به گزارش مسیر اقتصاد در سالهای پس از جنگ اوکراین، اتحادیه اروپا تلاش کرده است وابستگی به انرژی روسیه را کاهش دهد، اما این فرآیند هنوز کامل نشده است. هرچند نسبت واردات مستقیم نفت و گاز روسیه به نسبت قبل بهطور قابلتوجهی پایینتر آمده، برخی کشورها هنوز بخش قابلتوجهی از انرژی خود را از روسیه تأمین میکنند.
کاهش وابستگی اما نه قطع کامل
در سال ۲۰۲۱ میلادی، بیش از ۴۵ درصد از گاز طبیعی اتحادیه اروپا از روسیه تأمین میشد و حدود ۲۷ درصد نفت وارداتی از روسیه بود. این سهمها تا سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۹ درصد برای گاز و سه درصد برای نفت کاهش یافتهاند، اما این کاهش به معنای قطع کامل وابستگی نیست.
ادامه واردات از روسیه برای اروپا هنوز هزینهبر است: در سال ۲۰۲۵ نیز اتحادیه اروپا میلیاردها یورو بابت واردات انرژی از این کشور میپردازد، بهویژه گاز و LNG که بخش مهمی از این واردات را تشکیل میدهد.
واردات LNG؛ ستون وابستگی جدید
روسیه علاوه بر گاز خط لوله، دومین تأمینکننده بزرگ LNG (گاز طبیعی مایع) برای اروپا است و واردات LNG از این کشور در نیمه اول ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل افزایش یافته است.
چنین وارداتی بیشتر در بنادر همان کشورهایی انجام میشود که زیرساخت LNG مناسبی دارند. برای مثال، فرانسه بیش از سایر کشورها از روسیه LNG وارد کرده و کشورهای بلژیک، اسپانیا، هلند و پرتغال نیز بخش مهمی از این نوع واردات را دارند.
حضور LNG روسیه در بازار اروپا نشان میدهد که وابستگی انرژی از طریق مسیرهای جایگزین (LNG به جای خطوط لوله) همچنان ادامه دارد و مدیریت آن برای اتحادیه پیچیده شده است.
تفاوت میان کشورها در وابستگی
وابستگی به انرژی روسیه در کشورهای اروپایی یکسان نیست. کشورهای مرکزی و شرقی اروپا مانند مجارستان و اسلواکی، بهویژه در بخشهای نفت و گاز خط لوله، هنوز واردات قابلتوجهی دارند. این وابستگی تا حد زیادی ناشی از نقش تاریخی مسیرهای انتقال و محدودیتهای جغرافیایی (مثلاً کشورهایی که به دریا دسترسی ندارند و نمیتوانند سریع به LNG جایگزین منتقل شوند) است.
برخی تحلیلها نشان میدهند که حتی مجارستان و اسلواکی با استفاده از معافیتهای اتحادیه اروپا به واردات نفت روسیه ادامه دادهاند و این واردات گاهی در مقایسه با قبل از ۲۰۲۲ تغییری چندانی نکرده است.
در مقابل، کشورهایی مثل استونی و چند کشور حوزه بالتیک واردات خود از گاز روسیه را تقریبا به صفر رساندهاند و به منابع جایگزین و انرژیهای داخلی متکی شدهاند.
برنامههای اتحادیه اروپا برای خروج کامل
اتحادیه اروپا برنامهای را برای حذف کامل وابستگی به واردات سوختهای فسیلی روسیه تا پایان سال ۲۰۲۷ تدوین کرده است. این «نقشه راه» بهصورت تدریجی واردات گاز، نفت و حتی انرژی هستهای را کنار میگذارد و از کشورها میخواهد استراتژیهای خود برای کاهش وابستگی را تا پایان ۲۰۲۵ ارائه دهند.
اتخاذ این برنامهها در واقع پاسخ به تلاش اتحادیه برای تضمین امنیت انرژی و کاهش تأثیرات ژئوپلیتیکی وابستگی به منابع روسیه است. با این حال، نهاییکردن این برنامهها نیازمند هماهنگی میان اعضا و سرمایهگذاری در زیرساختهای جایگزین مانند پایانههای LNG، شبکههای خط لوله اروپایی و بهرهوری انرژی است.
پیامدهای اقتصادی و سیاسی
ادامه واردات انرژی از روسیه، حتی در سطوح کاهشیافته، پیامدهای اقتصادی دارد. پرداخت میلیاردها یورو بهصورت سالانه برای واردات انرژی به روسیه، بخشی از هزینههای بلندمدت اتحادیه را تشکیل میدهد. علاوه بر این، کشورهای عضو که وابستگی بیشتری دارند، در مواجهه با شوکهای قیمتی یا اختلالات عرضه بیشتر آسیبپذیرند.
از منظر سیاسی، این وابستگی باقیمانده فشارهایی را بر سیاستگذاران اروپایی وارد میکند؛ بهخصوص در آستانه مذاکرات درباره بستههای تحریمی جدید و تلاش برای انسجام بیشتر در سیاستهای انرژی و امنیتی در سطح کل اتحادیه این وابستگی اهمیت بیشتری دارد.
چشمانداز آینده وابستگی
با اینکه واردات انرژی روسیه کاهش یافته، مسیر کامل خروج از این وابستگی هنوز در حال شکلگیری است. ادامه واردات LNG، اختلاف میان کشورهای عضو درباره معافیتها و چالشهای زیرساختی نشان میدهند که این روند بهصورت ناهمگن و طولانی طی خواهد شد. اما برنامههای جامع اتحادیه اروپا، همراه با سرمایهگذاری در انرژی تجدیدپذیر و گاز جایگزین، جهت کلی خروج از وابستگی را روشن کردهاند و سازوکارهای قانونی در حال تکمیل شدناند.
منابع:
انتهای پیام/ انرژی
