به گزارش مسیر اقتصاد اختتامیه دوازدهمین همایش سالانه اقتصاد مقاومتی امروز ۲۸ بهمن ماه با موضوع «نظم نوین جهانی؛ بازآفرینی قدرت ایران» با میزبانی مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه برگزار شد. در این همایش ۴ طرح سیاستی که از سوی کمیته داوران همایش به عنوان طرحهای برتر شناخته شده بودند، به طور خلاصه ارائه شد.
فعالسازی مراکز لجستیک در جهت تبدیل ایران به قطب ترانزیت
روح الله مهدی کارشناس حوزه تجارت و ترانزیت، در ارائه خود گفت: ترانزیتی از ایران عبور نمیکند مگر از سوی کشورهایی که راهی جز ایران ندارند و این یک نقطه ضعف برای ما محسوب میشود. مشکلات متعددی موجب ایستایی محمولهها در مرزهای ایران شده است که از جمله ریشهها میتوان به ناهماهنگی دستگاههای اجرایی، عدم مدیریت یکپارچه مرزها و مسائل ارزی اشاره کرد. حل این مسائل یک شبه ممکن نیست و باید برای رفع آن در میان مدت برنامهریزی کنیم. مراکز لجستیک میتواند در چنین شرایطی به کمک کشور بیاید که بستر قانونی لازم نیز برای آن ترتیب داده شده است. قانون اجرایی شدن این مراکز از سال ۹۷ لازم الاجرا شده است اما به دلایلی از این فرآیند عقب افتادهایم و دستاوردی در این زمینه محقق نشده است.
وی در بیان مزایای مراکز لجستیک گفت: این مراکز نقش کلیدی در افزایش جذابیت مسیرهای عبوری و ارتقای کیفیت خدمات ترانزیتی دارند. این مراکز با انتقال بخشی از عملیات لجستیکی از بنادر و پایانههای مرزی به داخل کشور، کاهش ازدحام در مبادی ورودی، تسهیل حملونقل چندوجهی بهویژه ریلی و ارتقای قابلیت اطمینان زنجیره جابهجایی کالا، میتوانند نقش مؤثری در روانسازی عبور کالا از قلمرو ایران ایفا کنند. با وجود تصویب سند آمایش مراکز لجستیک به عنوان یک سند بالا دستی در شورای عالی هماهنگی ترابری، هنوز بسیاری از مراکز لجستیکی مصوب، یا به مرحله جایابی نرسیدهاند و یا جایابی و احداث شده و رونقی ندارند.
مهدوی درخصوص الزامات تحقق اهداف تعیین شده در این زمینه گفت: به منظور فعالسازی مراکز لجستیک لازم است ابتدا وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی امر بر بزرگترین مراکز تکلیف شده در سند آمایش مراکز لجستیک که از یک زیرساخت حداقلی برخوردار هستند، متمرکز شود. سپس باید ضمن الزام گمرک به تجمیع خدمات خود در این مراکز، از سیاستهای تشویقی برای انتقال تشریفات گمرکی به داخل کشور استفاده بشود. به طور خاص در مورد بندر خشک آپرین «تجمیعگمرکهای تهران در بندر خشک آپرین»، «تبدیل بندر خشک آپرین به منطقه ویژه اقتصادی»، افزایش هزینههای انبارداری در بنادر بزرگ جنوبی» و «اجرای ترانزیت داخلی بار از بنادر جنوبی به بندر خشک آپرین» پیشنهاد میشود.
گذار از ژئوپولیتیک نفت به ژئواکونومی عناصر نادر خاکی
یاسین مهرراد کارشناس امنیت اقتصادی، در ارائه خود ضمن اشاره به تحولات پرسرعت در عرصه جهان، گفت: با توجه به پایان نقش پررنگ صادرات نفت در دیپلماسی و تجارت خارجی ایران، باید به دنبال یک جایگزین برای حضور پررنگ در تعاملات بینالمللی باشیم. از طرف دیگر عرصه نظم نوین جهانی عناصر نادر خاکی به عنوان نیاز اساسی زنجیره تامین بسیاری از محصولات تولیدی و حتی فناوریهای نوظهور، مطرح شده است.
