به گزارش مسیر اقتصاد به تازگی بانک مرکزی هند پیشنهادی را مطرح کرد که میتواند پیامدهای ژئوپلیتیکی گستردهای داشته باشد و آن «اتصال ارزهای دیجیتال رسمی کشورهای بریکس جهت تسهیل تجارت فرامرزی و پرداختهای گردشگری» است. طبق اعلام منابع، بانک مرکزی هند (RBI) توصیه کرده که این پیشنهاد در دستور کار اجلاس بریکس ۲۰۲۶ در اواخر امسال قرار گیرد. در صورت تصویب، این امر نخستین تلاش رسمی این گروه برای اتصال ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) در یک چارچوب مشترک خواهد بود. پیشنهاد دهلی در میان تنشهای جهانی مطرح میشود؛ جنگهای تجاری دوباره ظهور کردهاند، مرکزیت سیاسی دلار آمریکا زیر سوال است و اقتصادهای نوظهور به دنبال راهکارهایی برای مصون ماندن از فشار مالی بدون اعلام جنگ آشکار علیه سیستم مبتنی بر دلار هستند.
جزییات پیشنهاد جدید هند
پیشنهاد دهلی با هدف انجام تراکنشهای سریع، ارزان و کاهش وابستگی پرداختهای بریکس به کانالهای دلارمحور طراحی شده است. با اتصال CBDCها، کشورها میتوانند صورتحسابهای تجاری، هزینههای گردشگری و احتمالاً تأمین مالی را مستقیماً با ارزهای دیجیتال مستقل خود تسویه کنند. این امر از تنگناهای بانکی مربوطه عبور و قرار گرفتن در معرض تحریمها یا فشارهای مالی ناشی از تعرفه را کاهش میدهد. هند این پیشنهاد را به عنوان یک طرح فنی و نه ایدئولوژیک مطرح کرده است. بانک مرکزی هند بارها تأکید کرده که ترویج روپیه دیجیتال در سطح بینالمللی به معنای حذف دلار نیست، بلکه به معنای کارایی، انعطافپذیری و نوسازی پرداختهای فرامرزی است. اما پیامدهای راهبردی آن را نمیتوان نادیده گرفت.
چرا طرح دهلی اکنون اهمیت دارد؟
زمانبندی پیشنهاد هند نیز موضوع قابل توجهی است. بریکس در میان تهدیدهای تعرفهای مجدد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و هشدارهای او علیه کشورهایی که به دنبال جایگزینی برای دلار هستند، دوباره اهمیت پیدا کرده است. ترامپ پیش از این بریکس را «ضد آمریکا» خوانده و بارها اعضای آن را به اقدامات تجاری تنبیهی تهدید کرده بود. با توجه به این شرایط، یک سیستم CBDC مرتبط با کشورهای عضو بریکس، یکشبه جایگزین دلار نخواهد شد، اما نشاندهنده یک تغییر ظریف از وابستگی به سیستم مالی تحت سلطه ایالات متحده به زیرساختهای موازی تحت کنترل خود اقتصادهای نوظهور خواهد بود. باید توجه داشت که در جهانی که دسترسی به سیستمهای پرداخت به یک اهرم ژئوپلیتیکی تبدیل شده، همین تغییر به تنهایی معنادار است.
موانع فنی و سیاسی اتصال ارزهای دیجیتال بریکس
باوجود اهداف جاهطلبانه، این پیشنهاد با مسیری طولانی و نامطمئن روبرو است. هیچ یک از اعضای اصلی بریکس به طور کامل CBDC را راهاندازی نکردهاند، هرچند همه آنها در حال اجرای طرحهای آزمایشی هستند. قابلیت همکاری از نظر فنی و نظارتی نیز همچنان یک چالش بزرگ است. هنوز پرسشهای مربوط به حاکمیت، اشتراکگذاری دادهها، حل ناترازی تجاری و اعتماد به پلتفرمهای یکدیگر حل نشده است. همچنین، تجربه گذشته درسهای عبرتآموزی نیز دارد. تلاشهای قبلی هند و روسیه برای گسترش تجارت با ارزهای ملی زمانی با مشکل مواجه شد، زیرا ذخایر روپیه روسیه به میزانی رسید که استفاده از آنها به راحتی امکانپذیر نبود. برای جلوگیری از مشکلات مشابه، بانک مرکزی هند (RBI) در حال بررسی سازوکارهای مانند سوآپ ارزی دوجانبه و تسویه حسابهای دورهای برای مدیریت روانتر اینعدم تعادلهاست. همچنین، تردیدهای سیاسی نیز به اندازه پیچیدگی فنی شرایط را دشوار خواهد کرد. احتمالا کشورها تمایلی به تکیه بر پلتفرمهای طراحیشده یا تحت سلطه دیگران نداشته باشند، بهویژه زمانی که اعتماد راهبردی در درون کشورهای بریکس همچنان نامتوازن باشد.
