به گزارش مسیر اقتصاد روابط ایران و اتیوپی به دوران هخامنشیان و ساسانیان بازمیگردد. اما ریشه آغاز روابط رسمی و مدرن بین ایران و اتیوپی در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی است، بطوریکه در سال ۱۹۶۱ سفارت ایران در آدیس آبابا افتتاح و سفیر به اتیوپی اعزام شد. پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹، ایران با اولویت دادن به روابط با کشورهای آفریقایی و غیرمتعهد، به ویژه اتیوپی، سیاست توسعه روابط اقتصادی و سیاسی و برگزاری جلسات کمیسیون مشترک اقتصادی را در پیش گرفت. در دوران ریاست جمهوری مرحوم ابراهیم رئیسی، همکاری نظامی بین دو کشور به اوج خود رسید و ایران در طول جنگ تیگرای، پهپادها و کمکهای نظامی خود را در اختیار دولت اتیوپی قرار داد.
نقش بریکس در توسعه روابط ایران و اتیوپی
روابط ایران با اتیوپی در سالهای اخیر به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی این کشور در شاخ آفریقا و نزدیکی آن به دریای سرخ و باب المندب و همچنین میزبانی آن از مقر اتحادیه آفریقا، از اهمیت بالایی برخوردار بوده است. ایران حضور خود در آدیس آبابا را در راستای تقویت روابط دوجانبه، پیوندهای منطقهای، همکاری جنوب-جنوب و همکاری با نهادهای آفریقایی محسوب میکند. بنابراین، استفاده از پتانسیل اتیوپی به عنوان دروازه ورود به آفریقا، بخشی از راهبرد بلندمدت ایران در این قاره است. همچنین، برخی از مقامات تهران باور دارند که بریکس پتانسیل تبدیل شدن به یک بازیگر اصلی در عرصه امنیتی و ژئوپلیتیکی و به چالش کشیدن نظامهای تحت سلطه غرب را دارد. بنابراین، همکاری فزاینده بین ایران و اتیوپی به عنوان اعضای جدید بلوک بریکس میتواند نفوذ غرب را متعادل کرده و یک نظم جهانی چندقطبی ایجاد کند.
افزایش دیدارهای دوجانبه و امضای توافقنامه امنیتی
دیدار و مذاکرات رئیس جمهور ایران، مسعود پزشکیان و نخست وزیر اتیوپی در حاشیه اجلاس بریکس در کازان روسیه، نشان دهنده تعهد و آمادگی تهران برای پیگیری روند توسعه و گسترش بیشتر روابط بین دو کشور بود. با وجود چالشهای سیاسی و امنیتی در منطقه، سفارت ایران اقداماتی را در جهت تقویت همکاریها انجام داده است. همچنین، موضع تهران در سالهای اخیر مبتنی بر اصول حمایت از وحدت و تمامیت ارضی کشورها و احترام متقابل بوده است.
در یک سال گذشته، تحولات و دیدارهای مقامات دوکشور نیز نشان دهنده توجه بیشتر و چند بعدی تهران به اتیوپی است. ایران علاوه بر تقویت سفارت خود، حضور دیپلماتیک بیشتر اتیوپی در تهران را به عنوان وسیلهای برای توسعه روابط چندجانبه میبیند. در آغاز سال ۲۰۲۵ میلادی، طی دیداری با سفیر ایران در اتیوپی، مسائل مختلف مورد علاقه و راههای گسترش روابط سیاسی و اقتصادی بین دو کشور مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
سفر رسمی محمد قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، به اتیوپی برای تقویت همکاریهای دوجانبه در زمینههای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی و همچنین روابط پارلمانی بین دو کشور، نخستین سفر سطح بالای ایران در چهار دهه گذشته است. همچنین، با سفر رئیس پلیس ایران به اتیوپی در ماه مه ۲۰۲۵، اتیوپی و ایران تفاهمنامهای را امضا کردند که لایه جدیدی از همکاریهای امنیتی و اطلاعاتی، تبادل اطلاعات و تلاشهای ضد تروریسم را بین دو کشور ایجاد کرد. در واقع، پیمان امنیتی جدید ایران و اتیوپی گامی حیاتی در راهبرد کلان تهران برای تقویت روابط در آفریقا، مقابله با یکجانبهگرایی ایالات متحده، کسب جایگاه راهبردی در شاخ آفریقا و یافتن متحدان جدید است.
ایران و اتیوپی میتوانند در چارچوب سایر سازمانهای بینالمللی و چندجانبهگرایی به طور مؤثر همکاری کنند. درگیری احتمالی بین اریتره و اتیوپی میتواند چین، روسیه و ایران را در موقعیت ویژهای قرار دهد. در ۲۸ اکتبر، اتیوپی خواستار میانجیگری بینالمللی برای یافتن «راه حل مسالمتآمیز» با اریتره شد که دسترسی اتیوپی به دریا را تامین کند روابط مشترک تهران و طرفهای درگیر، میتواند فرصتی برای میانجیگری و ایفای نقش صلحآمیز فراهم کند.
