به گزارش مسیر اقتصاد نشست «تعاملات راهبردی ایران با چین و روسیه؛ از تفاهم تا اقدام» روز سه شنبه ۱۶ دیماه ۱۴۰۴ از ساعت ۱۴ الی ۱۷ و با میزبانی «اندیشکده مطالعات راهبردی ایران و چین» برگزار میشود. این نشست، ششمین نشست تخصصی از دوازدهمین همایش سالانه اقتصاد مقاومتی بود که در بازه آبان تا اسفندماه سال جاری با موضوع «نظم نوین جهانی؛ بازآفرینی قدرت ایران» در حال برگزاری است. در ششمین نشست از این همایش موانع و فرصتهای توسعه روابط اقتصادی ایران با چین و روسیه به عنوان دو قطب اقتصادی مهم در تجارت جهانی کنونی، مورد بررسی قرار گرفت.
در این نشست حسین قاهری رئیس اندیشکده مطالعات راهبردی ایران و چین، گفت: راهبرد چین بهگونهای طراحی شده که این کشور تمایلی به ورود به تقابلهای دوجانبه میان کشورها ندارد. به گفته او، چین یا بهصورت دوجانبه با یک کشور وارد تعامل میشود یا همکاریهای خود را در قالب ترتیبات منطقهای و چندجانبه پیش میبرد. از همین رو، کنار هم قرار دادن چین و روسیه و تلاش برای پیشبرد همکاریها صرفاً با مشارکت این دو کشور، رویکردی منطقی نیست. البته قاهری تأکید میکند که باید از ظرفیت هر دو کشور استفاده شود، اما این تعامل یا باید بهصورت مستقل با هر یک از آنها شکل بگیرد یا از بسترهایی مانند شانگهای و بریکس استفاده شود.
سهم ایران از واردات چین دو دهم درصد است
او نخستین گام برای بهبود وضعیت را ارتقای شناخت نسبت به نظم جدید جهانی و برنامههایی میداند که کشورهایی مانند چین و روسیه دنبال میکنند. به اعتقاد قاهری، برای توسعه تعاملات اقتصادی، ابتدا باید مسائل را از زاویه دید طرف مقابل نیز تحلیل کرد. او با اشاره به اینکه سهم ایران از واردات چین تنها حدود دو دهم درصد است و حتی از عراق نیز کمتر است، میگوید ایران در صادرات نفت به چین نیز در تراز کشورهایی مانند آنگولا و در رتبه ششم قرار دارد.
اهمیت ایران برای چین از منظر جغرافیایی است؛ ولی چابهار را به هند سپردیم
از نظر او، چین امروز نه به نفت ایران نیاز حیاتی دارد و نه به تجارت با ایران وابسته است و درک این واقعیتها برای ترسیم آینده ضروری است. قاهری تأکید میکند اهمیت ایران برای چین نه در حوزه اقتصادی، بلکه در موقعیت جغرافیایی کشور نهفته است؛ ظرفیتی که ایران نسبت به آن بیتوجه بوده است.
وی وابستگی بالای چین به تنگه مالاکا در جنوب شرق آسیا را یکی از دغدغههای راهبردی این کشور میداند و همکاری چین با پاکستان را نیز در همین چارچوب تحلیل میکند. قاهری یادآور میشود که توسعه بندر چابهار توسط چین حتی پیش از توسعه بندر گوادر پاکستان مطرح بوده، اما ایران توسعه چابهار را به هند، رقیب چین، سپرده است؛ اقدامی که به گفته او پیام بسیار منفی به طرف چینی منتقل کرده است.
