها روبهرو شده است. در مقابل، کشورهای دارای منابع غنی انرژی در قاره آمریکا آسیب کمتری دیدهاند و برخی تولیدکنندگان آفریقایی مانند الجزایر و نیجریه از افزایش قیمتها سود بردهاند.
برآوردها نشان میدهد حتی در صورت برقراری آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز، بازار جهانی انرژی حداقل شش ماه برای رسیدن به ثبات نسبی زمان نیاز خواهد داشت. همچنین پیشبینی رشد اقتصادی جهان در سال ۲۰۲۶ نیز تحت تاثیر این بحران کاهش یافته است.
بحران تنگه هرمز به یکی از مهمترین چالشهای انرژی جهان تبدیل شده و آثار آن فراتر از منطقه خلیج فارس گسترش یافته است. اختلال در صادرات نفت و گاز، آسیب به زیرساختهای انرژی و افزایش شدید قیمتها، اقتصادهای وابسته به واردات انرژی را تحت فشار قرار داده و چشمانداز بازار جهانی را با ابهام روبهرو کرده است. در شرایط کنونی، بازگشت ثبات به بازار انرژی نیازمند زمان، بازسازی زیرساختها و کاهش تنشهای منطقهای خواهد بود.
پانویس:
[۱] Lufthansa
[۲] Transavia
[۳] IATA
[۴] Manifa
[۵] Hurays
[۶] Ras Laffan
[۷] Shell
منبع: کریدل
انتهای پیام/ انرژی
