به گزارش مسیر اقتصاد سال ۲۰۲۵ میلادی با یک پیام روشن برای روابط آمریکا و چین شروع شد: ترامپ رییس جمهور شده بود که همزمان سختگیری تجاری را افزایش دهد و پولیتیکِ معامله را نگه دارد. از همان روزهای اول، دستور بررسی دقیق کسری تجاری و اجرای توافق ۲۰۲۰ (زمان دولت قبل ترامپ) صادر و بحث تعرفه ۱۰ درصدی بر کالاهای چینی از اول فوریه مطرح شد؛ بهانه هم آشنا بود: فنتانیل. در همین فضای پرتنش، پرونده تیکتاک هم وارد فاز «تعلیق موقت برای چانهزنی» شد و ترامپ با تعلیق ۷۵ روزه ممنوعیت، زمان خرید و فروش و مذاکره را خرید. چین هم همزمان تلاش کرد کانالهایی برای حفظ رابطه اقتصادی با شرکتهای آمریکایی باز نگه دارد.
فنتانیل؛ بهانهای که تعرفهها را بالا برد و پرونده را امنیتی کرد
فوریه ۲۰۲۵ ترامپ تعرفه ۱۰ درصدی را روی «همه کالاهای چینی» گذاشت و همزمان، دست روی یک نقطه حساس در تجارت دیجیتال و خردهفروشی گذاشت: تعلیق معافیت مالیاتی محمولههای کوچک؛ تصمیمی که حتی در داخل آمریکا هم دردسر لجستیکی درست کرد. چین پاسخ را با یک بسته ترکیبی داد: هم تعرفه روی انرژی و کالاهای کشاورزی آمریکا گذاشت، هم سراغ ابزار کلاسیک خودش رفت: کنترل صادرات مواد معدنی کمیاب؛ و در کنار آن پروندههای حقوقی/رقابتی مثل تحقیق ضدانحصار علیه گوگل و فهرست «نهادهای غیرقابل اعتماد» را فعال کرد.
اینجا یک الگوی مهم شکل گرفت: آمریکا فشار را با تعرفه و محدودیتهای نظاممند شروع میکند و چین پاسخ را با مواد حیاتی، کنترل صادرات و هدف گرفتن حوزههای سیاسیِ حساس آمریکا (کشاورزی، انرژی، شرکتهای بزرگ) تنظیم میکند.
از تعرفه تا تحریم فناوری: جنگ از «مرزها» به «زنجیرههای ارزش» منتقل شد
در ماه مارس ۲۰۲۵، تعرفهها پله بالاتر رفت: آمریکا از ۱۰ به ۲۰ درصد افزایش داد و باز هم فنتانیل را دلیل اصلی معرفی کرد. چین به سرعت محصولات کشاورزی کلیدی آمریکا را هدف گرفت و موضوع را به سازِکار حل اختلاف WTO کشاند. اما آنچه این ماه را خاص کرد، گسترش تقابل از تجارت به فناوری و انرژی بود: آمریکا تحریمهایی را علیه برخی بازیگران چینی به دلیل خرید نفت ایران اعمال کرد و همزمان تعداد زیادی نهاد چینی را با هدف قطع دسترسی چین به فناوریهای پیشرفته محاسباتی و کاربردهای نظامی به فهرست محدودیتهای فناوری افزود.
در دل همین تنشها، چین تلاش کرد یک خط ارتباطی اقتصادی را نگه دارد: دیدار لیچیانگ با سناتور جمهوریخواه و تجار آمریکایی و طرح دوباره پرونده تیکتاک، نشانهای بود از اینکه پکن میخواهد «درِ معامله» بسته نشود، حتی وقتی میدان اصلی، فناوری است.