وابستگی به تراستیها یک تهدید امنیت ملی است
قاهری به توسعه شبکه مالی و بانکی چین تحت عنوان CIPS اشاره میکند و آن را ظرفیتی مهم برای ایران میداند. به گفته او، در حالی که حدود ۸۰ درصد تجارت خارجی ایران به چین گره خورده است، ایران از این شبکه استفاده نمیکند و بهشدت به شبکههای تراستی برای انتقال ارز وابسته مانده است؛ شبکههایی که وابستگی بالایی به امارات ایجاد کردهاند. او معتقد است تراستیها تا دیروز اقتصاد ایران را به گروگان گرفته بودند و امروز امنیت کشور را گروگان گرفتهاند و حتی آغاز اعتراضات از صنوفی مانند طلافروشان را حامل پیامهای مهمی در این زمینه میداند. از نظر قاهری، کاهش وابستگی به تراستیها امروز به یک مسئله امنیت ملی تبدیل شده و با این حال، ارادهای برای مواجهه با آن دیده نمیشود.
وی تأکید میکند مسئله اصلی این نیست که هرکس راهکار دارد وارد میدان شود، بلکه مشکل این است که افرادی که شناختی از چین ندارند، همچنان در موقعیت تصمیمگیری باقی ماندهاند. به گفته قاهری، دهها میلیارد دلار از منابع ارزی ایران توسط شبکههای تراستی بلوکه شده و بازگشت حتی یکسوم آن میتواند بسیاری از مشکلات امنیتی و ارزی کشور را حل کند. او با اشاره تاریخی، کودتای ۲۸ مرداد را نیز نتیجه به گروگان گرفتن طلای ایران از سوی روسیه میداند.
قاهری شرایط امروز کشور را به داستان «پادشاه بدون لباس» تشبیه میکند و معتقد است باید مانند کودکان، صریح و شفاف واقعیتها را بیان کرد، حتی اگر این کار هزینه داشته باشد، تا واقعیتهای کشور به گوش مسئولان برسد.
سفرای ایران در چین و روسیه چهکار میکنند؟
او بار دیگر بر اهمیت شناخت دقیق چین و روسیه تأکید میکند و میگوید در حالی که چنین شناختی باید اولین گام باشد، سفرای ایران در چین و روسیه اقدامات مؤثری در این زمینه انجام ندادهاند. به گفته او، هیچ گزارش مشخصی از تلاش سفرای ایران برای کنار گذاشتن شبکههای تراستی ارائه نشده، در حالی که این اقدام کاملاً شدنی است و بسیاری از کشورها، از جمله میانمار، روسیه و سایر کشورهای تحریمشده یا غیرتحریمشده، به شبکه CIPS متصل شدهاند.
باید از جایگزین چینی سوئیفت استفاده کنیم
قاهری توضیح میدهد که چین حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش به این جمعبندی رسید که بخشی از قدرت آمریکا به سلطه دلار بازمیگردد. با وجود تورم دو رقمی آمریکا، ارزش دلار حفظ شده و این کشور توانسته تبعات اقتصادی خود را به جهان منتقل کند؛ سازِکاری که مبتنی بر جهانروایی دلار است. چین این مسئله را درک کرد و تلاش کرد با تقویت یوآن و کاهش سلطه دلار آمریکا، مسیر جدیدی را طی کند. ایجاد جایگزین سوئیفت، یعنی CIPS، بخشی از این راهبرد بود؛ سیستمی که برخلاف سوئیفت، صرفاً پیامرسان مالی نیست، بلکه امکان تسویه وجوه را فراهم میکند، بهصورت ۲۴ ساعته فعال است و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ حجم تراکنشهای آن به سطح سوئیفت برسد.
چین تمایل به توسعه تبادلات دارد ولی ما عزم جدی نداریم
به گفته قاهری، چین از همان ابتدا از بانک مرکزی ایران درخواست همکاری در CIPS را مطرح کرد، اما ایران از این همکاری امتناع کرد. این در حالی است که امروز حتی آمریکا و اتحادیه اروپا نیز بخشی از تراکنشهای خود را از این سیستم انجام میدهند.
او تأکید میکند چین حتی در دوره تحریم نیز خریدار نفت ایران بوده و برخلاف آنچه در برخی رسانهها مطرح میشود، نهتنها خرید نفت را متوقف نکرده، بلکه در مقاطعی آن را افزایش داده و شرطی مانند رسوب پول در چین نیز مطرح نکرده است. به گفته قاهری، چین تمایل دارد خرید نفت از ایران را تا حدود ۳۰ درصد افزایش دهد.
