به گزارش مسیر اقتصاد همزمان با تشدید رقابت تجاری و راهبردی آمریکا و چین، آمریکای لاتین به یکی از مهمترین میدانهای نفوذ اقتصادی پکن و نگرانی امنیتی واشنگتن تبدیل شده است. در یک هفته اخیر سفر اخیر دونالد ترامپ به پکن برای گفتگو با شی جین پینگ، در کانون مباحث جهانی قرار داشت. این نخستین سفر رئیس جمهور آمریکا به چین در نه سال گذشته است که در اوج تنشهای تجاری آمریکا و چین و درگیری آمریکا و ایران صورت میگیرد. در این راستا، بررسی راهبردی و نفوذ اقتصادی چین در آمریکای لاتین و پیامدهای آن برای امنیت ملی ایالات متحده ارزشمند است. در دسامبر ۲۰۲۵، ایالات متحده و چین گزارشهایی را منتشر کردند که اهداف و راهبردهای خود برای تعامل با کشورهای آمریکای لاتین را تشریح میکرد. این دو سند نشان میدهد که چگونه آنها تعاملات آینده خود را با نیمکره غربی ترسیم میکند.
چارچوب راهبرد جدید چین در قبال آمریکای جنوبی و مرکزی
هرچند چین از دهه ۱۹۷۰ روابط دیپلماتیک خود را با کشورهای آمریکای لاتین توسعه داده است، اما نخستین بار در سال ۲۰۰۸ چارچوبی برای راهبرد سیاسی و اقتصادی خود برای این منطقه را تدوین کرد. همچنین دو سند تکمیلی در مورد رویکرد سیاسی چین در قبال آمریکای لاتین و کارائیب در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۲۵ منتشر شد. سند سیاستگذاری چین در مورد آمریکای لاتین و کارائیب در سال ۲۰۰۸، چارچوبی برای تقویت احترام و همکاری متقابل بر اساس پنج اصل همزیستی مسالمتآمیز توصیف میکند که توسط چین و هند در سال ۱۹۵۳ برای روابط بینالمللی و تعاملات دیپلماتیک خود تدوین کرده بودند. شی جین پینگ برای نخستین بار در سال ۲۰۱۳ از آمریکای لاتین بازدید و به ترینیداد و توباگو، کاستاریکا و مکزیک سفر کرد. پس از راهاندازی طرح کمربند و جاده در اواخر همان سال، وی در سال ۲۰۱۴ به منطقه بازگشت تا تاسیس مجمع «چین-سلاک» را در برزیل اعلام کند که اولین نشست وزیران آن در سال ۲۰۱۵ در چین برگزار شد. چین در سال ۲۰۱۶ سند سیاست خود را در چارچوب تعاملات و تحولات جدید در اقتصاد جهانی اصلاح و اقدامات و فعالیتهای بیشتری را در چارچوب سال ۲۰۰۸ تعیین کرد.
جدیدترین سند سیاستگذاری منتشرشده چین در سال ۲۰۲۵ نیز چارچوب مشابهی دارد و آمریکای لاتین را در چهار ابتکار جهانی خود قرار میدهد که شامل «توسعه، امنیت، تمدن و حکومتداری» است. این ابتکارات در قالب پنج برنامه «همبستگی، توسعه، تمدن، صلح و ارتباط مردم با مردم» صورت میگیرند. برنامه توسعه که در چارچوب دستور کار ۲۰۳۰ سازمان ملل متحد تنظیم شده، از اهمیت ویژه برخوردار است و همکاری در تجارت، سرمایهگذاری، امور مالی، زیرساختها، تولید، علم و فناوری، هوافضا، دریایی و محیط زیست و موارد دیگر را دربر میگیرد. برنامه صلح نیز بر همکاری در چند حوزه از جمله مبادلات نظامی، اجرای قانون و تلاشهای ضد فساد، تأکید دارد. موضوع جدید در سند سیاستگذاری ۲۰۲۵، ساختار اولیه است که آمریکای لاتین را در چارچوب بزرگ چین برای نظم جهانی قرار میدهد.