می ۲۰۲۵: اوجگیری تنش و بعد چرخش به «آتشبس ۹۰ روزه»
ماه می با شدیدترین بسته اقدامات شروع شد: تعرفه فولاد و آلومینیوم به ۵۰ درصد رسید، صادرات نرمافزارهای حیاتی طراحی تراشه (EDA) به چین متوقف شد، بحث لغو ویزای دانشجویان چینی و تعرفههای ضدیارانه بسیار بالا روی مواد باتری مطرح شد. چین هم با ضددامپینگ سنگین پاسخ داد. اما درست در میانه همین رویارویی، یک اتفاق کلیدی افتاد: مذاکرات ژنو و آتشبس تعرفهای ۹۰ روزه.
دو طرف تعرفههای متقابل را از ۱۲۵ به ۱۰ درصد کاهش دادند (با این قید که بخشی از تعرفههای آمریکا باقی ماند) و چین هم برخی اقدامات غیرتعرفهای تلافیجویانه را متوقف کرد. این آتشبس یک پیام داشت:
دو اقتصاد میخواهند بجنگند، اما نه تا جایی که کنترل از دستشان خارج شود.
ژوئن تا اوت ۲۰۲۵: معامله روی «مواد حیاتی» و «تراشه»؛ جنگِ مدیریتشده
در ماه ژوئن تمرکز روی نقطهای گذاشته شد که برای هر دو حیاتی است: عناصر خاکی کمیاب. توافق شد صدور مجوزها تسریع شود و در مقابل آمریکا هم بخشی از محدودیتها را سبک کند. همزمان آمریکا دامنه تعرفه فولاد را به کالاهای خانگی گسترش داد؛ یعنی جنگ تعرفهای به «مصرف روزمره» نزدیکتر شد.
در ماه جولای آمریکا نشانههای نرمش بیشتر را نشان داد: محدودیت صادرات EDA که در می اعمال شده بود لغو شد اما نه رایگان؛ در ازای مجوزهای صادراتی چین. فضای گفتگو بهبود یافت، ترامپ از همکاری چین در فنتانیل تعریف کرد و مذاکرات سطح بالا در استکهلم برگزار شد؛ هرچند توافق نهایی باز هم «به تأیید شخص ترامپ» گره خورد.
ماه آگست یک مدل عجیب اما معنادار اضافه کرد: آمریکا با انویدیا و AMD توافق کرد صادرات برخی تراشههای هوش مصنوعی به چین با پرداخت سهمی از فروش ممکن شود. همزمان ترامپ سراغ تعرفههای سنگین روی مس رفت و تهدید کرد اگر چین صادرات آهنرباهای خاکنادر را محدود کند، تعرفه ۲۰۰ درصد میگذارد. آتشبس تعرفهای تمدید شد و مذاکره ادامه یافت.
در این مرحله خط سیر جنگ اقتصادی روشنتر شد: «مواد حیاتی» (خاکهای نادر، گرافیت، باتری) اهرم چین است، «تراشه و ابزار طراحی» اهرم آمریکا است و هر دو، در میانه فشار، پنجره معامله را باز نگه میدارند.
سپتامبر ۲۰۲۵: کاهش تجارت و چرخش چین به بازارهای نوظهور
در سپتامبر آمارها نشان داد تجارت دوجانبه افت کرده و آمریکا به جایگاه سوم شریک تجاری چین سقوط کرده است. نکته مهمتر این بود که صادرات چین به بازارهای نوظهور مثل آفریقا رشد قابل توجهی کرده است. یعنی پکن همزمان با مذاکره با واشینگتن، بازآرایی بازارهایش را جلو میبرد تا فشار آمریکا اثر کمتری داشته باشد.
در همین ماه پرونده تیکتاک از گفتگو به چارچوب اجرایی نزدیک شد و تماس تلفنی ترامپ و شی برای دیدار در حاشیه اپک و سفر ترامپ به چین در اوایل ۲۰۲۶ هماهنگ شد.