وی افزود: در نظم نوین جهانی، رقابت قدرتها از تسلط بر منابع فسیلی به سمت تسلط بر «عناصر نادر خاکی» و فلزات استراتژیک (مانند لیتیوم، کبالت و نیکل) تغییر جهت داده است. این عناصر، خوراک حیاتی صنایع آیندهساز نظیر تراشههای نیمههادی، خودروهای الکتریکی، انرژیهای تجدیدپذیر و صنایع دفاعی پیشرفته هستند. غفلت از ظرفیتهای معدنی کمیاب، ایران را علی رغم قرار گرفتن در منطقهای غنی به لحاظ منابع معدنی، از زنجیره ارزش جهانی فناوریهای نوین حذف کرده است. اکنون سوال اینجا است که ایران چگونه میتواند خود را از وابستگی به صادرات نفت خام رها ساخته و به قطب منطقهای فرآوری و تجارت عناصر نادر خاکی تبدیل کند؟
مهرراد همچنین درخصوص الزامات تحقق اهداف تعیین شده در این زمینه گفت: در این طرح سیاستی با هدف «بازآفرینی قدرت اقتصادی ایران»، پیشنهاد تبدیل کشور به «هاب منطقهای فرآوری عناصر نادر» را ارائه میدهد. راهکار محوری، ایجاد کنسرسیومهای مشترک با دارندگان فناوری (مانند چین) برای انتقال تکنولوژی فرآوری و همزمان عقد قراردادهای بلندمدت خرید مواد خام با همسایگان شرقی جهت تغذیه کارخانجات فرآوری در ایران است. این اقدام، ضمن خنثیسازی تحریمها از طریق وابستهسازی صنایع هایتک جهانی به هاب ایران، اهرم چانهزنی جدیدی در امنیت بینالملل برای کشور ایجاد خواهد کرد.
ظرفیتهای شکلدهی به ابتکار راهبردی – اقتصادی ایران و افغانستان
میلاد ترابیفرد کارشناس تجارت و اقتصاد بینالملل و کارشناس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، در ارائه خود گفت: تا پیش از این ایران جزئی از تامین انرژی جهانی و تامین امنیت انرژی جهانی بوده است. اما امروز سئوال اساسی ما برای جانمایی ایران در نقشه جهانی این است که ایران با توجه به تحولات گسترده در عرصه تجارت و انرژی و امنیت جهانی، چه نقشهای برای نقش آفرینی دارد. ایران باید امروز برنامه خود و نسبت خود را با اجزاء مختلف نظم جهانی بازتعریف کند و در این خصوص کشورهای منطقه و به طور خاص دو همسایه شرقی ایران نقشی ویژه دارند.
وی افزود: مسئله افغانستان برای ایران، مسئلهای پیچیده و مرکب است که درون خود زیرمسئلههای مهمی همچون تامین نیروی انسانی زنجیرههای اقتصادی ایران، معماری ارزی ایران، معمای طالبانیسم و فارسیزدایی، معضل آب در شرق کشور، امنیت ملی در برابر تروریسم و تعیین نسبت ایران با قدرتهای بزرگی همچون چین و روسیه را در بر دارد. با توجه به منقضی شدن نظم پیشین بینالملل، ایران برای جانمایی جدید خود در جهان باید به مجموعه وسیعی از سوالات در خصوص روابط با افغانستان به وسیلهی ابتکارات جدید پاسخ دهد.