در مقابل، در داخل ایران شبکه تراستی شکل گرفته که هم مانع ورود بازیگران جدید میشود و هم انگیزه دارد منابع ارزی را دیرتر به کشور بازگرداند. قاهری معتقد است راهحل این مسئله شفافیت است و بستر این شفافیت در سمت چین وجود دارد؛ تنها نیازمند عزم جدی برای استفاده از CIPS هستیم.
روسیه با وجود تحریم شدید مالی، شبکه تراستی شکل نداده است
وی با مقایسه ایران و روسیه میگوید تحریم روسیه بهمراتب شدیدتر از ایران است، اما مفهومی به نام تراستی در روسیه وجود ندارد. این کشور توانسته تبادلات مالی خود را بهصورت رسمی و بدون ایجاد شبکههای غیرقابل رصد سامان دهد، در حالی که ایران همچنان به این روشها وابسته مانده است.
سپردن توسعه چابهار به هند خیانت به منافع ایران بود
قاهری صراحتاً میگوید سپردن توسعه بندر چابهار به هند، خیانت به منافع ایران بوده و ایران بارها به چین دهنکجی کرده است. از نگاه چینیها، ایران نگاه «عنبردستی» به چین دارد و فقط زمانی که به پول یا وتو نیاز دارد به سراغ این کشور میرود. به گفته او، هر زمان غرب سیگنال مثبتی به ایران داده، ایران بهسرعت چین را کنار گذاشته است. قاهری تأکید میکند ایران امروز به سفیرانی در چین و روسیه نیاز دارد که تماموقت و همهجانبه برای توسعه تعاملات اقتصادی تلاش کنند.
۴ ریشه اثرگذاری بیش از حد تحریمها بر کاهش ارزش پول ملی
وی در ادامه به مقایسه کاهش ارزش پول ملی ایران و روسیه اشاره میکند و میگوید با وجود تحریمهای مشابه، ارزش پول روسیه کمتر از دو برابر کاهش یافته، اما ارزش پول ملی ایران افت بهمراتب شدیدتری را تجربه کرده است. به باور قاهری، این تفاوت نتیجه نحوه مواجهه ایران با تحریمها و تحولات جهانی است. او ریشههای این وضعیت را در چهار عامل خیانت، جهالت، کمجرئتی و موانع گسترده میداند و معتقد است برای هر چهار مورد باید برنامهریزی شود.
به گفته او، ابتدا باید نهادهای امنیتی تکلیف خائنان را روشن کنند؛ سپس افراد ناآگاه یا کنار گذاشته شوند یا آگاه شوند. در مرحله بعد باید جرئت تصمیمگیری در مدیران تقویت شود. قاهری با انتقاد از وضعیت موجود میگوید ما دادگاه کارکنان دولت داریم، اما دادگاه کارنکنان دولت نداریم و این مسئله انگیزه کار کردن را از مدیران گرفته است. او نمونه دکتر دیواندری را مثال میزند که به دلیل تلاش برای حل مشکلات، با برخوردی مواجه شد که برای دیگران جنبه عبرتآموز پیدا کرد. به اعتقاد قاهری، به جای محاکمه مدیرانی که کار میکنند، باید مدیرانی که کار نمیکنند مورد پیگرد قرار گیرند. در نهایت نیز باید موانع متعدد موجود بر سر راه تصمیمگیری و اجرا برطرف شود و به طور خاص مجلس به جای قانونگذاری جدید، باید به سمت قانونزدایی حرکت کند.
او جمعبندی میکند که ایران به یک نهاد امنیتی برای برخورد با خائنان، دولتی آگاه و با عزم جدی، مجلسی متمرکز بر مانعزدایی و قوه قضاییهای نیاز دارد که به جای برخورد با مدیران جسور، مدیران بیعمل را محاکمه کند.
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