ارزهای بانک مرکزی در مقابل استیبل کوینها
اصرار هند بر ارزهای دیجیتال بانک مرکزی در زمانی تشدید شده که تمایلات جهانی به سمت استیبل کوینها تغییر کرده است. بانک مرکزی هند (RBI) موضع محکمی در برابر این روند اتخاذ و استدلال میکند که استیبل کوینهای منتشر شده توسط بخش خصوصی، تهدیدهایی را برای حاکمیت پولی، ثبات مالی و کنترل نظارتی ایجاد میکنند. برای هند، روپیه الکترونیکی فقط یک ابزار پرداخت نیست، بلکه محافظی برای اکوسیستم مالی دیجیتال آن است. در مقابل، اتصال CBDCها در کشورهای عضو بریکس به آنها اجازه میدهد تا نوآوری را آزمایش و همزمان کنترل کامل دولت را حفظ کنند، که این یک امر راهکاری جذاب برای دولتهایی است که نگران تسلط دلار و ارزهای دیجیتال خصوصی هستند.
پیامدهایی برای بریکس و نظام جهانی
اگر این پیشنهاد عملیاتی شود، اتصال بریکس با CBDC روابط مالی درون این گروه را تقویت کرده و ادغام اقتصادی جنوب-جنوب را تعمیق میبخشد. همچنین نقش بریکس را به عنوان مجمعی برای همکاری عملی، نه به عنوان جاهطلبی بزرگ تحقق نیافته مانند ارز مشترک، تقویت میکند. در سطح جهانی نیز این امر به جای انقلاب، تاثیر تدریجی خواهد بود. تسلط دلار بر بازارهای سرمایه، اعتماد قانونی و مزایای نقدینگی استوار است که هیچ شبکه CBDC به راحتی نمیتواند جایگزین آن شود، اما فرسایش تدریجی ایجاد میکند. با گذشت زمان، سیستمهای جایگزین هرچند نمیتواند آن را از تحت سلطنت پایین بکشند، اما میتوانند انحصار دلار را کاهش دهند.
حرکت به سوی نظم مالی چندقطبی و پراکنده پیشنهاد هند را میتوان نه به عنوان یک شورش ضد دلار، بلکه پوشش راهبردی ریسک دانست. به ویژه هند این مسیر را برای مصون ماندن از شوکهای ژئوپلیتیکی بدون تحریک رویارویی آشکار با ایالات متحده با احتیاط طی میکند. دهلی با تأکید بر کارایی، گردشگری و تسهیل تجارت، در حال شکلدهی یک حرکت ژئوپلیتیکی به زبان تکنوکراتیک است. اما نیتها کمتر از برداشتها اهمیت دارند. در واشنگتن، هر تلاشی برای کاهش وابستگی به دلار به ویژه در گروهی شامل چین و روسیه، از دریچه راهبردی نگریسته خواهد شد. همین امر به تنهایی میتواند هزینه سیاسی اجرا را افزایش دهد. اهمیت بیشتر این موضوع در طراحی یک سازوکار مالی است که به جای یک سیستم غالب، چندین شبکه پرداخت همپوشان در حال ظهور هستند که هر کدام بازتاب مراکز قدرت مختلف هستند. سیستم CBDC مرتبط با بریکس به سلطه دلار پایان نمیدهد، اما گامی دیگر به سوی یک نظم مالی چندقطبی و پراکنده خواهد بود که در آن کشورها بهجای بازارها در روند پول تصمیم میگیرند.
منبع: مدرن دیپلماسی
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