افزایش نفوذ اقتصادی چین در حیات خلوت واشنگتن
بین سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۵، صادرات کالا از آمریکای لاتین و کارائیب (LAC) به چین تقریباً ۱۲ برابر افزایش یافت و از ۲۱ میلیارد دلار به ۲۴۹ میلیارد دلار رسیده است. همچنین، صادرات چین به این منطقه سریعتر و تقریباً ۱۷ برابر شد تا پکن از سال ۲۰۲۱ همواره صادرکننده خالص به این منطقه باشد. باوجود تعرفههای ترامپ بر کالاهای چینی، صادرات کالا از پکن به ایالات متحده بین سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ تقریبا ۲۰ درصد کاهش یافته است، در مقابل صادرات کالاهای چین به منطقه آمریکای لاتین و کارائیب ۷ درصد افزایش یافته است. در واقع، دادهها نشان دهنده انحراف تجارت چین از ایالات متحده به سایر کشورها به دلیل تعرفههای ایالات متحده بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۲ است. اگرچه تعیین میزان انحراف تجارت کالاهای چینی از بازار ایالات متحده به بازارهای آمریکای لاتین و کارائیب به دلیل تعرفههای کنونی دشوار است، اما سیاست تجاری ایالات متحده را میتوان در چارچوب «اثر بادکنکی» توضیح داد. در زمینه آمریکای لاتین، «اثر بادکنکی» به اعمال فشار برای مبارزه با تولید مواد مخدر غیرقانونی در یک کشور مربوط میشود که منجر به افزایش تولید مواد مخدر غیرقانونی در دیگر کشور همسایه میشود. بنابراین، میتوان این فرضیه را مطرح کرد که تعرفههای فعلی ایالات متحده احتمالا چین را به سمت تنوع بخشیدن به بازارها و افزایش سهم بازار خود در آمریکای لاتین سوق دهد.
تعاملات اقتصادی چین با کشورهای آمریکای لاتین در میان چهار کشور برزیل، مکزیک، شیلی و پرو متمرکز است. بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، تجارت با چین برای برزیل ۸۹۲ میلیارد دلار، برای مکزیک ۵۰۱ میلیارد دلار، برای شیلی ۳۲۲ میلیارد دلار و برای پرو ۲۰۶ میلیارد دلار بوده است. همچنین، سرمایهگذاری مستقیم خارجی چین (FDI) در آمریکای لاتین نیز در حال افزایش و در بین این چهار کشور نیز متمرکز شده است. بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱، برزیل ۳۵ درصد از سرمایهگذاری مستقیم خارجی چین را دریافت کرد و پس از آن شیلی با ۱۹ درصد، مکزیک با ۱۶ درصد و پرو با ۱۵ درصد قرار گرفتند. مجموع سرمایهگذاری مستقیم خارجی چین در برزیل بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۵ به ۷۷ میلیارد دلار رسید و برزیل را به مقصد اصلی سرمایهگذاری چین در منطقه تبدیل کرد. بر اساس بخش هدف برای ۱۳ کشور آمریکای لاتین نیز بین سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۲، دادهها نشان میدهد که ۴۸ درصد و ۲۱ درصد از سرمایهگذاری مستقیم خارجی چین به ترتیب در بخشهای انرژی و زیرساخت بوده است. به طوریکه، سرمایهگذاریهای چین در مواد معدنی حیاتی، بنادر و هوافضا نگرانیهایی را برای امنیت ملی ایالات متحده در نیمکره غربی ایجاد کرده است.
پیامدهایی برای راهبرد امنیت ملی ایالات متحده
ایالات متحده، نیمکره غربی را به عنوان اولویت اصلی در راهبرد امنیت ملی (NSS) ۲۰۲۵ خود به رسمیت شناخته و نفوذ اقتصادی و سیاسی چین در آمریکای لاتین را به عنوان یک چالش راهبردی تایید میکند. این سند، با اذعان به «اشتباه راهبردی آمریکا» مبنی بر اجازه دادن به رقبای خارج از نیمکره برای افزایش نفوذ در منطقه، «تفسیر ترامپ» از دکترین مونرو را برای بازگرداندن منافع امنیتی آمریکا اعلام کرد. این راهبرد در دو هدف «جذب» و «گسترش» خلاصه میشود. ایالات متحده شرکای منطقهای خود را برای همکاری در زمینه مهاجرت، امنیت و دیپلماسی تجاری و تقویت زنجیرههای تأمین حیاتی جذب خواهد کرد. همچنین، این کشور شرکای خود را گسترش و همزمان برای کاهش «نفوذ خارجی» در تأسیسات نظامی، بنادر و زیرساختهای کلیدی تلاش خواهد کرد. در راستای این راهبرد، انتظار افزایش تعامل بیشتر ایالات متحده با کشورهای کلیدی منطقه وجود دارد.
راهبرد چین در آمریکای لاتین رویکرد مشابهی از تعامل و همکاری عمیقتر منطقهای را دنبال میکند. هر دو کشور منافع خود را در نیمکره غربی، ایالات متحده از طریق راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵ و چین در چارچوب سند سیاست ۲۰۲۵، رسمیت بخشیدهاند. این همگرایی منافع احتمالا به کشورهای آمریکای لاتین در رابطه با هر دو قدرت، اهرم فشار بیشتری میدهد. در این میان، قویترین راهبرد ایالات متحده برای تضمین نیمکره غربی مرفه و امن، بر مشارکتهای تجاری، همکاری در زمینه انرژی و ادغام در زنجیره تأمین منطقه متمرکز خواهد بود که به عنوان هویج به جای چماق استفاده میشوند.
منبع: اندیشکده ویلسون
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