اکتبر تا نوامبر ۲۰۲۵: از لبه پرتگاه تا توافق عملی
اکتبر با یک اوج تنش شروع شد: چین کنترلهای صادراتی گسترده روی عناصر خاکی نادر و باتریهای لیتیومیونی اعلام کرد و ترامپ تهدید تعرفه ۱۰۰ درصدی کرد. حتی دو طرف عوارض بندری متقابل روی کشتیهای یکدیگر گذاشتند.
اما با نزدیک شدن به اپک، مذاکرات فنی شروع شد و دیدار شی و ترامپ در بوسان به یک توافق عملی رسید: آمریکا تعرفه مرتبط با فنتانیل را کاهش داد و اجرای برخی محدودیتها را یک سال متوقف کرد، چین موافقت کرد کنترل صادرات عناصر خاکی نادر را معلق کند و تعرفههای تلافیجویانه را تعدیل کند، همکاری در فنتانیل، خریدهای کشاورزی و حل مسائل شرکتها روی میز آمد و سفر رسمی ترامپ به چین برای آوریل ۲۰۲۶ تأیید شد.
نوامبر این توافق را پُررنگتر کرد: چین خریدهای عظیم سویا را پذیرفت، محدودیتهای صادراتی روی مواد حیاتی مانند گالیم، ژرمانیم، آنتیموان و خاکهای نادر را به طور موقت متوقف کرد، شرکتهایی را از فهرستهای محدودیت خارج کرد و دو طرف عوارض بندری را یک سال تعلیق کردند. آمریکا هم معافیت تعرفهای برای برخی کالاهای چینی را تمدید کرد.
این مرحله همان «معامله بزرگِ کنترلشده» بود: کشاورزی و مواد حیاتی در ازای کاهش فشارهای فوری.
دسامبر ۲۰۲۵: همزمان توافقهای تجاری و سختگیریهای فناورانه
دسامبر نشان داد رابطه آمریکا و چین قرار نیست «عادی» شود؛ فقط «مدیریتشده» است. از یک سو، فروش تراشههای H200 به مشتریان تأییدشده چین با عوارض ۲۵ درصد مجاز شد و چین هم صدور مجوزهای عمومی صادرات عناصر خاکی نادر را تأیید کرد؛ حتی مهلت خرید سویا تمدید شد و تیکتاک با مدل شرکت سرمایهگذاری مشترک از خطر ممنوعیت گریخت.
اما از سوی دیگر، آمریکا در همان ماه قوانین سختگیرانه فناوری/امنیتی تصویب کرد: محدودیت دسترسی نهادهای فدرال به خدمات برخی شرکتهای زیستفناوری چینی، تقویت محدودیت سرمایهگذاری آمریکاییها در فناوریهای حساس چین و اعلام برنامه تعرفههای تدریجی روی تراشههای چینی از ۲۰۲۷. یعنی: توافق تجاری روی میز؛ مهار فناورانه در دست قانونگذار.
ژانویه ۲۰۲۶: بازگشت «پرونده تراشه» و گسترش جنگ به شرکای ثالث
در ژانویه ۲۰۲۶، محور دوباره به «تراشههای پیشرفته» برگشت: آمریکا صادرات برخی تراشههای پیشرفته (از جمله مدلهایی از انویدیا و AMD) را بهصورت موردی و با تعرفه ۲۵ درصد تصویب کرد و همزمان مجلس نمایندگان قانونی برای محدود کردن دسترسی از راه دور شرکتهای چینی به فناوریهای پیشرفته آمریکا گذراند.
در سطح سیاسی هم یک تغییر دیده میشود: ترامپ تهدید کرد اگر کانادا با چین پیمان تجاری ببندد، تعرفه ۱۰۰ درصدی اعمال میکند. این یعنی جنگ تجاری آمریکا و چین فقط دوطرفه نیست؛ به شریکهراسی و فشار بر کشور ثالث هم کشیده میشود؛ الگویی که در دوره اول ترامپ هم سابقه داشت و حالا دوباره زنده شده است.
منبع: چاینا بریفینگ
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