بخشهای بالقوه برای گسترش مناسبات تجاری و اقتصادی
بهار سال جاری، حسن محمد معالین، وزیر امور صنایع اتیوپی، برای شرکت در سومین اجلاس اقتصادی ایران و آفریقا و نمایشگاه توانمندیهای صادراتی ایران (ایران اکسپو) به تهران سفر کرد. وی خواستار مشارکت ایران در ساخت کارخانه اوره در اتیوپی شد. بنابراین، اتیوپی میتواند بخشی از نیازهای ایران را تأمین و ایران نیز میتواند نیازهای اتیوپی را در زمینه فرآوردههای نفتی و خدمات فنی و مهندسی برطرف کند.
اخیراً سفیر ایران در آدیس آبابا با وزیر امور خارجه اتیوپی دیدار و بر تقویت بیشتر همکاریهای اقتصادی تأکید کرد. حضور ایران در آدیس آبابا میتواند فرصتی برای توسعه تجارت با اقتصادهای نوظهور، گشودن بازارهای جدید، فناوریهای نوین، انرژی پاک، آموزش منابع انسانی، امضای توافقنامههای تجاری جدید و سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI) در آفریقا باشد.
همچنین، اتیوپی اهداف بلندپروازانهای برای ساخت بیش از ۱۰۰ سد در مناطق مختلف دارد و با این کار به بزرگترین تولیدکننده برق در آفریقا تبدیل خواهد شد. ظرفیت بالای اتیوپی در حوزه کشاورزی و انرژیهای تجدیدپذیر، به ویژه انرژی برقآبی، محصولات کشاورزی و دامی و کشت فراسرزمینی میتواند بستری برای افزایش همکاریهای اقتصادی بین دو کشور باشد. توجه ایران به ظرفیتهای فراوان اقتصادی خود بهویژه در حوزه معدن، جمعیت بالای ۱۲۳ میلیونی آن و نیاز مبرم اتیوپی به دارو و خدمات پزشکی، میتواند فرصتهای سرمایهگذاری زیادی را فراهم کند.
عضویت مشترک در بریکس همچنین فرصتهای اقتصادی و تجاری زیادی را برای همکاریهای بیشتر فراهم کرده و با برنامهریزی مناسب، از توانمندیهای دو کشور در حوزه گردشگری و تجارت چندبعدی نیز بهرهمند شده است. ایران در سالهای اخیر در حوزههای آموزش، بهداشت و زیرساخت در اتیوپی سرمایهگذاریهایی انجام داده است. ایران تلاش کرده تا با رویکردهایی مانند اعطای بورسیه و پذیرش دانشجویان اتیوپیایی و فعالیتهای گستردهتر، روابط فرهنگی بین دو کشور را تقویت کند.
موانع و چالشهای اقتصادی و امنیتی
چالشهای پیشروی روابط ایران و اتیوپی ترکیبی از سیاستهای کلی، فشارهای بینالمللی، رقابتهای منطقهای و مشکلات داخلی است. مشکلات داخلی اتیوپی و بحرانهای قومی متعدد، امکان توسعه روابط با ایران را محدود میکند. جدا از توجه کمتر به جایگاه آفریقا در سیاست خارجی ایران، تحریمهای اقتصادی و موانع بانکی، مشکلات مربوط به مالیات، ارز، روابط بانکی و حمل و نقل دریایی و هوایی و بیثباتی سیاسی در برخی از کشورهای شاخ آفریقا، تهدیدی برای روابط ایران با اتیوپی محسوب میشود. با وجود فعال شدن معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه ایران، عدم فعالیت کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور، وعدم ارتباط هوایی مناسب بین تهران و آدیس آبابا از موانع توسعه روابط است.
عوامل موثر بر چشمانداز روابط تهران-آدیسآبابا
با وجود چالشهای متعدد، از جمله بیثباتی ژئوپلیتیکی، اختلالات زنجیره تأمین و رقابتهای ژئوپلیتیکی در شاخ آفریقا، توسعه بیشتر روابط به عنوان شرکای امنیتی و راهبردی به توانایی اتیوپی و ایران بستگی دارد. بدون تردید، تعامل بیشتر بین ایران و اتیوپی میتواند نظم جهانی چندقطبی را ارتقا دهد. روابط دو کشور پتانسیل بالایی برای توسعه دارد، تقویت حضور دیپلماتیک اتیوپی در ایران و راهاندازی کمیسیون مشترک اقتصادی بین دو کشور، گسترش دیدارها و افزایش همکاری در حوزههای جدید، توسعه خدمات هوایی، تقویت سازوکارهای همکاری موجود، کمیسیون مشترک وزیران (JMC) و رایزنیهای سیاسی منظم میتواند روابط دوجانبه را چندبعدی و عمیقتر کند.
منبع: ژورنال-نئو
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