ترابیفرد درخصوص الزامات تحقق اهداف تعیین شده در این زمینه گفت: در این طرح سیاستی ابتکار ایران در نسبت با افغانستان در سه سطح طراحی شده است: نخست اقداماتی نظیر طراحی و توسعه سازکار کفالت، مهندسی اجتماعی جمعیت اتباع بهصورتیکه اقشار نزدیک به ایران در رأس هرم قرار گیرند. سپس اتصال ظرفیت شبکه کفالت به شبکه واسطه تجارت هزاره و تاجیک میان ایران و افغانستان بهمنظور انعکاس این مهندسی اجتماعی درون افغانستان، توسعه کمربند اقتصادی جداره شرقی کشور و امتداد آن به درون افغانستان و متوازنسازی معادله آبی با افغانستان، ضریب نفوذ راهبردی ایران در افغانستان افزایش پیدا کند؛ در سطح دوم، پیوستگی ژئواکونومیکی ایران و افغانستان در امتداد کمربند و راه به وسیلهی اتصال زیرساختی در چارچوبهای دوجانبه و سهجانبه پیگیری میشود؛ در سطح سوم نیز کریدور مشترک ایران، چین و افغانستان در بازه زمانی بلندمدت در قالب معامله کلان میان ایران و چین توسعه پیدا میکند.
بررسی امکان عرضه فرآوردههای نفتی ایران در بورس نفت و گاز شانگهای
مسعود رسولی امیرآبادی، کارشناس انرژی و تجارت بینالمللی، در ارائه خود گفت: در نظم نوین جهانی ایران باید به داشتههای فعلی خود که سالهای برای آن سرمایهگذاری کرده است توجه داشته باشد. به دلیل کمبود منابع مالی ایران باید بین ظرفیتهای موجود داخلی و نیازهای خارجی پیوند برقرار کند و در وهله بعدی به دنبال راهکارهایی باشد که به سرمایهگذاری جدید نیاز دارد. در حوزه انرژی ایران مزیت رقابتی دارد ولی در عرصه تجارت بینالملل بسیار از ظرفیتهای موجود عقبیم چراکه به صورت کلاسیک و قدیمی برخورد میکنیم که متناسب با سرعت و پویایی دنیای مدرن نیست.
وی افزود: بازآفرینی قدرت جمهوری اسلامی ایران در نظم نوین جهانی از مسیر بهرهبرداری هوشمندانه از مجموعهای از مولفه های قدرت از جمله ایجاد همبستگی اقتصادی با کشورهای همسایه و کشورهای بزرگ همسو امکانپذیر خواهد بود. چین بهعنوان یکی از قدرتهای بزرگ جهانی، میتواند برای ایران ظرفیتهایی در جهت کاهش فشارهای ساختاری ناشی از محیط بینالمللی، ارتقای جایگاه منطقهای و تقویت مؤلفههای قدرت ملی فراهم آورد؛ با این حال، بهرهگیری مؤثر از این ظرفیتها مستلزم اتخاذ رویکردی فعال، راهبردمحور و متوازن در حوزه دیپلماسی اقتصادی و سیاست خارجی ایران است.
رسولی امیرآبادی درخصوص الزامات تحقق اهداف تعیین شده در این زمینه گفت: ایجاد امکان عرضه فیزیکی فرآوردههای نفتی ایران، بهویژه قیر، در بورس نفت و گاز شانگهای از طریق همکاری نهادی میان بورس کالای ایران و بورسهای انرژی چین، راهکار اصلی پیشنهادی است. این اقدام با کاهش وابستگی به واسطهها، ارتقای شفافیت قیمت، تضمین پرداخت و استفاده از سازوکارهای مالی غیردلاری، ریسکهای تحریمی صادرات را کاهش میدهد. همزمان، توسعه دیپلماسی اقتصادی و مشارکت با شرکتهای چینی برای ایجاد هابهای صادراتی و سرمایهگذاری مشترک، امنیت تقاضا و همبستگی اقتصادی ایران و چین را تقویت میکند.
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
