به گزارش مسیر اقتصاد گزارش جدید سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نشان میدهد شاخص قیمت جهانی غذا در ژانویه ۲۰۲۶ برای پنجمین ماه متوالی کاهش یافته است. این شاخص که تغییرات ماهانه قیمت سبدی از کالاهای اساسی غذایی را نشان میدهد، نسبت به ماه قبل ۰.۴ درصد و نسبت به سال گذشته ۰.۶ درصد کاهش داشته است. همزمان، تولید جهانی غلات در سال ۲۰۲۵ به رکورد تاریخی بیش از ۳ میلیارد تن خواهد رسید و ذخایر جهانی نیز در حال افزایش است.
در نگاه نخست، این تحولات میتواند نشانهای از آرامش در بازار جهانی غذا باشد؛ اما بررسی دقیقتر گزارش FAO نشان میدهد این ثبات، بیش از آنکه نتیجه اصلاحات ساختاری در نظام غذایی جهان باشد، محصول شرایط موقتی مانند برداشتهای مناسب، زنجیرههای تأمین کارآمد و دسترسی کافی به نهادههایی مانند کود است. به همین دلیل، این سازمان هشدار داده که بازار جهانی غذا همچنان در برابر شوکهای اقلیمی، انرژی و تجاری آسیبپذیر است.
چرا قیمتها کاهش یافته است؟
کاهش اخیر شاخص جهانی غذا عمدتاً به دلیل افت قیمت لبنیات، شکر و گوشت بوده است. شاخص قیمت گوشت ۰.۴ درصد کاهش یافت که دلیل اصلی آن عرضه فراوان گوشت خوک و تقاضای ضعیف جهانی است. قیمت گوشت گاو تقریباً ثابت ماند که دلیل آن افزایش صادرات از برزیل به چین بود . قیمت گوشت مرغ افزایش یافت، که عمدتاً بهخاطر افزایش تقاضا جهانی از برزیل به عنوان بزرگترین تولید کننده گوشت مرغ در جهان بود.
در بخش لبنیات نیز شاخص قیمتها ۵ درصد کاهش یافت که ناشی از عرضه بالای پنیر و کره بود. شاخص قیمت روغنهای گیاهی در ژانویه ۱.۲ درصد افزایش یافت. این افزایش ناشی از: کاهش فصلی تولید روغن پالم در جنوبشرق آسیا، افزایش تقاضای وارداتی در جهان، محدودیت صادرات روغن سویا از آمریکای جنوبی و کمبود عرضه روغن آفتابگردان در منطقه دریای سیاه بوده است.
در مقابل، قیمت روغن کلزا کمی کاهش یافت، چون پس از واردات زیاد، عرضه در اتحادیه اروپا کافی بود. شاخص قیمت شکر فائو در ژانویه ۱ درصد کاهش یافت که دلیل آن انتظار برای افزایش عرضه در فصل جاری بود. این انتظار ناشی از رشد چشمگیر تولید در هند، چشمانداز مطلوب در تایلند و وضعیت مثبت تولید در برزیل است.
در این میان قیمت غلات نیز تقریباً ثابت مانده است. در بخش غلات، وجود ذخایر مناسب گندم و عرضه کافی ذرت باعث شد اثر نگرانیهای حاصل از شرایط آب و هوایی بر قیمتها محدود شود و قیمتها کاهش پیدا کند، هرچند که قیمت برنج ۱.۸ درصد افزایش یافت که ناشی از تقاضای بیشتر برای انواع معطر آن بود.
رکورد تولید غلات در سال ۲۰۲۵ و افزایش ذخایر جهانی
از سوی دیگر، پیشبینی افزایش تولید در کشورهایی مانند آرژانتین، چین، هند، برزیل و اندونزی، نقش مهمی در تقویت چشمانداز عرضه جهانی داشته است. بهطوریکه تولید جهانی غلات در سال ۲۰۲۵ به سه هزار و ۲۳ میلیون تن رسید که یک رکورد تاریخی گزارش شده است. این امر باعث شد ذخایر جهانی غلات ۷.۸ درصد افزایش یابد. همچنین نسبت ذخیره به مصرف به ۳۱.۸ درصد برسد که در بالاترین سطح از سال ۲۰۰۱ قرار گرفت که یکی از مهمترین معیارهای سنجش امنیت غذایی جهانی است. افزایش تولید و رشد ذخایر، عامل اصلی کاهش فشار قیمتی در بازار جهانی غذا به شمار میرود.
همچنین حجم تجارت جهانی غلات در سال زراعی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ حدود ۳.۶ درصد افزایش خواهد یافت که نشانهای از پویایی بازار جهانی است.
ثباتی که میتواند ناپایدار باشد
با وجود این ثبات فعلی بازار غذا پایدار نیست. همانطور که در سالهای اخیر، بازار جهانی غذا بارها تحت تاثیر خشکسالیهای شدید، جنگها و محدودیتهای صادراتی و نوسان قیمت انرژی و کود قرار گرفته است. بنابراین، کاهش قیمتها را باید یک آرامش موقت دانست، نه یک روند پایدار.
تاثیر کاهش قیمتهای جهانی و افزایش تولیدات غلات بر ایران
برای کشوری مانند ایران که در برخی اقلام کالای اساسی وابستگی بالایی به واردات دارد، تحولات بازار جهانی غذا اهمیت مستقیم دارد. کاهش نسبی قیمت جهانی برخی مواد غذایی، بهویژه در شرایط محدودیت منابع ارزی، میتواند فرصتی برای تامین ذخایر راهبردی با هزینه کمتر شود که در نهایت باعث کاهش فشار بر منابع ارزی کشور شود.
اما نکته بسیار مهم این است که این فرصت، موقتی است و نباید جایگزین سیاستهای بلندمدت در سند امنیت غذایی شود چراکه بازار جهانی غذا همچنان در برابر شوکها آسیبپذیر است. در چنین شرایطی، اتکای بالا به واردات نهادههای کالای اساسی مانند ذرت و سویا به عنوان خوراک دام و طیور میتواند امنیت غذایی کشور را در معرض ریسک قرار دهد.
افزایش تولید جهانی غلات عمدتاً ناشی از بهبود عملکرد در واحد سطح بوده است، نه تنها گسترش سطح زیرکشت. این موضوع برای کشوری با محدودیت منابع آبی مانند ایران یک پیام روشن دارد و آن این است که آینده امنیت غذایی ایران در افزایش بهرهوری است، نه توسعه سطح زیرکشت. افزایش بهرهوری در ایران از طریق کاهش خلاهای تولید امکان پذیر است، بنابراین باید خلاهای مسیر تولید شناسایی و رفع شوند.
منبع: فائو
انتهای پیام/ کشاورزی
